Hệ thống pháp y Nepal quá tải nặng vì giám định hàng ngàn người chết vì lũ quét

Tại một phòng thí nghiệm có vẻ ngoài giản dị nằm tại khu vực Khumaltar, Lalitpur chưa bao giờ bận rộn đến thế. Tuy nhiên, những cỗ máy phát ra tiếng bíp nhẹ, những chiếc ghế sofa đã sờn cũ và những hành lang tĩnh lặng dường như không hề hé lộ rằng nơi đây đang nắm giữ chìa khóa cho một trong những hoạt động nhận dạng nạn nhân thảm họa lớn nhất và phức tạp nhất thế giới.

Trận lũ lụt kinh hoàng ngày 26/8 tại Nepal đã đưa phòng thí nghiệm pháp y nhỏ bé ở quốc gia vùng Himalaya này trở thành tâm điểm chú ý.

Trận lũ dọc theo các con sông Bhotekoshi và Trishuli, vốn bắt nguồn từ một vụ sạt lở sông băng, đã tàn phá nhiều ngôi làng ở miền bắc Nepal. Hơn 1.400 thi thể đã được tìm thấy và 6.150 người vẫn đang được báo cáo mất tích, trong đó có 589 người nước ngoài đến từ 30 quốc gia.

Trong số những người mất tích có 9 công dân Singapore, cùng với 189 người Ấn Độ, 65 người Mỹ, 55 người Malaysia, 54 người Ukraine, 37 người Trung Quốc, 33 người Úc, 33 người Latvia, 32 người Anh, 30 người Canada, 8 người Đức, 9 người Hàn Quốc, 5 người Nhật Bản và nhiều người khác.

Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Quốc gia tại Lalitpur, Nepal, nơi các nạn nhân lũ lụt được nhận dạng thông qua việc đối chiếu ADN của họ với ADN của người thân - Ảnh: ST

Sau ba tuần nỗ lực cứu hộ, trọng tâm của đất nước giờ đây chuyển sang việc nhận dạng các nạn nhân chưa xác định được danh tính.

Một quốc gia vốn chỉ xử lý vài trăm vụ việc liên quan đến giám định ADN mỗi năm nay phải gánh vác khối lượng công việc lớn gấp nhiều lần chỉ trong vài tuần. Đây là một tình huống cấp bách khi hàng ngàn thân nhân ở cả trong và ngoài nước Nepal đang mòn mỏi chờ tin tức về người thân mất tích.

Để đáp lại lời kêu gọi hỗ trợ của Nepal cho nhiệm vụ vượt quá năng lực hiện có của nước này, các đội ngũ pháp y cùng trang thiết bị từ nhiều quốc gia đã đến đây để chung tay thực hiện công việc này.

Giám định ADN hiện là phương thức chủ yếu để nhận dạng ít nhất 1.400 thi thể và phần thi thể, trong đó có khoảng 500 trường hợp chỉ còn lại một phần thi thể.

Kể từ ngày 9/9, cảnh sát Nepal đã tiến hành thu thập mẫu ADN từ thân nhân của những người dân địa phương bị mất tích trong trận lũ lụt. Nhiều quốc gia cũng đã chia sẻ kết quả phân tích mẫu ADN từ thân nhân công dân nước họ bị mất tích với các cơ quan chức năng của Nepal.

Ông Eugene Wang, chỉ huy đội nhận dạng nạn nhân thảm họa của Lực lượng Cảnh sát Singapore tại Nepal, chia sẻ với tờ The Straits Times: "Vì Nepal là nơi xảy ra thảm họa, theo quy định quốc tế, Nepal cũng phải là bên thực hiện việc đối chiếu ADN của những người nước ngoài bị mất tích".

Tính đến ngày 13/9, 1.230 thi thể đã được chôn cất sau khi hoàn tất việc thu thập mẫu ADN để nhận dạng. Tổng cộng có 3132 mẫu ADN đã được thu thập, bao gồm 1.286 mẫu từ người đã khuất và 1.846 mẫu từ thân nhân của những người mất tích.

