Hành trình 'Tìm đồng đội, gọi đúng tên anh'

 Lực lượng chức năng tổ chức truy điệu, an táng hài cốt liệt sĩ vừa được tìm thấy ở khu vực ga Hương Thủy tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hương Thủy.

Mảnh ký ức dưới trảng cát

Giữa cái nắng tháng Bảy như đổ lửa, trảng cát trống năm xưa gần khu vực ga Hương Thủy rộn lên tiếng máy xúc lẫn tiếng xẻng va vào sỏi đá. Dưới tán cây bụi xơ xác, cựu binh Lê Hữu Tòng (81 tuổi, trú tại phường Phú Bài, TP. Huế) đứng lặng im. Đôi mắt đỏ hoe, vị cựu trung tá, nguyên chiến sĩ đặc công Tiểu đoàn 1 (Thành đội Huế) chăm chú dõi theo từng gàu đất vừa nhấc lên. Mỗi vệt đất cát lật mở lại xới tung cả vùng ký ức hơn nửa thế kỷ trước.

Ký ức đêm 20/5/1968 lại trở về dữ dội trong ông như những thước phim chậm. Đêm ấy, 3 tiểu đoàn đặc công, gồm: Tiểu đoàn 1, Tiểu đoàn 2 (Thành đội Huế) và Tiểu đoàn 12 (Trung đoàn 6), dưới sự chỉ huy trực tiếp của Thành đội trưởng Thân Trọng Một đã mở trận tập kích bất ngờ vào căn cứ tăng thiết giáp địch ở Động Tòa.

“Chiến sĩ Đại đội 3 của tôi lọt vào đến hàng rào cuối cùng thì vướng bẫy pháo sáng. Bầu trời Động Tòa sáng rực như ban ngày. Yếu tố bất ngờ mất đi, anh em buộc phải chuyển sang tiến công trực diện giữa cơn mưa đạn cối và hỏa lực đại liên xối xả. Tổ B41 do tôi làm xạ thủ tiêu diệt nhiều xe quân sự. Trận đánh quá ác liệt... Đến 5 giờ sáng hôm sau, tôi là một trong những người cuối cùng bám rãnh sâu rút được ra ngoài”, ông Tòng nghẹn giọng.

Lực lượng Đội 192 không quản đường sá xa xôi, địa hình hiểm trở chỉ mong được đưa các anh sớm về với quê mẹ. 

Đơn vị xuất kích hơn 100 cán bộ, chiến sĩ nhưng khi hội quân chỉ còn hơn 10 cán bộ, chiến sĩ bị thương thoát ra được. Nhìn hàng chục chiếc ba lô nằm im lìm dưới hầm mãi mãi không còn người quay về nhận, những người lính sống sót ôm nhau khóc nghẹn. Chiếc ba lô của người đồng đội chưa kịp nhớ hết tên, chưa kịp trao nhau địa chỉ quê nhà cứ đau đáu, khắc sâu trong tâm trí ông suốt mấy mươi năm.

Ngay sau trận đánh, qua cơ sở bí mật, ông Tòng biết địch đã gom thi thể bộ đội ta chở về chôn lấp tập trung tại trảng cát trống trước ga Hương Thủy. Suốt hàng chục năm qua, nỗi day dứt ấy chưa bao giờ nguôi trong lòng người cựu binh.

Năm 1993, từ thông tin ông cung cấp, lực lượng chức năng đã quy tập được 83 hài cốt liệt sĩ. Nhưng ông Tòng khẳng định, khu vực này từng là nơi chôn lấp tập trung của nhiều trận đánh, phần lớn đồng đội đêm Động Tòa năm ấy - những người con quê Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Nam, Thái Bình, Hải Phòng... vẫn đang nằm lại đâu đó dưới trảng cát rộng 2,5ha này. Khi “Chiến dịch 500 ngày đêm” khởi động, ông Tòng lại ôm cuốn sổ tay ghi chép tỉ mỉ ra hiện trường làm “người dẫn đường”.

Cẩn trọng bóc từng lớp đất

Nối tiếp tâm nguyện của người cựu binh, gần 10 cán bộ, chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ 192 (Đội 192 - Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Huế) đã bám trụ hiện trường tại ga Hương Thủy suốt nhiều ngày. Giữa cái nắng gắt và gió nóng thổi rát mặt, công việc mỗi ngày bắt đầu từ 6 giờ 30 phút sáng bằng nén hương thắp lên bàn thờ tạm dựng vội bên mép đồi.

Lực lượng Đội 192 không quản đường sá xa xôi, địa hình hiểm trở chỉ mong được đưa các anh sớm về với quê mẹ. 

