Hãy công bằng

1. Sáng vừa hết tiết dạy, tôi ghé văn phòng. Một nhóm đồng nghiệp đang trò chuyện rôm rả quanh chủ đề: “Phụ nữ bây giờ đi spa, tập gym, làm đẹp nhiều quá!” Có người nói vui rằng “phụ nữ hiện đại sướng thật”, người khác lại buông một câu nửa đùa nửa thật: “Sướng đâu, toàn khoe mẽ thôi!”. Tôi nghe mà bật cười - nhưng sau nụ cười ấy là chút chua xót. Bởi ngay trong những câu chuyện tưởng vô hại ấy, định kiến về phụ nữ vẫn lặng lẽ tồn tại. Người ta có thể dễ dàng chấp nhận đàn ông tụ tập nhậu nhẹt sau giờ làm, nhưng lại soi xét khi phụ nữ chọn cách thư giãn là đến spa hay ngồi quán cà phê. Hóa ra, trong cái nhìn của không ít người, phụ nữ vẫn chưa thực sự được tự do làm điều mình muốn mà không sợ bị phán xét.

Tôi lại nhớ đến một kỷ niệm cũ. Ngày vừa cưới vợ, sáng nọ đi làm, tôi nghe bà hàng xóm buông một câu quen thuộc: “Dạy con từ thuở còn thơ/ dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về.” Câu nói tưởng chỉ là lời đùa vu vơ, mà suốt cả ngày hôm ấy khiến tôi cứ nghĩ mãi. Lấy vợ sao không phải là sự sẻ chia những gánh nặng công việc? Tại sao lấy vợ lại phải kèm theo một nghĩa vụ là “dạy vợ”? Vợ tôi có cha mẹ, có thầy cô, chẳng lẽ họ dạy chưa đủ sao? Mình làm nghề dạy học, dạy học trò còn chưa hết mệt, nay lại thêm chuyện “dạy vợ” nữa ư? Câu nói ngỡ chỉ là chuyện ngoài hiên, mà lại phản chiếu cả một thứ định kiến lâu đời: rằng người đàn ông là trung tâm, còn phụ nữ phải “được dạy”, được uốn nắn để vừa lòng chồng.

Những định kiến như thế, nghe qua tưởng nhỏ nhặt, nhưng thực ra đã ăn sâu trong tư duy xã hội. Phụ nữ đi spa thì bị nói là “đua đòi”, ăn mặc đẹp thì bị cho là “thích khoe khoang”, về muộn sau giờ làm thì bị dèm pha “không đứng đắn”. Ngay cả trong công việc, phụ nữ được khen “nữ tính” lại thường đồng nghĩa với việc không được giao trọng trách. Còn nếu họ mạnh mẽ, dám nói, dám làm, thì lập tức bị gắn mác “khó ưa”, “tham vọng”, “nam tính”.

2. Định kiến ấy không chỉ nằm ở lời nói, mà len lỏi trong từng cách nhìn, cách đối xử. Người ta vẫn dễ dàng tha thứ cho một người đàn ông ly hôn - “chắc do vợ không biết điều”, nhưng lại hiếm khi thông cảm với người phụ nữ ly hôn - “chắc cô ấy có tật gì”. Một người mẹ nghỉ làm để chăm con bị xem là “phụ thuộc”, còn nếu chọn tiếp tục sự nghiệp thì bị trách “bỏ bê gia đình”. Dường như trong mọi lựa chọn, phụ nữ luôn phải chứng minh rằng mình đủ tốt, đủ đúng, đủ đáng được tôn trọng.

Xã hội hiện đại nói nhiều về bình đẳng giới, nhưng bình đẳng sẽ mãi chỉ là khẩu hiệu nếu những định kiến này không được tháo gỡ. Đằng sau mỗi người phụ nữ thành đạt là hàng loạt câu hỏi nghi ngờ: “Chắc có người chống lưng?”, “Phụ nữ làm lãnh đạo liệu có mềm yếu quá không?”. Đằng sau mỗi người phụ nữ chọn lối sống tự do lại là ánh nhìn soi mói: “Cô ấy độc thân chắc khó gần lắm”. Những câu nói tưởng như vô thưởng vô phạt ấy chính là thứ xiềng vô hình trói chặt phụ nữ trong những khuôn mẫu lỗi thời.

Cởi bỏ định kiến không có nghĩa là phủ nhận những giá trị truyền thống, mà là nhìn phụ nữ như những con người toàn vẹn - có quyền được sống, được mưu cầu, được lựa chọn con đường riêng. Một xã hội văn minh không thể để phụ nữ sống trong nỗi sợ bị đánh giá. Họ có quyền làm đẹp, được nghỉ ngơi, được thành công, được thất bại - mà không cần phải giải thích hay xin phép ai.

Đã đến lúc chúng ta phải dám nhìn thẳng vào sự thật rằng: định kiến về phụ nữ không chỉ làm tổn thương họ, mà còn kìm hãm sự tiến bộ của cả xã hội. Khi phụ nữ được tôn trọng, xã hội mới thật sự phát triển. Và khi mỗi người biết từ bỏ thói quen phán xét, ta không chỉ đang cởi bỏ xiềng xích cho người khác, mà còn đang mở cánh cửa tự do cho chính mình.