Hé lộ không gian nghi lễ hơn 600 năm trước tại đàn tế Nam Giao Nhà Hồ

Đàn tế Nam Giao nằm trên sườn núi Đốn Sơn, thuộc Di sản thế giới Thành Nhà Hồ, có diện tích khoảng 4,3ha, được tổ chức thành 5 cấp nền từ cao xuống thấp. Đây là nơi nhà vua cho xây dựng vào tháng 8 năm 1402 để thực hiện lễ tế Giao (nghi lễ tế cáo trời đất) cầu cho quốc thái, dân an.

Toàn cảnh Đàn tế Nam Giao, thuộc Di sản thế giới Thành Nhà Hồ. Ảnh: Nguyễn Long.

Sau đợt khai quật lần thứ 5, nhiều dấu tích kiến trúc quan trọng tại đàn tế Nam Giao được làm rõ, góp phần tái hiện không gian nghi lễ đặc biệt của vương triều Hồ cách đây hơn 600 năm.

Theo thông tin kết quả các đợt khai quật 2025 - 2026 của Ban quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, đàn tế Nam Giao gồm 5 cấp nền theo hình bậc thang từ đỉnh núi Đốn Sơn thoải xuống, trong đó, cấp cao nhất là nơi tế trời đất, cấp 4 và 5 là nơi chuẩn bị nghi lễ (Trai cung) và đường tiến vào đàn (trục thần đạo).

Sau đợt khai quật lần thứ 5, nhiều dấu tích kiến trúc quan trọng tại đàn tế Nam Giao đã được làm rõ. Ảnh: Nguyễn Long.

Kết quả khai quật bước đầu xác định, tại cấp nền 4, các nhà khảo cổ phát hiện 25 dấu tích di tích, nổi bật là một cụm kiến trúc ở phía Tây gồm tiền điện, chính điện và hai dãy hành lang. Riêng công trình chính có diện tích khoảng 190m2, là kiến trúc lớn nhất trong cụm nội đàn được ghi nhận tại cấp nền này. Toàn bộ tổ hợp được bố trí khép kín, có sân, đường đi và cổng riêng.

Nhiều dấu tích quan trọng được phát hiện. Ảnh: Nguyễn Long.

Ông Nguyễn Văn Long, Phó Giám đốc Ban quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết, qua kết quả khai quật ban đầu, các nhà khảo cổ học tham gia đợt khai quật nhận định, cụm kiến trúc này nhiều khả năng chính là Trai cung - nơi nhà vua trai giới, thanh tẩy và chuẩn bị trước khi thực hiện nghi lễ tế Giao. Nhận định này được củng cố bởi bố cục tiền điện - sân - chính điện - hành lang khép kín, vị trí trong khu nội đàn và mối liên hệ với giếng Vua.

Dấu tích nền sân gạch. Ảnh: Nguyễn Long.

Một phát hiện đáng chú ý khác là kiến trúc tam quan - cổng thứ 5, nằm tại ranh giới giữa cấp nền 4 và cấp nền 5. Cổng này có 3 gian, kết cấu vì 3 hàng cột, được đánh giá là khá hiếm trong các công trình cổng thời Lý - Trần - Hồ. 

Từ đây, trục thần đạo được xác định với 5 làn đường, tổng chiều rộng khoảng 9,5-9,55m. Theo điển lễ xưa, làn giữa dành cho thần linh, các làn bên dành cho nhà vua, phản ánh trật tự nghi lễ chặt chẽ.

Dấu tích đường lát đá. Ảnh: Nguyễn Long.

Kết quả khai quật cũng cho thấy người xưa đã xử lý rất công phu địa hình sườn núi. Riêng cấp nền 4 có những lớp đất, đá gia cố dày trên dưới 1m để tạo mặt bằng xây dựng. Hệ thống cống thoát nước với nhiều cấu tạo khác nhau được bố trí xuyên qua tường bao, đưa nước từ cấp nền cao xuống thấp, cho thấy việc thoát nước đã được tính toán ngay từ khi xây dựng. Cùng với các dấu tích kiến trúc, đoàn khai quật còn thu được gạch, ngói, đồ gốm men và đồ sành có niên đại Trần - Hồ.

Cùng với các dấu tích kiến trúc, đoàn khai quật còn thu được gạch, ngói, đồ gốm men và đồ sành có niên đại Trần - Hồ. Ảnh: Nguyễn Long.

Những hiện vật như gạch ngói hay đồ gốm sứ thu được qua đợt khai quật đều mang đặc trưng của thời Trần và thời Hồ, cho thấy sự tiếp nối liền mạch trong kỹ thuật xây dựng lúc bấy giờ. 

Kết quả này không chỉ bổ sung mảnh ghép quan trọng để hoàn thiện hình hài toàn bộ đàn tế Nam Giao, mà còn minh chứng cho năng lực tổ chức và xây dựng công trình đồ sộ của vương triều Hồ trong một khoảng thời gian rất ngắn.