Quy chế loại trừ bệnh sởi: Chìa khóa cho nước Mỹ

Tiêm phòng vaccine sởi - quai bị - rubella (MMR) giúp ngăn ngừa bệnh sởi lên đến 97%. (Nguồn: CP Khanal/Pexels)

Quyết định từ PAHO được đưa ra sau khi tại Mỹ có hơn 5.400 trường hợp mắc bệnh sởi tính đến thời điểm hiện nay - gấp hơn hai lần tổng số ca mắc vào năm ngoái.

PAHO là văn phòng khu vực Bắc và Nam Mỹ của Tổ chức Y tế thế giới (WHO). Cơ quan này dự kiến ​​sẽ công bố thông tin trên vào ngày 17/11 tới.

Đánh mất thành quả

Theo WHO, quốc gia được coi là đã loại trừ bệnh sởi nếu không có ca nhiễm sởi lây truyền trong cộng đồng hoặc các đợt bùng phát kéo dài 12 tháng trở lên.

Lần đầu tiên kể từ năm 2000, Mỹ đã không đáp ứng tiêu chuẩn trên. Dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) của nước này cho thấy khoảng một phần ba số ca mắc sởi năm nay có liên quan đến các đợt bùng phát từ năm 2025 và đang tiếp tục lan rộng.

Năm ngoái, Mỹ đã ghi nhận 2.242 trường hợp mắc sởi trong 48 đợt bùng phát riêng biệt ở ít nhất 44 tiểu bang.

Đây là số ca bệnh sởi nhiều nhất mà xứ cờ hoa từng chứng kiến ​​trong hơn ba thập kỷ. Tuy nhiên, tính đến đầu tháng 11 này, kỷ lục đó đã bị phá vỡ khi số ca mắc sởi tăng gấp đôi năm ngoái.

Nhà dịch tễ học, Tiến sĩ Omer Awan nhận định việc mất quy chế loại trừ bệnh sởi là bước thụt lùi đối với cơ sở hạ tầng y tế công cộng của Mỹ.

Trong khi đó, ông William Moss, Giáo sư dịch tễ học tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, đánh giá quy chế loại trừ bệnh sởi bị thu hồi là đòn giáng mạnh vào danh tiếng của nước Mỹ với tư cách cường quốc về y tế công cộng.

Lấy lại danh hiệu không dễ dàng

Theo PAHO, cách tốt nhất để quốc gia duy trì việc loại trừ bệnh sởi là phải đạt tỷ lệ tiêm chủng ở mức 95% trở lên, qua đó tạo miễn dịch cộng đồng và bảo vệ cả những người không thể tiêm vaccine.

Các quốc gia cũng cần có hệ thống giám sát nhạy bén nhằm phát hiện nhanh chóng các trường hợp nhiễm bệnh, cùng với đó là năng lực xét nghiệm và khả năng ứng phó nhanh đối với các đợt bùng phát.

Tiến sĩ Omer Awan cũng cho rằng, để có thể kiềm chế các đợt bùng phát và lấy lại quy chế loại trừ bệnh sởi, nước Mỹ cần đạt tỷ lệ tiêm chủng cao hơn. Việc chống lại thông tin sai lệch và đẩy mạnh các chiến dịch tiêm chủng sẽ là “chìa khóa cho nỗ lực đó”.

“Chúng ta có đủ công cụ để chống lại căn bệnh này. Công cụ đó là vaccine sởi - quai bị - rubella (MMR), loại vaccine có hiệu quả ngăn ngừa bệnh sởi lên đến 97%”, Tiến sĩ Awan khẳng định.

Giáo sư Y tế công cộng Noel Brewer thuộc Đại học Bắc Carolina có chung quan điểm, tiêm chủng là cách để nước Mỹ thoát khỏi tình trạng hiện nay.

Dữ liệu của CDC cho thấy, 96% người nhiễm bệnh năm 2026 chưa được tiêm phòng hoặc không chắc chắn về tình trạng tiêm phòng của mình. Chỉ có 2% trường hợp mắc sởi ở những người đã tiêm phòng đầy đủ.

Trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai - nhóm không thể tiêm phòng vaccine sởi - sẽ phải chịu hậu quả nặng nề nếu bệnh lây lan mạnh. (Nguồn: Ramon Range/Pexels)

Trong những năm gần đây, tỷ lệ tiêm chủng ở trẻ em Mỹ đã giảm xuống thấp hơn mức cần thiết (95%) để đạt được miễn dịch cộng đồng và ngăn chặn các đợt bùng phát bệnh sởi. Riêng năm 2026, tỷ lệ tiêm vaccine MMR cho trẻ em mẫu giáo giảm xuống còn 92,4%.

Mỹ bắt đầu thu thập dữ liệu quốc gia về bệnh sởi từ năm 1912. Trong thập kỷ đầu tiên thu thập dữ liệu, mỗi năm có khoảng 6.000 ca tử vong liên quan đến bệnh này.

Theo CDC, trong 10 năm từ 1953 - 1963, gần như tất cả trẻ em ở nước này đều mắc bệnh sởi trước khi tròn 15 tuổi, với ước tính từ 3 - 4 triệu ca nhiễm bệnh mỗi năm và hàng chục nghìn ca phải nhập viện. Trong khoảng thời gian đó, mỗi năm có từ 400 - 500 trường hợp, chủ yếu là trẻ em, chết vì bệnh sởi.

Sau đó, vào năm 1963, vaccine sởi lần đầu tiên được sử dụng rộng rãi. Số ca bệnh bắt đầu giảm mạnh và nhiều thế hệ người Mỹ lớn lên mà không bao giờ mắc sởi.

Đến năm 1981, số ca bệnh sởi được báo cáo đã giảm 80% so với năm trước. Mỹ chính thức được tuyên bố đã loại trừ bệnh sởi vào năm 2000 và duy trì tình trạng này trong 25 năm.

Sự gia tăng gần đây bắt đầu với một đợt bùng phát lớn ở bang Texas vào tháng 1/2025, sau đó là các đợt bùng phát kéo dài ở ba bang Utah, Arizona và Pennsylvania.

Nhận định về khả năng giành lại danh hiệu quốc gia loại trừ bệnh sởi của Mỹ, Tiến sĩ William Moss, Giáo sư và chuyên gia về bệnh sởi tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg, cho rằng đây không phải là nhiệm vụ dễ dàng đối với chính quyền Mỹ.

Ông lý giải do hiện nay, niềm tin của công chúng vào vaccine giảm sút, tỷ lệ tiêm phòng vaccine ở học sinh mẫu giáo giảm, và chính sách tiêm chủng có phần suy yếu.

Sởi là một trong 30 bệnh được PAHO đặt mục tiêu loại trừ vào năm 2030. Những người chưa được tiêm phòng sởi có nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Bệnh có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng ở phổi và não, dẫn đến các vấn đề về nhận thức, điếc hoặc tử vong. Canada đã mất quy chế loại trừ bệnh sởi vào năm 2025, trong khi Anh cũng mất quy chế này hồi tháng 1 năm nay. Brazil mất quy chế loại trừ bệnh sởi vào năm 2019 và khôi phục được vào năm 2024, sau khi triển khai các nỗ lực trên toàn quốc nhằm nâng cao tỷ lệ tiêm chủng.