Hiến dâng thân thể cho y học: Sự lựa chọn vượt qua cái chết

Trung tướng, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Nghiêm Đức Thuận, Chính ủy Học viện Quân y đặt hoa tri ân tại phòng trưng bày, lưu trữ tiêu bản. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Sáng 9/1, tại Học viện Quân y, lễ tri ân những người hiến xác cho y học được tổ chức trong không khí trang nghiêm, lắng đọng. Giữa hàng ghế dành cho thân nhân người hiến xác, chị Nguyễn Thị Mai Hương (phường Duy Hà, tỉnh Ninh Bình) lặng lẽ theo dõi từng nghi thức của buổi lễ. Đã sáu năm kể từ ngày cha chị Hương - ông Nguyễn Đại Lượng qua đời và cống hiến thân thể mình cho y học, sự hiện diện của chị ở đây không chỉ gợi nhắc một ký ức riêng của gia đình, mà còn đại diện cho một lựa chọn nhân văn đã vượt qua ranh giới thông thường của sự sống và cái chết.

Ở nơi này, sự ra đi không được nhắc đến như một mất mát đơn thuần, mà như một sự chuyển giao giá trị. Những con người đã hiến thân thể cho y học không còn hiện hữu về mặt sinh học, nhưng vẫn tiếp tục “sống” trong từng bài giảng giải phẫu, từng ca thực hành, từng thế hệ bác sĩ được đào tạo từ chính sự hy sinh thầm lặng ấy.

Cán bộ, lãnh đạo Học viện Quân y và thân nhân những người hiến xác thắp hương tưởng nhớ những người hiến xác cho y học. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Khi cái chết tiếp tục phục vụ sự sống

Câu chuyện của gia đình ông Nguyễn Đại Lượng là một trong nhiều câu chuyện được nhắc đến ở buổi lễ tri ân. Theo báo cáo của Bộ môn Giải phẫu Học viện Quân y, trong năm 2025, đơn vị đã tư vấn cho hơn 1.000 lượt người về hiến thi thể; tiếp nhận 75 hồ sơ đăng ký hiến xác; tiếp nhận 7 thi thể hiến, trong đó có nhiều trường hợp từ các tỉnh phía nam; phẫu tích toàn thể 2 thi thể phục vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học; đồng thời trao trả 2 bộ di hài về gia đình, địa phương an táng theo phong tục.

Trong những năm gần đây, mặc dù khoa học đã tiến bộ vượt bậc, có rất nhiều công nghệ tiên tiến giúp đào tạo ngành y tốt hơn. Các mô hình nghiên cứu ngày càng tinh vi giúp người học tiếp cận kiến thức thuận lợi hơn, song đến nay vẫn chưa có phương pháp nào có thể thay thế hoàn toàn trải nghiệm học tập trực tiếp trên thi thể người - nơi sinh viên y khoa đối diện một cách đầy đủ nhất với cấu trúc giải phẫu và giới hạn của sự sống.

Chính vì vậy, việc tiếp nhận các thi thể hiến cho mục đích giảng dạy và nghiên cứu khoa học không chỉ là nhu cầu thường xuyên, mà còn là điều kiện nền tảng đối với các cơ sở đào tạo y.

Thân nhân những người hiến xác đặt hoa tri ân tại phòng trưng bày, lưu trữ tiêu bản. (Ảnh: PV/Vietnam+)

“Những người thầy thầm lặng”

Phát biểu tại buổi lễ, Trung tướng, Giáo sư – Tiến sĩ Trần Viết Tiến, Giám đốc Học viện Quân y khẳng định: “Đây là một sự hy sinh hết sức cao cả, vượt qua những rào cản tâm lý, phong tục và định kiến xã hội. Đó là sự cống hiến đặc biệt dành cho sự nghiệp đặc biệt - sự nghiệp đào tạo và nghiên cứu y học.”

Theo Trung tướng Trần Viết Tiến, sự hy sinh âm thầm này đã góp phần giúp Học viện Quân y đào tạo được hàng ngàn thầy thuốc và nhân viên y tế cho ngành y tế Việt Nam nói chung và ngành y tế Quân đội nói riêng; cùng với đó là hàng trăm công trình nghiên cứu khoa học hình thái ra đời, được ứng dụng trong công tác khám và điều trị, đã góp phần cứu chữa và mang lại cuộc sống cho vô vàn người bệnh.

