Hé lộ nội dung Mỹ, Trung Quốc và Nga có thể thảo luận bên lề APEC 2026

Trong ảnh từ trái qua: Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ảnh: THX/TTXVN

Theo báo Bưu điện Hoa Nam buổi sáng (SCMP) ngày 11/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể gặp nhau bên lề hội nghị cấp cao APEC tại Thâm Quyến. Giới chức ba nước đã dành nhiều tuần bàn về nội dung và nghi thức cho cuộc gặp, song công tác chuẩn bị vẫn tiến triển chậm.

Theo một nguồn tin của SCMP, Bắc Kinh muốn Mỹ đối thoại song phương với Nga về chiến sự tại Ukraine và với Triều Tiên về việc phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên. Vì thế, hai vấn đề này ít có khả năng được đưa vào chương trình nghị sự nếu cuộc gặp ba bên diễn ra. Các nhóm công tác đang tập trung vào những chủ đề ba nước dễ tìm được tiếng nói chung hơn, trong đó có vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) trong hệ thống chỉ huy và kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Quyền quyết định của con người

Mỹ và Trung Quốc đã có chung quan điểm về giới hạn sử dụng AI trong lĩnh vực này. Sau cuộc gặp tại Peru năm 2024 giữa Tổng thống Mỹ khi đó là Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, cả Washington và Bắc Kinh đều khẳng định con người phải giữ quyền quyết định sử dụng vũ khí hạt nhân.

Nga cũng tham gia các cuộc thảo luận về rủi ro của AI, song đến nay vẫn chưa công khai ủng hộ nguyên tắc mà Mỹ và Trung Quốc nêu ra. Moskva tỏ ra thận trọng với những cam kết có thể hạn chế lựa chọn của nước này trong hoạt động quân sự.

Ngoài vấn đề AI, các nhóm công tác còn bàn khả năng ra tuyên bố chung về ngăn ngừa chiến tranh hạt nhân. Theo bà Heather Williams, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), ba nhà lãnh đạo có thể tái khẳng định rằng không bên nào có thể thắng trong chiến tranh hạt nhân và không bao giờ được để một cuộc chiến như vậy xảy ra. Cả ba nước từng ủng hộ nguyên tắc này trong tuyên bố chung của năm thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Về các biện pháp cụ thể, bà Williams đánh giá thông báo trước các vụ phóng tên lửa là vấn đề ba bên dễ đạt đồng thuận nhất. Hồi tháng 7, Trung Quốc vấp phải chỉ trích khi phóng thử tên lửa từ tàu ngầm hạt nhân mà không thông báo cho các nước khác theo thông lệ.

Bất đồng về kiểm soát vũ khí

Washington muốn đưa vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân giữa ba nước vào chương trình nghị sự. Ông Trump nhiều lần bày tỏ mong muốn thảo luận về phi hạt nhân hóa nếu có dịp gặp ông Tập và ông Putin tại Thâm Quyến.

Bắc Kinh lâu nay cho rằng kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc nhỏ hơn nhiều so với của Mỹ và Nga. Theo lập trường của Trung Quốc, Washington và Moskva cần cắt giảm đáng kể kho vũ khí của mình trước khi Bắc Kinh tham gia đàm phán. Một nguồn tin cho biết phía Trung Quốc đã đề xuất đối thoại về minh bạch hạt nhân, một chủ đề có phạm vi hẹp hơn. Theo nguồn tin này, Bắc Kinh coi tiến triển trong lĩnh vực hạt nhân là một cách để góp phần ổn định quan hệ với Mỹ.

Các nguồn tin của SCMP nhận định cuộc gặp tại Thâm Quyến còn có ý nghĩa riêng với từng nhà lãnh đạo. Với ông Tập, việc đón cả tổng thống Mỹ và tổng thống Nga sẽ giúp củng cố vai trò của Trung Quốc trong ngoại giao quốc tế. Ông Trump muốn ghi dấu ấn bằng một cam kết ngăn ngừa chiến tranh hạt nhân, còn ông Putin có cơ hội khẳng định Nga vẫn có tiếng nói trong các vấn đề an ninh toàn cầu giữa lúc nước này bị phương Tây cô lập vì cuộc chiến tại Ukraine.