Đổi mới mạnh phương thức từ 'thẩm tra hồ sơ' sang 'thẩm tra chính sách'

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và Nguyễn Hồng Diên chủ trì, điều hành cuộc làm việc.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban khẩn trương đổi mới mạnh phương thức thẩm tra, từ "thẩm tra hồ sơ" sang "thẩm tra chính sách", tức là phải dựa nhiều trên phân tích chính sách, dữ liệu, đánh giá tác động và dự báo rủi ro, chủ động tham gia sớm hơn vào chu trình chính sách như thế nào.

Phát biểu tại cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của Ủy ban trong thời gian qua.

Những tháng đầu năm 2026, Ủy ban đã đảm nhận khối lượng công việc rất lớn, theo dõi, đôn đốc việc rà soát, nghiên cứu nhiều luật trong giai đoạn 2026-2030, với yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và nâng cao chất lượng phân tích chính sách, đánh giá tác động.

Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban tiếp tục quán triệt, triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Ủy ban Kinh tế và Tài chính lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030; triển khai chương trình xây dựng pháp luật nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đặc biệt là những lĩnh vực mà Ủy ban phụ trách.

Bên cạnh việc thẩm tra các dự án luật mới, Ủy ban cần tổng rà soát để phát hiện điểm nghẽn, bất cập trong công tác thực thi, từ đó đề xuất sửa đổi, bổ sung kịp thời.

Về công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, giám sát để khơi thông nguồn lực, không chỉ để chỉ ra sai phạm mà phải chỉ rõ điểm nghẽn, nguyên nhân và giải pháp. Nguồn lực quốc gia đang nghẽn ở đâu? Nghẽn do luật, do phối hợp, do tâm lý sợ trách nhiệm hay do năng lực thực thi? Ủy ban Kinh tế và Tài chính phải trả lời bằng báo cáo giám sát có số liệu, địa chỉ, kiến nghị cụ thể.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban Kinh tế và Tài chính bổ sung ngay vào chương trình hành động năm 2026 một số việc cụ thể: tổ chức thực hiện khối lượng 9 luật trình Quốc hội, 6 nội dung trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo thứ tự ưu tiên, không để áp lực tiến độ làm giảm chiều sâu thẩm tra.

Ủy ban theo dõi dứt điểm 34 văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành còn chậm; xây dựng kế hoạch rà soát 29 luật giai đoạn 2026-2030 theo nhóm chính sách lớn, vận hành 6 tiểu ban chuyên môn theo hướng thực chất, có sản phẩm đầu ra.

Lưu ý giữ vững kỷ luật tài chính-ngân sách, mở đường cho phát triển, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ mọi đề xuất tăng chi, giảm thu, miễn giảm thuế, phát hành trái phiếu, vay nợ, bảo lãnh, đầu tư công, sử dụng tài sản công đều phải được thẩm tra chặt chẽ, đúng nguyên tắc, đúng pháp luật.

Ủy ban phải giúp Quốc hội thiết kế các cơ chế đủ an toàn để phát triển, đủ linh hoạt để khơi thông nguồn lực, đủ minh bạch để kiểm soát rủi ro, đủ trách nhiệm để tránh thất thoát, lãng phí.

"Kỷ luật tài chính phải nghiêm, nhưng chính sách phát triển phải mở; quản lý phải chặt, nhưng không được làm nghẽn nguồn lực; ổn định vĩ mô phải vững, nhưng không được bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Tập trung giám sát những lĩnh vực rủi ro cao, tác động lớn, Chủ tịch Quốc hội đề nghị trong nhiệm kỳ này, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cần lựa chọn trọng tâm giám sát có tính chiến lược, không dàn trải.

Cụ thể là hiệu quả đầu tư công, nhất là các dự án quan trọng quốc gia, các chương trình mục tiêu và các dự án chậm tiến độ, đội vốn, giải ngân thấp; kỷ luật tài chính-ngân sách, quản lý nợ công, quản lý tài sản công; thị trường tài chính, chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản, các rủi ro lan truyền tới ổn định vĩ mô; hiệu quả chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhà nước, PPP, huy động nguồn lực xã hội.

Ủy ban cũng cần giám sát việc thực thi chính sách sau khi Quốc hội ban hành luật, nghị quyết bởi luật tốt mà thi hành chậm, nghị quyết đúng mà triển khai yếu thì vẫn không tạo ra chuyển biến.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu xây dựng Ủy ban Kinh tế và Tài chính thành một Ủy ban mạnh về chuyên môn, mạnh về dữ liệu, mạnh về chuyên gia.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang diễn ra mạnh mẽ, Ủy ban cần đi đầu trong số hóa, ứng dụng công nghệ, AI để nâng cao chất lượng thẩm tra, giám sát và phân tích chính sách.

Chủ tịch Quốc hội cũng thông báo nhanh Kết luận số 33 của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về định hướng điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, liên thông giữa các quy hoạch và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho phát triển đất nước. Nhiều vấn đề khác cũng đã được Bộ Chính trị, Ban Bí thư xem xét, có kết luận.

Chủ tịch Quốc hội giao Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng và Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên làm việc cụ thể với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính, tổng hợp, báo cáo và đề xuất với lãnh đạo Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Những vấn đề thuộc thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Quốc hội sẽ được xử lý theo đúng thẩm quyền; những nội dung thuộc trách nhiệm của Ủy ban cần chủ động giải quyết ngay, không chờ đợi.

Về tổ chức bộ máy và biên chế, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh quan điểm phải bảo đảm điều kiện tốt nhất để hoàn thành nhiệm vụ được giao, gắn với cơ cấu lại đội ngũ, nâng cao chất lượng cán bộ, không chỉ đơn thuần tăng số lượng; giao Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu tiếp tục làm việc cụ thể với Ủy ban Kinh tế và Tài chính.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị Ủy ban tiếp tục nghiên cứu, học tập kinh nghiệm của nghị viện các nước, nhưng cần đổi mới tư duy về nội dung, phương thức tổ chức các đoàn công tác nước ngoài để bảo đảm thiết thực, hiệu quả.

Về hoàn thiện quy trình phối hợp với Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và các bộ, ngành, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban chủ động đề xuất cơ chế phối hợp từ sớm, từ xa.

Hồ sơ không bảo đảm yêu cầu phải được nêu rõ để các cơ quan chuẩn bị hoàn thiện, kiên quyết không chấp nhận các hồ sơ không bảo đảm chất lượng, tiến độ. Bên cạnh đó, Ủy ban cũng phải tổ chức thẩm tra, xem xét, có ý phải kịp thời, thẳng thắn, mang tính xây dựng, tránh để chậm tiến độ, ảnh hưởng đến công việc chung.

Đối với Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh và chương trình giám sát chuyên đề lớn của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Quốc hội giao Ủy ban Kinh tế và Tài chính xây dựng kế hoạch tổng thể cho cả nhiệm kỳ.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng, với sự đoàn kết, quyết tâm, tinh thần trách nhiệm và sự chỉ đạo sát sao của các Phó Chủ tịch Quốc hội phụ trách, Ủy ban Kinh tế và Tài chính sẽ tiếp tục phát huy kết quả đã đạt được, hoàn thành tốt nhiệm vụ của cả nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, trước mắt là phục vụ hiệu quả Kỳ họp thứ 2.