“Không có những “người thầy thầm lặng”, sẽ không có nền tảng vững chắc cho người thầy thuốc tương lai,” ông nhấn mạnh.

“Gia đình tôi chưa bao giờ thấy bố bị lãng quên”

Với gia đình những người hiến xác, sự tri ân không chỉ nằm ở lời nói, mà thể hiện rõ qua cách Học viện Quân y tiếp nhận, bảo quản, sử dụng và trao trả di hài.

Chị Nguyễn Thị Mai Hương chia sẻ: “Trong suốt 6 năm qua, gia đình tôi luôn cảm nhận được sự tận tâm và trân trọng của Học viện Quân y đối với bố tôi. Chúng tôi chưa bao giờ có cảm giác ông bị lãng quên. Ngược lại, từng nghi thức, từng chi tiết nhỏ đều được thực hiện chu đáo, trang nghiêm.”

Đặc biệt, khi Học viện tổ chức các nghi thức hậu sự và đưa di hài ông Nguyễn Đại Lượng về quê nhà an nghỉ vào cuối năm 2025, sự cẩn trọng và nghĩa tình của cán bộ, giảng viên, học viên Học viện Quân y đã để lại dấu ấn sâu sắc với gia đình và chính quyền địa phương.

“Đó không chỉ là hoàn thành nhiệm vụ, mà là biểu hiện rất rõ của y đức và nhân cách nghề nghiệp,” chị Mai Hương nói.

Phòng trưng bày, lưu trữ tiêu bản. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Những người đang sống và lựa chọn cho đi

Không chỉ là dịp tưởng niệm những người đã khuất, Lễ tri ân còn là nơi tôn vinh những người đang sống và đã viết đơn đăng ký hiến xác cho y học.

Bà Nguyễn Thị Vân, 61 tuổi (xã Bình Minh, Hà Nội), một người đăng ký hiến xác tại Học viện Quân y cho biết đây là một quyết định không dễ dàng, nhất là trong bối cảnh quan niệm truyền thống vẫn còn nặng nề.

“Nếu thân xác khi mất đi có thể trở thành nguồn tài liệu, giúp đào tạo nên những bác sĩ giỏi, cứu được nhiều người hơn, thì đó không phải là kết thúc, mà là một sự tiếp nối của sự sống,” bà Vân chia sẻ.

Theo bà, hiến xác cho y học không phải là từ bỏ, mà là chuyển hóa giá trị của sự sống sang một hình hài khác một cách ý nghĩa và nhân văn.

Bà Nguyễn Thị Vân, 61 tuổi (xã Bình Minh, Hà Nội) đăng ký hiến xác tại Học viện Quân y phát biểu tại lễ tri ân. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tri ân để nhắc nhở trách nhiệm

Tại Học viện Quân y, những người hiến xác được tưởng niệm định kỳ vào ngày mồng một, ngày rằm âm lịch, ngày giỗ; được tổ chức lễ tiếp nhận, lễ trao trả di hài trang trọng; được coi là một phần không thể tách rời trong truyền thống đào tạo y khoa của Học viện.

Trung sĩ Nguyễn Lê Tường Vy, học viên Lớp DH58D, Hệ 4, Học viện Quân y, gọi những người hiến xác cho y học là “những người thầy thầm lặng” – những người đã để lại bài học sâu sắc nhất về cả chuyên môn và y đức cho sinh viên y khoa.

“Mỗi giờ phút học tập trên những thi thể hiến tặng là một đặc ân. Chúng tôi xin hứa sẽ học tập bằng tất cả sự tận tâm, sự cẩn trọng và lòng kính trọng tuyệt đối. Chúng tôi sẽ không chỉ rèn luyện kỹ năng mà còn rèn luyện cả y đức, để xứng đáng với sự hy sinh cao cả này”, Tường Vy chia sẻ.

Buổi lễ tri ân khép lại nhưng những thông điệp về y đức, lòng biết ơn và trách nhiệm xã hội vẫn tiếp tục lan tỏa.

Tại nơi này, sự ra đi không phải là dấu chấm hết, mà là một khởi đầu khác – cho khoa học, cho y học và cho sự sống của con người./.