Hát giao duyên - nét văn hóa đặc sắc tại làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long

Có thể nói, hát giao duyên trên Vịnh Hạ Long là loại hình tiêu biểu nhất trong kho tàng văn học dân gian vùng biển Quảng Ninh. Chính vì sự phong phú này nên năm 2017, chương trình hát giao duyên được đưa vào trình diễn phục vụ khách tham quan tại Trung tâm văn hóa nổi Cửa Vạn, Vịnh Hạ Long.

Hát giao duyên tại Cửa Vạn, Vịnh Hạ Long

Hát giao duyên là lối hát đối đáp nam - nữ mang đậm bản sắc văn hóa của cư dân vùng biển. Các câu hát thể hiện tình cảm chân thành, lối ứng đối thông minh, dí dỏm và giàu chất trữ tình. Nội dung thường xoay quanh tình yêu đôi lứa, ca ngợi quê hương, biển đảo; phản ánh đời sống lao động của ngư dân và những giá trị đạo lý trong đời sống…

Hát giao duyên trên biển là diễn xướng dân gian, thể hiện nét đặc sắc riêng của ngư dân Hạ Long. Đây là một hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu trong đời sống hàng ngày, nhất là các dịp lễ hội. Không gian diễn xướng của các cuộc hát rất rộng mở, diễn ra trên biển, giữa các thuyền với nhau với lối hát mềm mại, chậm rãi pha chút mênh mang, trữ tình.

Làng chài Cửa Vạn là nơi được mệnh danh đẹp nhất thế giới trên Vịnh Hạ Long

Trình tự của một cuộc hát thông thường bắt đầu từ hai con thuyền, sau đó xúm lại thành từng nhóm thuyền chia thành bên nam và bên nữ. Vì tính chất đối đáp này nên được gọi chung là giao duyên.

Mở đầu cuộc hát là những lời chào hỏi, lời lẽ khiêm nhường, có phần nhún mình. Tiếp đến là những lời dò hỏi, tìm hiểu hoàn cảnh của bạn hát, chủ yếu là tìm được những người thật lòng mong kết bạn tình. Những câu hát dò hỏi này muôn màu muôn vẻ, từ xa đến gần, từ gần đến xa. Những cuộc hát mê say này thường kéo dài đến tàn trăng, tàn đêm chưa muốn dứt. 

Hát giao duyên - nét văn hoá đặc sắc của người dân miền biển

Đôi bên phải trải qua một cuộc hát thử tài bằng những bài hát đố hát giảng, đủ các kiến thức trên trời dưới biển, từ thiên văn, địa lý đến vạn vật, đến sách vở, điển tích.

Sau phần hát thử tài với hàng loạt bài hát đố hát giảng, trai gái mới thật sự xích lại gần nhau. Khi đã cầm được bàn tay, đôi bên thường trao gửi khăn, nón để giữ lại những gì gần gũi, thân thiết nhất của người yêu.

Kết thúc cuộc hát đối là phần hát chia tay, hát giã bạn ra về… chan chứa tình yêu. Cũng có khi cuộc chia tay đầy tiếc nuối bởi vì nhiều lẽ, họ chẳng thể nên vợ nên chồng.

Vì tính chất gắn bó chặt chẽ với nghề biển và không gian biển nên hát giao duyên là một hình thức sinh hoạt cộng đồng riêng biệt ở vùng biển Quảng Ninh khi địa điểm diễn ra thường là trên những chiếc thuyền nan. Ngày xưa, người làng chài đi thuyền đã mượn câu hát để chào hỏi nhau, đố vui nhau để cùng xua đi cái mệt nhọc của việc đánh cá trên biển.

Làng chài Cửa Vạn nhìn từ trên cao

Đôi khi chỉ là một lúc nghỉ ngơi sau những giờ buông lưới vất vả, cũng có khi là những lúc chờ đợi đến giờ ra khơi... Giữa vùng non nước biếc xanh, thuyền này hát, thuyền kia đáp lời.

Dù bằng cách hát giản dị, mộc mạc, không cần nhạc đệm nhưng những câu hát luôn chứa đựng hàm lượng tri thức lớn về cuộc sống, thiên nhiên, quê hương, đất nước.

Hát giao duyên để lại ấn tượng đặc sắc trong lòng du khách

Cũng bởi đó, các nghệ nhân đã rất khéo đưa vào lời hát nhiều tên đất, tên làng của vùng quê biển Hạ Long hay rộng hơn là quê hương Quảng Ninh xưa. Điều này đã giúp lối hát giao duyên trên Vịnh Hạ Long không bị lẫn vào, hoặc bị lai tạp với các vùng khác.

Từ tháng 3.2026, hát giao duyên trên Vịnh Hạ Long chính thức được khôi phục trở lại tại khu vực làng chài Cửa Vạn sau thời gian tạm gián đoạn để rà soát, củng cố và hoàn thiện các điều kiện tổ chức.