Hành trình số hóa làng nghề

Đưa nghề truyền thống lên không gian số

Hơn 400 năm tồn tại, nghề đan lát Thọ Đơn gắn bó với nhiều thế hệ người dân địa phương. Từ tre, nứa, qua đôi bàn tay khéo léo của người thợ đã tạo nên những chiếc giỏ, khay, rá và nhiều vật dụng sinh hoạt. Mỗi sản phẩm không chỉ có giá trị sử dụng mà còn chứa đựng kỹ thuật, kinh nghiệm làm nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Thế nhưng, nghề truyền thống đang đứng trước không ít khó khăn. Sản phẩm công nghiệp ngày càng đa dạng, đầu ra cho sản phẩm thủ công chưa ổn định, trong khi lớp trẻ ít theo nghề. Trong khi đó, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm thủ công, thân thiện với môi trường, có nguồn gốc rõ ràng và mang câu chuyện văn hóa.

Nền tảng số và các sản phẩm truyền thông được xây dựng nhằm quảng bá nghề đan lát Thọ Đơn trên không gian số - Ảnh: M.H

Từ thực tế ấy, đầu năm 2026, các chị: Phạm Thị Thu Hiền, Đặng Thị Trang và Trần Thị Thanh Hoa bắt đầu triển khai mô hình “Đan lát Thọ Đơn-Hành trình số hóa làng nghề”. Với mong muốn góp phần gìn giữ nghề truyền thống, nhóm lựa chọn công nghệ số để quảng bá sản phẩm, lưu giữ dữ liệu về nghề và kết nối người làm nghề với khách hàng.

Là người con của quê hương Bắc Gianh, chị Trần Thị Thanh Hoa, đại diện nhóm tác giả, chia sẻ: “Qua khảo sát, chúng tôi ghi nhận hiện chỉ còn gần 350 người duy trì nghề, trong đó lao động trẻ chiếm chưa đến 15%. Người dân vẫn rất tâm huyết, sản phẩm của làng nghề có giá trị riêng nhưng việc quảng bá, tiếp cận khách hàng còn hạn chế. Vì vậy, nhóm mong muốn ứng dụng công nghệ số để kết nối người thợ, sản phẩm với người tiêu dùng, giúp nghề truyền thống của quê hương có thêm cơ hội thích ứng và phát triển trong điều kiện hiện nay”.

Từ hướng đi đó, những công cụ số gần gũi được đưa vào mô hình. Website, thư viện số được xây dựng để lưu giữ hình ảnh, thông tin về làng nghề, nghệ nhân và kỹ thuật đan lát. Facebook, tiktok, video ngắn và các kênh trực tuyến mở thêm không gian quảng bá, giới thiệu sản phẩm.

Thêm cơ hội từ công nghệ số

Sau thời gian triển khai, điều dễ nhận thấy không chỉ nằm ở việc sản phẩm xuất hiện nhiều hơn trên môi trường số mà quan trọng hơn, những người làm nghề vốn quen với cách sản xuất, tiêu thụ truyền thống đã có thêm một phương thức để giới thiệu sản phẩm. Hình ảnh sản phẩm được chụp, video về các công đoạn làm nghề được thực hiện, thông tin được số hóa và chia sẻ trên các nền tảng trực tuyến.

Bà Nguyễn Thị Rảnh, một người làm nghề đan lát Thọ Đơn được nhóm hỗ trợ, chia sẻ: “Trước đây, sản phẩm làm ra chủ yếu bán cho người quen hoặc qua các mối hàng truyền thống, chúng tôi cũng không thành thạo việc quảng bá trên mạng internet. Được các bạn trẻ hỗ trợ chụp ảnh, quay video, giới thiệu đã giúp nhiều người biết đến sản phẩm hơn. Tôi rất vui khi thấy lớp trẻ vẫn quan tâm và muốn góp sức giữ nghề truyền thống của quê hương”.

Không chỉ hướng đến bán hàng trực tuyến, mô hình còn mở ra khả năng kết nối không gian số với trải nghiệm thực tế. Du khách, học sinh có thể đến Thọ Đơn gặp người thợ, tìm hiểu nguyên liệu, quan sát các công đoạn và trực tiếp thử đan sản phẩm. Những trải nghiệm ấy tiếp tục được chia sẻ trên môi trường số, góp phần quảng bá làng nghề và tạo thêm giá trị cho sản phẩm.

Chị Nguyễn Thị Thanh Thảo, Bí thư Đoàn phường Bắc Gianh cho biết, phát huy lợi thế về công nghệ và truyền thông, đoàn viên, thanh niên đã tham gia xây dựng nội dung, kể câu chuyện về nghề và quảng bá làng nghề trên các nền tảng số. Sản phẩm truyền thông giới thiệu làng nghề tham gia cuộc thi “Quảng Trị on the Map” với 78 xã, phường, đặc khu và đạt giải “Yêu thích nhất”.

Thời gian tới, Đoàn phường tiếp tục phối hợp với người dân hoàn thiện nội dung số, tăng cường quảng bá, tổ chức hoạt động trải nghiệm và kết nối các nền tảng, góp phần bảo tồn nghề truyền thống gắn với phát triển sinh kế, quảng bá hình ảnh địa phương.

Từ những công cụ số gần gũi, một hướng đi mới đang được mở ra cho nghề đan lát Thọ Đơn. Công nghệ không thay thế đôi bàn tay người thợ, mà trở thành cầu nối để nghề truyền thống được biết đến rộng rãi hơn và tiếp tục được trao truyền trong đời sống hôm nay.