Hàng nghìn người đã đi đâu sau khi bỏ lại thành phố đá giữa sa mạc Bắc Mỹ?

Từ khoảng năm 550 đến 1300, các cư dân Anasazi, còn được gọi là người Pueblo cổ đại, đã sinh sống tại một vùng rộng lớn thuộc Colorado, Utah, Arizona và New Mexico của nước Mỹ ngày nay. Họ xây dựng những làng đá, trung tâm nghi lễ và các khu định cư nổi tiếng như Mesa Verde và Chaco Canyon.

Ảnh: johncarlosbaez.wordpress

Một trong những hình ảnh gây ấn tượng nhất là Cung điện Vách đá (Cliff Palace) ở Mesa Verde: cả một quần thể nhà bằng đá nằm sâu trong một hõm vách núi, được xây dựng chủ yếu từ cuối thế kỷ XII đến cuối thế kỷ XIII. Người Anasazi trồng ngô, đậu và bí, dự trữ lương thực, chế tác đồ gốm và duy trì mạng lưới trao đổi trải rộng trên vùng Tây Nam.

Thế rồi, vào thế kỷ XIII, điều gì đó thay đổi.

Một trong những manh mối quan trọng nhất là hạn hán kéo dài. Các nghiên cứu khí hậu cổ cho thấy khu vực Mesa Verde trải qua nhiều giai đoạn khô hạn nghiêm trọng. Đặc biệt, một đợt đại hạn kéo dài khoảng 1276–1299 đã gây sức ép lớn lên nền nông nghiệp vốn phụ thuộc vào lượng mưa theo mùa. Nhưng hạn hán có lẽ không phải câu trả lời duy nhất.

Ảnh: Wikimedia Commons

Sau hàng trăm năm canh tác, đất đai có thể bị suy giảm, rừng cung cấp nhiên liệu và gỗ bị khai thác mạnh, trong khi dân số ngày càng đông khiến nguồn nước, thực phẩm và động vật săn bắt trở nên khan hiếm. Khi tài nguyên giảm, cạnh tranh giữa các cộng đồng có thể gia tăng, kéo theo xung đột và bất ổn xã hội. Các nghiên cứu khảo cổ tại những khu định cư như Sand Canyon cũng phát hiện những dấu hiệu cho thấy cuộc sống đã thay đổi đáng kể trong giai đoạn khô hạn.

Điều quan trọng là họ không “biến mất”. Từ cuối thế kỷ XIII, cư dân vùng Mesa Verde dần di chuyển về phía Nam và Đông Nam, đến những khu vực ngày nay thuộc New Mexico và Arizona. Nhiều cộng đồng Pueblo hiện đại vẫn coi người Anasazi là tổ tiên của mình và truyền thống truyền khẩu của họ kể về những cuộc di cư như một phần của hành trình lâu dài của cộng đồng.

Ảnh: morethanjustparks

Vì thế, câu chuyện Mesa Verde không hẳn là câu chuyện về một nền văn minh sụp đổ. Nó có thể là câu chuyện về khả năng thích nghi. Khi môi trường không còn đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng, con người lựa chọn rời bỏ những ngôi nhà đã xây dựng qua nhiều thế hệ để tìm một nơi khác có thể tiếp tục cuộc sống.

Những thành phố đá vì thế trở thành “thành phố ma” không phải vì cư dân biến mất, mà bởi hành trình của họ đã tiếp tục ở một nơi khác.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi.