Hành trình giành sự sống và nuôi dưỡng những chiến binh tí hon
Có những em bé chào đời khi mới 23-24 tuần thai, cân nặng chỉ vài trăm gram, phổi chưa trưởng thành, các cơ quan chưa hoàn thiện. Để giữ lại sự sống cho những trẻ sinh cực non, các bác sĩ phải chạy đua từng phút trong những giờ đầu đời và kéo dài quá trình chăm sóc, dinh dưỡng và theo dõi sự phát triển của bé.
Chăm sóc trẻ sinh non tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)
Những nhịp thở mong manh đầu đời
Tháng 2/2023, con trai chị Hạnh chào đời khi mới 24 tuần thai, nặng vỏn vẹn 460 gram. Cơ thể bé chỉ bằng bàn tay người lớn, không khóc, phản xạ yếu, phổi chưa trưởng thành và phải đặt nội khí quản hỗ trợ hô hấp ngay sau sinh.
Theo bác sĩ chuyên khoa II Lê Tố Như, Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội, với tuổi thai và cân nặng này, trẻ đối mặt nguy cơ rất cao về suy hô hấp, nhiễm trùng, xuất huyết não, rối loạn chuyển hóa và nhiều biến chứng đe dọa tính mạng.
Những ngày đầu, bé được chăm sóc trong lồng ấp, hỗ trợ hô hấp, sử dụng chất hoạt diện giúp phổi nở và nuôi dưỡng qua đường tĩnh mạch do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện. Từng chỉ số sinh tồn, lượng dịch và dinh dưỡng đều được điều chỉnh theo diễn biến sức khỏe.
Sau 8 tuần, bé cai được máy thở qua nội khí quản. Đến khi đủ 40 tuần tuổi, cân nặng đạt 2,8kg, bé được xuất viện sau gần 4 tháng điều trị.
Hành trình trưởng thành của bé sinh non tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)
Từ những em bé chỉ nằm gọn trong lòng bàn tay, phải phụ thuộc hoàn toàn vào các thiết bị hỗ trợ, đến khi có thể tự thở, tự bú, vận động và đến trường là hành trình dài với nhiều thách thức. Theo thống kê của Hệ thống Bệnh viện đa khoa Tâm Anh, trong 10 năm qua, gần 5.000 trẻ sinh non, rất non và trẻ mắc bệnh bẩm sinh phức tạp đã được chăm sóc, nuôi dưỡng tại đây. Có những trường hợp trẻ chào đời khi tuổi thai dưới 25 tuần, cân nặng chưa đến 500 gram.
Ngày 15/11 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới vì trẻ sinh non, nhằm nâng cao nhận thức về sinh non, những nguy cơ sức khỏe mà trẻ phải đối mặt cũng như tầm quan trọng của chăm sóc liên tục. Thông điệp truyền thông năm 2026 nhấn mạnh: “Để trẻ sinh non phát triển toàn diện, hãy đầu tư vào chăm sóc và theo dõi liên tục”.
Thống kê cho thấy, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 trẻ sinh thiếu tháng. Việc phải rời xa bụng mẹ khi chưa đủ tháng đủ ngày đồng nghĩa với việc các con phải bắt đầu một "cuộc chiến" giành giật sự sống ngay từ những nhịp thở đầu tiên.
Sinh non được xác định khi trẻ chào đời trước 37 tuần thai. Trẻ sinh càng sớm, nguy cơ gặp các biến chứng càng lớn do nhiều cơ quan chưa phát triển đầy đủ. Những vấn đề thường gặp gồm suy hô hấp, nhiễm khuẩn, xuất huyết não, bệnh lý võng mạc, rối loạn tiêu hóa và những ảnh hưởng đến phát triển thần kinh, vận động sau này.
Đặc biệt, với trẻ sinh cực non, 60 phút đầu sau sinh được xem là khoảng thời gian quan trọng để ổn định tình trạng, hạn chế tổn thương và tăng cơ hội sống.
Theo các bác sĩ sơ sinh, ngay khi trẻ chào đời, ê-kíp y tế cần nhanh chóng đánh giá khả năng hô hấp, tuần hoàn, thân nhiệt và các chỉ số chuyển hóa. Tùy tình trạng, trẻ có thể cần được hỗ trợ hô hấp, giữ ấm, kiểm soát nồng độ oxy, ổn định đường huyết, phòng ngừa nhiễm khuẩn và chuyển đến đơn vị hồi sức sơ sinh (NICU).
Tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh, quy trình chăm sóc trong giờ đầu sau sinh được triển khai với sự phối hợp giữa bác sĩ sản khoa và sơ sinh. Việc áp dụng phác đồ này giúp tỷ lệ loạn sản phế quản-phổi ở trẻ sinh non giảm từ 62% xuống 26%. Đây là số liệu cần được đặt trong bối cảnh thống kê và đánh giá chuyên môn cụ thể.