Sau hơn nửa thế kỷ, địa hình biến dạng hoàn toàn, phủ kín mồ mả và gai rậm. Lực lượng phải áp dụng phương pháp khai mở "cuốn chiếu". Khi đào sâu vào các vị trí nghi vấn, máy móc nhường chỗ cho cuốc xẻng và những thao tác bằng tay. Chỉ cần thấy cúc áo mục, đoạn dây dù, mảnh tăng võng hoặc dấu đất khả nghi, mọi thao tác lập tức dừng lại. Các chiến sĩ tỉ mỉ bóc tách từng vạt đất nhỏ, tránh làm ảnh hưởng đến hài cốt hay di vật còn sót lại.

Sự kiên trì ấy đã mang lại niềm hy vọng vào chiều 17/7. Dưới lớp đất sâu khoảng 50cm, Đội 192 đã cất bốc thành công một hài cốt liệt sĩ. Nhờ được bọc cẩn thận trong tấm tăng màu xanh, phần xương và răng của liệt sĩ vẫn còn khá nguyên vẹn. Cạnh đó là di vật đặc biệt: chiếc ống truyền dung dịch dài 22cm đã xỉn màu thời gian.

Thượng tá Ngô Trí Hùng, Đội trưởng Đội 192 bộc bạch: “Mỗi thông tin từ bác Lê Hữu Tòng và các nhân chứng đối với chúng tôi đều là những đầu mối vô cùng trân quý. Dù gian khổ đến đâu, cán bộ, chiến sĩ Đội 192 luôn sẵn sàng nhận nhiệm vụ, không ngại tiến vào những vùng xa xôi, địa hình hiểm trở nhất với quyết tâm sớm đưa các anh trở về với gia đình, quê hương. Mọi quy trình tìm kiếm, cất bốc và lấy mẫu sinh phẩm ADN đều được thực hiện nghiêm ngặt, khoa học, tuyệt đối không cảm tính, bởi đó là trách nhiệm thiêng liêng đối với người đã ngã xuống”.

Quyết tâm đưa các anh trở về

Trực tiếp kiểm tra và dâng hương tại ga Hương Thủy cùng các điểm tìm kiếm ở khu vực Nội thành, Trường THPT Gia Hội, phường Phong Thái, núi Bạch Mã, lãnh đạo TP. Huế và Ban Chỉ đạo 515 thành phố liên tục bám sát hiện trường, động viên lực lượng làm nhiệm vụ. Sự đồng hành kịp thời ngay trên những vệt đất cày xới cho thấy tinh thần chỉ đạo quyết liệt và trách nhiệm trọn vẹn trong "Chiến dịch 500 ngày đêm".

 Lực lượng Đội 192 không quản đường sá xa xôi, địa hình hiểm trở chỉ mong được đưa các anh sớm về với quê mẹ.

Bên cạnh nhiệm vụ quy tập ngoài thực địa, TP. Huế đang tăng tốc công tác xác định danh tính. Địa phương tập trung lấy mẫu sinh phẩm ADN đối với hơn 7.200 phần mộ chưa rõ thông tin tại 42 nghĩa trang, đồng thời hoàn thành thu thập hơn 2.000 mẫu sinh phẩm từ thân nhân để sẵn sàng đối chiếu với ngân hàng gen quốc gia.

Sáng 27/7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Phú Bài, Ban Chỉ đạo 515 TP. Huế đã trang trọng tổ chức Lễ truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ vừa cất bốc tại ga Hương Thủy về với lòng đất mẹ. Dù chưa kịp xác định tên tuổi, anh đã không còn phải cô đơn nằm lại giữa trảng cát nắng cháy.

Ngay sau khi hoàn thành công tác tìm kiếm tại ga Hương Thủy, các lực lượng thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố lập tức di chuyển sang những vị trí nghi vấn tiếp theo. Hiện các mũi quy tập đang tập trung cao độ tại khu vực đèo Phước Tượng, đèo Hải Vân và vùng sông Truồi.

Đồng chí Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND thành phố, Trưởng ban Chỉ đạo 515 TP. Huế nhấn mạnh: "Thành phố quyết tâm huy động tối đa lực lượng, phương tiện và mọi nguồn lực để làm thật tốt công tác đền ơn đáp nghĩa. Tại các khu vực mới phát sinh hay bất kỳ địa bàn nào xuất hiện manh mối, chúng tôi chỉ đạo xác minh đến cùng. Bằng tất cả trách nhiệm và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, thành phố sẽ nỗ lực cao nhất để sớm trả lại tên cho các anh, đưa các liệt sĩ trở về trong sự mòn mỏi đợi chờ của thân nhân".