Các mẫu này hiện cần được phân tích và đối chiếu bởi hai cơ sở pháp y tại Nepal: Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Quốc gia (NFSL) và Phòng thí nghiệm Khoa học Pháp y Trung ương của Cảnh sát Nepal.

Ông Nirajan Thapa, trưởng bộ phận tại NFSL, cho biết tổng công suất phân tích của các phòng thí nghiệm này chưa bao giờ vượt quá 1.500 mẫu mỗi năm.

Ông chia sẻ với tờ The Straits Times của Singapore rằng: "Phần lớn các ca phân tích ADN mà chúng tôi từng thực hiện đều liên quan đến các vụ kiện xác định quan hệ huyết thống (cha-con, mẹ-con), các vấn đề nhập cư và một số vụ án hình sự. Quy trình này hoàn toàn khác biệt so với việc nhận dạng nạn nhân thảm họa".

Gần 1.400 mẫu thu thập từ các nạn nhân lũ lụt bao gồm cả mẫu từ thi thể nguyên vẹn lẫn các phần thi thể rời rạc.

Các mẫu ADN được thu thập, xử lý với số lượng lớn - Ảnh: ST

Ông Abi Narayan Kafle, người phát ngôn của cơ quan Cảnh sát Trung ương Nepal cho biết họ đang tiến hành lấy dấu vân tay của nạn nhân ở những trường hợp có thể thực hiện được, đồng thời tách chiết ADN từ xương hoặc răng. Lý do là vì xương và răng giữ được trạng thái nguyên vẹn tốt hơn so với máu hoặc mô mềm – những thành phần vốn bị phân hủy nhanh chóng sau khi tử vong.

Tuy nhiên, ông Thapa cho biết việc thu thập, bảo quản và xử lý các mẫu xương hoặc răng đòi hỏi nhiều thời gian và chuyên môn hơn; toàn bộ quy trình có thể kéo dài tới bốn ngày, trong khi mẫu máu từ thân nhân chỉ mất vài giờ để xử lý. Xương và răng trước tiên được nghiền thành bột, sau đó ngâm trong các hóa chất chuyên dụng suốt 72 giờ trước khi bước vào các công đoạn xử lý tiếp theo. Một số mẫu, đặc biệt là những mẫu bị phân hủy hoặc bảo quản không đúng cách, có thể cần phải được xét nghiệm lại. Ông Thapa cho biết, khoảng 1.400 mẫu này tạo ra "khối lượng công việc rất lớn" đối với họ, trong bối cảnh đất nước còn hạn chế về số lượng chuyên gia pháp y chuyên trách, cũng như các thiết bị và bộ kit xét nghiệm.

Ông nói thêm rằng ngân sách hàng năm của NFSL vào khoảng 90 triệu rupee Nepal, trong khi lần gần nhất phòng thí nghiệm mua máy phân tích ADN có lẽ là từ năm 2014. Các kỹ thuật viên tại đây – những người trước đây từng phân tích khoảng 100 mẫu xương – giờ đây phải xử lý khối lượng công việc lớn gấp ít nhất 14 lần con số đó.

Hiện có hơn mười chuyên gia phân tích pháp y của Nepal đang làm việc xuyên suốt cả ngày lễ và cuối tuần, nỗ lực giải quyết những thách thức to lớn về mặt kỹ thuật và hậu cần để nhận dạng hàng nghìn nạn nhân.

Thapa cho biết các chuyên gia của NFSL đang giám định khoảng 60 mẫu mỗi ngày.

Khu vực xảy ra lũ quét kinh hoàng - Ảnh: ST

Phòng thí nghiệm pháp y của cảnh sát, nơi có công suất thực hiện khoảng 400 xét nghiệm ADN hàng năm, hiện đang xét nghiệm 25 đến 30 mẫu mỗi ngày.

Thapa thừa nhận nếu không có thiết bị và nhân lực được các nước khác chia sẻ, năng lực của Nepal sẽ không thể đảm đương được nhiệm vụ to lớn này.

Nepal hiện đang được hỗ trợ bởi các đội, thiết bị và bộ xét nghiệm từ Ấn Độ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và Singapore - tất cả các quốc gia có công dân cũng mất tích trong trận lũ quét.