Hành trình đưa hài cốt của các liệt sĩ trở về từ hang đá sâu trên đất Lào

Lời kể bên bếp lửa và manh mối từ lòng đất

Có những vết thương chiến tranh không bao giờ nguôi ngoai, nhưng cũng có những ân tình không hề phai nhạt theo năm tháng. Trong hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ mùa khô 2026 - 2027 trên đất bạn Lào, cán bộ, chiến sĩ Đội 1 đã tìm gặp ông Khăm Vả Xì Chăm Pa (75 tuổi, ở bản Thẳm, xã Na Xể Thà Khẹc).

Ông Khăm Vả Xì Chăm Pa, 75 tuổi, ở bản Thẳm, xã Na Xể, huyện Thà Khẹc chỉ dẫn lực lượng tìm kiếm đến khu vực hang đá trên địa bàn có bộ đội Việt Nam hy sinh, được an táng. Ảnh Võ Linh

Bên ánh mắt đã mờ đục vì thời gian, người cựu dân quân từng sát cánh phục vụ chiến đấu cùng bộ đội Việt Nam rưng rưng nhớ lại: Khu vực hang đá năm ấy, có những người lính Việt Nam ngã xuống khi tuổi đời còn rất trẻ...

Từ ngọn nguồn ký ức ấy, các chiến sĩ Đội 1 vội vã lên đường. Giữa địa hình rừng núi hiểm trở, việc lần tìm dấu tích đồng đội như tìm kim đáy biển. Những vách đá dựng đứng, những khe hang chật hẹp ngàn năm u tối dần được bóc tách từng lớp đá trầm tích. Mỗi thảng thốt, mỗi nhịp cuốc đào giáng xuống không chỉ là công việc, mà là nhịp đập hối hả của trái tim hướng về những người nằm xuống… Và rồi, sự nghẹn ngào vỡ òa giữa thung sâu.

Để vào được bên trong hang đá, lực lượng chức năng phải luồn mình, đu bám lách qua từng khe nhỏ của hang để tìm cất bốc hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Võ Linh

Nước mắt dưới vách đá ngàn năm

Ở độ cao 3 mét, trong một hang đá sâu chật hẹp - nơi ánh sáng mặt trời không bao giờ rọi tới, ở tỉnh Khăm Muồn, lực lượng tìm kiếm chết lặng khi nhận ra dấu tích của hai liệt sĩ. Chỉ còn lại 2 chiếc răng nhỏ, 2 đoạn xương cẳng chân đã vỡ vụn. Phần lớn thân thể các anh đã phân hủy, hòa tan vào lòng đất. Bên cạnh anh, vỏ đạn trung liên vẫn nằm đó, thỏi pin nhỏ đã hoen gỉ, cùng hai mảnh tăng bộ đội bạc màu gian khổ.

Lực lượng tìm kiếm hài cốt thứ 2 Hài cốt còn lại được tìm thấy tại một hang đá khác, ở độ sâu khoảng 4,5m so với mặt đất Cửa hang rộng khoảng 0,7m, càng xuống sâu càng chật hẹp. Ảnh Võ Linh

Tại một hốc đá khác sâu 4,5 mét dưới lòng đất, hình ảnh ấy lại lặp lại một lần nữa. Hai chiếc răng, một đốt xương ngón tay nhỏ giữa lớp đất đá mùn. Anh nằm lại đó cùng vỏ lựu đạn chày và mảnh tăng rách vỡ.

Không còn họ tên, không còn quê quán, không có tấm bia đá ghi danh. Mấy mươi năm qua, các anh đã nằm lại trong sự lạnh lẽo của đá sâu, chỉ có gió ngàn và sự im lặng vĩnh cửu làm bạn. Những mảnh tăng trùm vội, những kỷ vật mỏng manh ấy chính là chứng nhân cho một thời hoa lửa - khi những người con Việt Nam hiến dâng cả thanh xuân cho độc lập, tự do và nghĩa tình quốc tế cao cả.

Sau khi cất bốc, 2 hài cốt liệt sĩ, các Anh được đón ra khỏi lòng hang tối, được ôm ấp trong lá cờ Tổ quốc, được dâng lên những nén hương thơm ngát và lời cầu nguyện trang nghiêm. Nước mắt của những người lính trẻ hôm nay rơi trên những mảnh di vật hoen màu thời gian.

Nối dài hành trình thiêng liêng

Mùa khô năm nay, Đội 1 gánh trên vai trọng trách quy tập 50 hài cốt liệt sĩ tại Lào - một chỉ tiêu cao hơn, thời gian bám địa bàn dài hơn gần 3 tháng so với mọi năm. Đây cũng là một phần quan trọng để tỉnh Quảng Trị phấn đấu hoàn thành mục tiêu quy tập 430 hài cốt liệt sĩ trong “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.

Mỗi hài cốt được tìm thấy không chỉ là một nhiệm vụ hoàn thành, mà là một lời hứa được thực hiện; là một cánh cửa hy vọng được mở ra cho những người mẹ, người vợ ở quê nhà đã cạn cùng nước mắt qua nửa thế kỷ đợi chờ.

Sau khi cất bốc được hai hài cốt liệt sĩ trong sâu hang tối, lực lượng chức năng đã tiến hành làm lễ tri ân, hương khói để đưa các liệt sĩ về nơi bảo quản. Ảnh Võ Linh

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình đi tìm các Anh vẫn chưa bao giờ dừng lại. Dưới những vách đá chập chùng của Khăm Muồn, bước chân của các chiến sĩ Đội 1 vẫn miệt mài gõ nhịp. Bởi các anh hiểu rằng, ở quê nhà, vẫn còn biết bao gia đình ngày ngày ngóng về phía biên cương, chỉ mong một ngày được đón người thân trở về...