(Ảnh: Bệnh viện cung cấp)
Tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương, Trung tâm Sơ sinh tiếp nhận, điều trị nhiều trường hợp trẻ sinh non, cực non tháng, nhẹ cân và trẻ sơ sinh mắc bệnh lý phức tạp. Công tác chăm sóc bao gồm hỗ trợ hô hấp, kiểm soát nhiễm khuẩn, nuôi dưỡng và theo dõi sát diễn biến sức khỏe của từng trẻ. Cùng với cơ sở chính, Trung tâm Sơ sinh tại Cơ sở 2 của bệnh viện cũng đang triển khai chăm sóc trẻ sơ sinh, trong đó có những em bé non tháng, nhẹ cân cần theo dõi đặc biệt.
Tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, công tác chăm sóc trẻ sinh non được triển khai theo quy trình phối hợp từ theo dõi thai kỳ, phát hiện nguy cơ sinh non, hồi sức sau sinh đến điều trị tại Khoa Sơ sinh. Theo thông tin từ bệnh viện, các bác sĩ đã điều trị nhiều trường hợp trẻ sinh cực non ở tuổi thai 24-25 tuần, cân nặng khoảng 500-600 gram.
Dù được điều trị tại cơ sở nào, thách thức chung đối với đội ngũ y tế là phải kiểm soát đồng thời nhiều nguy cơ ở trẻ sinh non. Phổi chưa trưởng thành khiến trẻ dễ suy hô hấp; khả năng điều hòa thân nhiệt kém; hệ miễn dịch non yếu, trong khi não bộ và hệ tiêu hóa dễ bị tổn thương.
Quá trình điều trị vì thế không đơn thuần là giúp trẻ duy trì sự sống. Bác sĩ phải tính toán lượng dịch, năng lượng, protein và các vi chất phù hợp với khả năng hấp thu còn hạn chế của trẻ. Việc chuyển từ nuôi dưỡng tĩnh mạch sang đường tiêu hóa, tăng dần lượng sữa và tập cho trẻ bú cũng cần được thực hiện thận trọng.
Bên cạnh bác sĩ, điều dưỡng giữ vai trò quan trọng trong quá trình chăm sóc kéo dài. Công việc không chỉ dừng ở theo dõi các chỉ số sinh tồn, cữ bú mà còn bao gồm vệ sinh, xoay trở, massage, hỗ trợ giấc ngủ và tạo môi trường chăm sóc phù hợp với thể trạng non nớt của trẻ.
Những chiếc mũ len, áo len, đôi tất nhỏ được trao tặng cho các em bé đang điều trị tại Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Phụ sản Trung ương nhân Ngày Thế giới vì trẻ sinh non 15/11/2026, là một hoạt động sẻ chia với những gia đình có con sinh non.
Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Phụ sản Trung ương tặng quà cho các em nhỏ sinh non. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)
Rời lồng ấp chưa phải là kết thúc hành trình
Một trong những vấn đề cần được quan tâm khi chăm sóc trẻ sinh non là nguy cơ biến chứng và những ảnh hưởng lâu dài sau khi xuất viện.
Theo các bác sĩ, việc trẻ tự thở, bú tốt hoặc đạt mức cân nặng đủ điều kiện xuất viện không đồng nghĩa với việc đã hoàn toàn hết nguy cơ. Trẻ sinh cực non có thể gặp các vấn đề về hô hấp, dinh dưỡng, thị giác, thính giác, vận động và phát triển thần kinh.
Vì vậy, chăm sóc trẻ sinh non cần được tiếp tục sau khi trẻ rời bệnh viện. Trong đó, dinh dưỡng, giữ ấm, phòng ngừa nhiễm khuẩn và theo dõi các mốc phát triển là những nội dung quan trọng.
Sữa mẹ được ưu tiên trong nuôi dưỡng trẻ sinh non. Bên cạnh đó, phương pháp chăm sóc Kangaroo (da kề da) có thể hỗ trợ ổn định thân nhiệt, nhịp tim, nhịp thở, thúc đẩy việc nuôi con bằng sữa mẹ và tăng sự gắn kết giữa cha mẹ với trẻ khi tình trạng sức khỏe cho phép.
Em bé sinh non được nuôi dưỡng tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)
Trẻ cũng cần được sàng lọc, theo dõi những vấn đề sức khỏe thường gặp như bệnh võng mạc trẻ sinh non, suy giảm thính lực, bệnh lý hô hấp và các bất thường về phát triển thần kinh-vận động.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Cam Ngọc Phượng, Giám đốc Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Thành phố Hồ Chí Minh việc theo dõi trẻ sinh non không kết thúc khi trẻ xuất viện. Gia đình cần đưa trẻ tái khám định kỳ, đánh giá tăng trưởng, vận động, thị giác, thính giác và các mốc phát triển phù hợp. Những bất thường cần được phát hiện sớm để có hướng can thiệp kịp thời.
Đây cũng là lý do các chương trình chăm sóc trẻ sinh non hiện nay không chỉ tập trung vào hồi sức và điều trị trong bệnh viện mà còn hướng tới sự phối hợp liên tục giữa nhân viên y tế và gia đình.