Hạt gạo Việt nhiều cơ hội cạnh tranh toàn cầu

Áp lực cạnh tranh ngày càng rõ nét

Thực tế cho thấy, vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới đang chịu sức ép lớn từ cả khu vực lẫn toàn cầu. Đáng chú ý, Indonesia hiện đang sở hữu nguồn cung gạo dồi dào, gia tăng xuất khẩu và nổi lên như một đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam tại nhiều thị trường truyền thống lẫn mới nổi. Không chỉ cạnh tranh về giá, gạo Indonesia còn từng bước đáp ứng các yêu cầu mới về an ninh lương thực và yếu tố môi trường.

Nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đang mở ra một hướng đi mới cho ngành lúa gạo

Trong khi đó, các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Bắc Mỹ đang áp dụng ngày càng nghiêm ngặt các tiêu chí liên quan đến phát thải carbon, sử dụng nước, dư lượng hóa chất và trách nhiệm xã hội trong chuỗi cung ứng. Điều này khiến lợi thế về sản lượng, vốn là thế mạnh lâu nay của Việt Nam, không còn đủ để bảo đảm chỗ đứng lâu dài.

Theo đại diện Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam, sau nhiều hội thảo và quá trình tham vấn ý kiến chuyên gia, ngày 16/4/2025, Hiệp hội đã ban hành Quy chế tạm thời sử dụng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”. Mục tiêu của quy chế là gia tăng giá trị cho hạt gạo, khuyến khích phát triển nhãn hiệu và thương hiệu gạo phát thải thấp, đồng thời tạo dựng hình ảnh gạo Việt Nam xanh, bền vững trên thị trường trong nước và quốc tế.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa các tiêu chí sản xuất gắn với giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu, qua đó giúp gạo Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các phân khúc thị trường có giá trị gia tăng cao.

Ở tầm chiến lược, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được coi là trụ cột cho quá trình tái cấu trúc ngành lúa gạo. Ông Lê Thanh Tùng, Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam (VIETRISA) nhấn mạnh, đây không chỉ là chương trình sản xuất quy mô lớn mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho hành trình đưa gạo carbon thấp của Việt Nam vươn vào các thị trường khó tính. Tốc độ phát triển của nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đang diễn ra rất nhanh. Tính đến tháng 11/2025, đã có khoảng 70.000 tấn gạo Việt Nam được dán nhãn này. Kết quả đó cho thấy niềm tin của doanh nghiệp và người sản xuất vào con đường phát triển gạo phát thải thấp ngày càng được củng cố, đồng thời khẳng định đây là hướng đi đúng đắn, khả thi và không gặp quá nhiều trở ngại trong giai đoạn đầu.

Doanh nghiệp đầu tàu nhập cuộc

Từ góc nhìn doanh nghiệp, việc tham gia chuỗi sản xuất gạo phát thải thấp ban đầu đòi hỏi chi phí đầu tư lớn hơn, từ cải tiến quy trình canh tác, quản lý nước, giảm phân bón hóa học đến ứng dụng công nghệ số để kiểm soát phát thải. Tuy nhiên, đổi lại là khả năng tiếp cận các thị trường cao cấp và giảm dần áp lực cạnh tranh về giá.

Đại diện Tập đoàn Lộc Trời cho biết, doanh nghiệp đã sớm triển khai các mô hình canh tác lúa giảm phát thải, tổ chức sản xuất theo chuỗi khép kín từ giống, vật tư đầu vào đến thu mua và chế biến. Các tiêu chí xanh ban đầu làm gia tăng chi phí, nhưng về dài hạn lại giúp hạt gạo Việt nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh. Khi thị trường ngày càng coi trọng yếu tố bền vững, việc đi trước trong sản xuất gạo phát thải thấp sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn, thay vì bị động chạy theo các rào cản kỹ thuật.

Đến thời điểm này đã có khoảng 70.000 tấn gạo Việt Nam được dán nhãn “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”

Nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đang đóng vai trò như một bảo chứng khi tiếp cận các thị trường cao cấp. Nhiều đối tác tại châu Âu và Nhật Bản không chỉ quan tâm đến chất lượng hạt gạo mà còn yêu cầu minh bạch về phát thải carbon, sử dụng nước và trách nhiệm môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Có nhãn hiệu gạo phát thải thấp giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong đàm phán, giảm áp lực về giá và mở rộng sang các phân khúc cao cấp, đây là điều mà trước đây gạo Việt Nam chưa khai thác hết. Nếu được hỗ trợ tốt về tín dụng xanh và xúc tiến thị trường, sản lượng gạo đạt chuẩn phát thải thấp sẽ còn tăng nhanh trong thời gian tới, đại diện công ty Trung An nhận định.

Theo các chuyên gia kinh tế nông nghiệp, trong bối cảnh cạnh tranh mới, phát triển gạo phát thải thấp không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm mà là con đường tất yếu. Việc xây dựng nhãn hiệu quốc gia gắn với tiêu chí xanh sẽ giúp gạo Việt Nam thoát khỏi vòng xoáy cạnh tranh giá rẻ, đồng thời nâng cao thu nhập cho nông dân và vị thế cho doanh nghiệp.

Bước sang năm Bính Ngọ 2026, với nền tảng từ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp và sự vào cuộc của các doanh nghiệp đầu tàu, ngành lúa gạo Việt Nam được kỳ vọng sẽ bước vào chu kỳ tăng trưởng mới không chỉ tăng về lượng, mà bền vững hơn về chất, đủ sức vượt sóng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Đức Hiền