Hết thời giấu doanh thu: Ngành thuế dùng 'siêu dữ liệu' soi dòng tiền qua ngân hàng, ví điện tử

Tại Hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Dòng tiền rõ ràng, kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” diễn ra ngày 20/5, những thông điệp mạnh mẽ về một nền kinh tế minh bạch đã được đưa ra. Không còn dừng lại ở việc kiểm tra hồ sơ giấy tờ đơn thuần, ngành Thuế đang chuyển mình mạnh mẽ sang kỷ nguyên quản lý bằng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI).

Quang cảnh hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Ngọc Minh - Phó Cục trưởng Cục Thuế, khẳng định trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số bùng nổ, phương thức quản lý thuế truyền thống dựa trên kê khai và hậu kiểm đã không còn phản ánh đầy đủ bản chất các giao dịch xuyên biên giới hay các mô hình kinh doanh mới.

Chiến lược mới của ngành Thuế hiện nay tập trung vào việc thiết lập một hệ sinh thái dữ liệu, trong đó tiêu chuẩn của dữ liệu phải đảm bảo tuyệt đối các yếu tố "Đúng - Đủ - Sạch - Sống". Theo lộ trình này, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm cốt lõi, từ đó đối chiếu trực tiếp với dòng tiền luân chuyển qua ngân hàng, ví điện tử, các đơn vị trung gian thanh toán và thậm chí là các đơn vị vận chuyển.

Ông Minh nhấn mạnh thêm rằng việc kết nối các nguồn dữ liệu này sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh về nghĩa vụ thuế thực tế của người nộp thuế. Điều này không chỉ giúp chống thất thu ngân sách mà còn góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh công bằng, nơi những người kinh doanh chân chính không bị yếu thế trước các hành vi gian lận.

Ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế (Cục Thuế), đã bóc tách cụ thể những mảng tối trong dòng tiền mà các cá nhân và doanh nghiệp thường xuyên lợi dụng.

Trước hết là hình thức thông qua các hợp đồng vay vốn nội bộ bất thường, nơi công ty mẹ và công ty con điều tiết lợi nhuận bằng lãi suất quá cao hoặc không lãi suất để giảm nghĩa vụ thuế. Song song với đó, tình trạng chuyển giá thông qua các dịch vụ tư vấn, quản lý với mức giá bất hợp lý cũng thường xuyên được sử dụng để nâng khống chi phí đầu vào.

Một thủ thuật tinh vi khác là việc sử dụng các hợp đồng góp vốn "ảo" nhằm phân chia lợi nhuận không tương xứng, từ đó tẩu tán tiền về những đơn vị đang được hưởng ưu đãi thuế. Ngoài ra, cơ quan thuế cũng đặc biệt lưu ý đến các khoản tạm ứng kéo dài không rõ mục đích hoặc các khoản tài trợ phi thương mại.

Cuối cùng, sự bùng nổ của kinh doanh "ẩn danh" trên không gian mạng, nơi các hộ kinh doanh có doanh thu khủng nhưng không đăng ký thuế hoặc sử dụng tài khoản cá nhân khác để che giấu dòng tiền, đang là trọng tâm giám sát trong thời gian tới.

Liên quan đến lĩnh vực bất động sản, Luật sư Phạm Thanh Tuấn (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) đã chỉ ra rủi ro của việc thực hiện giao dịch "hai giá". Việc người nộp thuế ghi giá trên hợp đồng thấp hơn thực tế để né mức thuế 2% không chỉ gây thất thu cho ngân sách mà còn đẩy người mua vào thế yếu về mặt pháp lý nếu có tranh chấp phát sinh.

Đồng quan điểm về tính minh bạch, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, đã phân tích rõ ranh giới giữa kế toán quản trị nội bộ và hành vi lập "hai sổ" để gian lận. Bà cho rằng doanh nghiệp hoàn toàn có quyền theo dõi chi phí thực tế để điều hành sản xuất, nhưng nếu cố tình lập một bộ sổ riêng nhằm khai thiếu doanh thu với cơ quan chức năng thì đó là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Với trình độ công nghệ hiện nay, mọi giao dịch đều để lại dấu vết và việc cố tình giấu thuế sẽ sớm bị hệ thống đối soát tự động phát hiện.

Để tối ưu hóa công tác quản lý, ngành Thuế hiện đã nắm giữ thông tin của khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng và bắt đầu ứng dụng AI để phân tích các dấu hiệu rủi ro. Tuy nhiên, cơ quan thuế cũng chú trọng đến tính nhân văn và sự thuận tiện cho người dân.

Điển hình như việc xử lý các vướng mắc về quyết toán thuế thu nhập cá nhân, thời gian tới, người dân sẽ không cần phải nộp lại chứng từ nếu tổ chức chi trả đã gửi dữ liệu cho cơ quan thuế. Bên cạnh đó, ngành thuế cũng đang nghiên cứu các hình thức cảnh báo nợ thuế linh hoạt hơn qua SMS hoặc ứng dụng eTax Mobile để tránh trường hợp người dân bị tạm dừng xuất cảnh chỉ vì những khoản nợ nhỏ không đáng có.

Kết luận hội thảo, ông Đặng Ngọc Minh khẳng định rằng minh bạch dòng tiền chính là hành trang quan trọng nhất để các hộ kinh doanh phát triển thành doanh nghiệp bền vững. Trong kỷ nguyên dữ liệu lớn, sự trung thực không chỉ là nghĩa vụ mà còn là tấm lá chắn hiệu quả nhất giúp doanh nghiệp an tâm kinh doanh và phát triển trong một nền kinh tế văn minh, công bằng.