Hàng ngàn ha đất của người dân mòn mỏi chờ phương án sử dụng đất

Căn nhà xuống cấp của gia đình ông Kon Sa Khen Đi ở thôn Liêng Bông, xã Lạc Dương

Mòn mỏi trên chính mảnh đất cha ông

Ngồi trong căn nhà gỗ đã gắn bó mấy chục năm, ánh mắt ông Kon Sa Khen Đi (thôn Liêng Bông, xã Lạc Dương) đượm buồn nhìn ra mảnh vườn sau nhà, nơi đã nuôi sống cả gia đình ông qua bao thăng trầm. Đã hai thế hệ sinh sống trên mảnh đất rộng chừng 1 sào do chính tay ông khai hoang từ thời tái định canh - định cư, nhưng lòng ông vẫn chất chứa bao trăn trở. Cách đó vài cây số, khu vườn 5 sào cà phê được Nhà nước giao sản xuất cũng chung số phận không có giấy tờ pháp lý.

Ba năm trước, hi vọng chớm nở khi ông Kon Đi đi nộp hồ sơ xin cấp sổ đỏ, với mong muốn vay vốn đầu tư làm ăn và sửa lại căn nhà xuống cấp. Cán bộ địa chính xã về tận nơi đo đạc, vẽ bản đồ, xác minh tỉ mỉ khiến ông và bà con vô cùng phấn khởi. Thế nhưng, thời gian trôi qua, hồ sơ của ông cùng nhiều hộ dân trong làng đến nay vẫn “giậm chân tại chỗ”.

“Căn nhà mấy chục năm nay xiêu vẹo mà không được cấp phép xây sửa, muốn chia đất cho con hay thế chấp vay vốn ngân hàng làm kinh tế cũng đều không được. Chúng tôi mong Nhà nước sớm tháo gỡ vướng mắc để dân làng yên tâm và ổn định nhà cửa”, ông Kon Sa Khen Đi trải lòng.

Câu chuyện của ông không phải cá biệt. Ông Nguyễn Đắc Việt - Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Dương trăn trở: Khoảng 80% người dân trên địa bàn xã chưa có sổ đỏ. Xã còn tới hơn 4.500 ha đất dân canh tác ổn định, đủ điều kiện cấp sổ, nhưng phải chờ vì địa phương chưa được phê duyệt phương án sử dụng đất. Mà chưa có phương án thì không thể chuyển mục đích đất; không chuyển mục đích thì người dân không thể xin phép xây dựng, sửa chữa nhà cửa.

Khổ không chỉ người dân. Cán bộ UBND xã cho biết, một doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Lạc Dương từng nhận được lời đề nghị hợp tác xuất khẩu từ một đối tác nước ngoài. Thế nhưng, vì diện tích đất sản xuất chưa có sổ đỏ, do xã chưa có phương án sử dụng đất được duyệt nên doanh nghiệp ấy đành ngậm ngùi bỏ lỡ cơ hội.

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công xã Tà Hine

Điểm diện những “nút thắt” đa tầng

Thực trạng ở Lạc Dương chỉ là một phần của bức tranh chung toàn tỉnh. Tại các xã vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ cấp sổ đỏ lần đầu vẫn rất thấp. Ở xã Tà Hine, cán bộ địa chính xã cho biết, tính đến ngày 31/5/2025, mới cấp được hơn 5.240 ha. Một năm sau (31/5/2026), con số chỉ tăng thêm vỏn vẹn hơn 22 ha, với khoảng 200 thửa đất (80 ha) vẫn đang chờ xử lý.

Ngay tại đô thị như phường Lâm Viên - Đà Lạt, dù tỷ lệ cấp sổ đã trên 90%, 10% còn lại vẫn là bài toán khá hóc búa với những trường hợp phức tạp: đất có nguồn gốc từ ban quản lý rừng, đất trong khuôn viên nhà thuộc sở hữu nhà nước, đất chuyển nhượng bằng giấy tay qua nhiều đời chưa đăng ký biến động…

Qua tổng hợp từ cơ sở, những điểm gây vướng hiện rõ gồm: Đất dân canh tác ổn định hàng chục năm bị chồng lấn lên quy hoạch ba loại rừng hoặc ranh giới các ban quản lý rừng chưa được bóc tách, phân định rõ ràng; lịch sử sử dụng đất trải qua nhiều thời kỳ với việc khai hoang, sang nhượng, thừa kế bằng giấy tay hoặc thỏa thuận miệng; hồ sơ địa chính lịch sử thất lạc, thiếu đồng bộ, việc xác minh phải dựa nhiều vào cộng đồng dân cư, tính pháp lý chưa vững; bản đồ địa chính được lập qua nhiều thời kỳ với các hệ tọa độ khác nhau, dẫn đến sai lệch ranh giới; hiện trạng thực địa thay đổi nhưng chưa được chỉnh lý vào hồ sơ…

Những nút thắt này không chỉ làm đình trệ thủ tục, mà còn tạo ra sự bất an, bất bình đẳng trong tiếp cận các quyền lợi cơ bản của người dân.

Một góc quang cảnh phường Lâm Viên - Đà Lạt

Khơi thông chính sách, mở lối an cư

Hành lang pháp lý từ Luật Đất đai cùng các văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực gần đây được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các nút thắt và các quy định cũng cởi mở hơn trong việc xem xét, cấp sổ đỏ cho đất chưa có giấy tờ. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để “giải cứu” hàng ngàn hồ sơ tồn đọng. Tuy nhiên, để chính sách thực sự đi vào đời sống, rất cần sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ từ chính quyền địa phương đến các sở, ngành chức năng.

Nhiều địa phương cũng kiến nghị các giải pháp tháo gỡ từ các cơ quan có thẩm quyền cấp tỉnh như: sớm ban hành hướng dẫn cụ thể cho các trường hợp phức tạp như nhà thuộc sở hữu Nhà nước đã bán hóa giá phần nhà nhưng chưa giao đất; xử lý đất lấn chiếm công đã sử dụng ổn định lâu dài. Đặc biệt, là sớm phê duyệt kế hoạch, phương án sử dụng đất cấp xã, bởi đây được xem là “chìa khóa” then chốt để mở ra cánh cửa cấp sổ.

Tại phường Lâm Viên - Đà Lạt, dù tỷ lệ cấp sổ đã trên 90% nhưng 10% còn lại vẫn là bài toán khá hóc búa

Sở Nông nghiệp và Môi trường hiện cũng đang tích cực triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tập trung, thống nhất hệ tọa độ bản đồ số; thành lập các tổ công tác lưu động trực tiếp xuống địa bàn hỗ trợ xác minh nguồn gốc, chỉnh lý bản đồ và hướng dẫn thủ tục; tổ chức tập huấn chuyên sâu cho cán bộ địa chính cấp xã. Cùng với đó, sở cũng đang phối hợp để rà soát, bóc tách và phân định rõ ranh giới giữa đất rừng và đất sản xuất của dân nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất về quy hoạch.

Với sự vào cuộc quyết liệt từ Trung ương đến địa phương, những vướng mắc về sổ đỏ tại Lâm Đồng đang được kỳ vọng sẽ sớm được tháo gỡ. Để không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng, giúp người dân thực sự làm chủ mảnh đất của mình, mà còn giải phóng nguồn lực đất đai để phát triển kinh tế - xã hội địa phương.