Hiểu đúng để đồng hành trẻ tự kỷ

Các chuyên viên tâm lý Đơn vị Tâm lý lâm sàng (Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố Đà Nẵng) đang hỗ trợ chuyên sâu về sức khỏe tinh thần cho bệnh nhi. Ảnh: ĐVCC

Từ “sửa chữa” đến hỗ trợ phát triển cá nhân hóa

PGS.TS. Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho rằng, ASD không phải là “lỗi” của cá nhân mà là một dạng phát triển khác biệt trong phổ đa dạng của con người.

“ASD không đứng ngoài thế giới này. Các em là một phần của thế giới, chỉ là cách các em cảm nhận và tương tác khác chúng ta”, PGS.TS. Võ Văn Minh nhận định.

Từ cách tiếp cận này, việc cố gắng “bình thường hóa” trẻ tự kỷ bằng mọi giá có thể gây thêm áp lực cho cả trẻ và gia đình. Theo PGS.TS. Võ Văn Minh, mỗi trẻ tự kỷ là một cá thể độc lập, không có “công thức chung” trong can thiệp.

Vì vậy, mô hình can thiệp cứng nhắc khó mang lại hiệu quả, thậm chí làm mất đi những điểm mạnh vốn có của trẻ. Thay vì áp đặt chuẩn mực chung, cần xây dựng môi trường phù hợp để trẻ phát triển theo cách riêng.

Theo các chuyên gia, xu hướng hiện nay là chuyển từ mô hình “sửa chữa” sang “hỗ trợ phát triển cá nhân hóa”, trong đó chú trọng phát huy điểm mạnh và tạo điều kiện để trẻ thích nghi với môi trường sống. Khi nhận thức được thay đổi, các hoạt động hỗ trợ cũng sẽ đi đúng hướng hơn.

Đơn vị Tâm lý lâm sàng (Bệnh viện Phục hồi chức năng thành phố Đà Nẵng) đang triển khai nhiều phương pháp trị liệu phù hợp từng nhóm tuổi. Ảnh: ĐVCC

Ở góc độ tâm lý, PGS.TS. Nguyễn Thị Hằng Phương, Khoa Tâm lý Giáo dục, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho rằng, trạng thái tinh thần của cha mẹ có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của trẻ.

“Phụ huynh nếu căng thẳng, lo âu hoặc kiệt sức thì những cảm xúc đó sẽ truyền sang con rất nhanh”, PGS.TS. Nguyễn Thị Hằng Phương chia sẻ.

Theo bà, việc hỗ trợ cha mẹ, từ kỹ năng chăm sóc đến chăm sóc sức khỏe tinh thần, cần được xem là một phần không thể thiếu trong các chương trình can thiệp. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng khi chuyển trọng tâm từ “trị liệu cho trẻ” sang “hỗ trợ toàn bộ hệ sinh thái gia đình”.

Thực tế, nhiều phụ huynh phải đối mặt với cú sốc tâm lý khi nhận chẩn đoán, kéo theo lo âu, áp lực tài chính và những xáo trộn trong đời sống gia đình.

PGS.TS. Võ Văn Minh cho rằng, cha mẹ cũng cần được hỗ trợ như một đối tượng độc lập, không chỉ là “người chăm sóc”. “Nếu cha mẹ kiệt sức, mọi nỗ lực can thiệp đều bị ảnh hưởng”, ông nói.

Từ thực tế đó, việc xây dựng các mạng lưới hỗ trợ phụ huynh, các chương trình đào tạo kỹ năng và kết nối cộng đồng được xem là hướng đi cần thiết để nâng cao hiệu quả đồng hành lâu dài.

Gia đình - yếu tố quyết định trong hỗ trợ trẻ tự kỷ

Các chuyên gia thống nhất rằng gia đình giữ vai trò then chốt trong quá trình hỗ trợ trẻ tự kỷ.

Bác sĩ chuyên khoa II Lâm Tứ Trung, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam nhấn mạnh vai trò “không thể thay thế” của cha mẹ. Theo ông, thời gian can thiệp tại các cơ sở chuyên môn mỗi ngày chỉ khoảng 45 phút đến một giờ, trong khi phần lớn thời gian còn lại của trẻ diễn ra trong gia đình.

“Thời gian còn lại, ai sẽ làm? Chính là gia đình. Nếu cha mẹ không hiểu và không tiếp tục các hoạt động hỗ trợ tại nhà thì mọi nỗ lực gần như trở về con số không”, bác sĩ Trung nói.

Từ đó, gia đình không chỉ là nơi chăm sóc mà cần trở thành “môi trường trị liệu tự nhiên”, nơi trẻ thực hành các kỹ năng giao tiếp, hành vi và cảm xúc trong đời sống hằng ngày. Sự kiên trì và tình yêu thương của cha mẹ được xem là yếu tố quyết định hiệu quả can thiệp.

Bên cạnh đó, bác sĩ Lâm Tứ Trung cũng lưu ý việc hướng dẫn anh chị em trong gia đình cùng tham gia chăm sóc, bảo đảm sự công bằng và thấu hiểu.

Những cách cha mẹ đồng hành trẻ tự kỷ. Đồ họa: NAM BÌNH

Đồng quan điểm, PGS.TS. Lê Mỹ Dung, Trưởng khoa Tâm lý giáo dục và Công tác xã hội, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng cho rằng, gia đình là “mắt xích đầu tiên và quan trọng nhất” trong hệ sinh thái hỗ trợ trẻ ASD.

“Cha mẹ là người gần gũi nhất, hiểu con nhất. Khi được trang bị kiến thức và kỹ năng đúng, họ có thể trở thành người thầy tốt nhất của con mình”, PGS.TS. Lê Mỹ Dung nhận định.

Theo các chuyên gia, để hành trình của trẻ ASD đạt hiệu quả lâu dài, cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, gia đình giữ vai trò trung tâm, còn các cơ sở giáo dục và tổ chức chuyên môn đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn.

1/100 trẻ em mắc ASD

ASD là rối loạn phát triển thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, ngôn ngữ và thiết lập các mối quan hệ xã hội.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trung bình cứ 100 trẻ em thì có 1 trẻ được chẩn đoán mắc ASD.

Tại Việt Nam, chưa có số liệu thống kê đầy đủ. Theo Tổng cục Thống kê (2019), cả nước có khoảng 6,2 triệu người khuyết tật từ 2 tuổi trở lên, trong đó ước tính khoảng 1 triệu người ASD.

Các nghiên cứu cho thấy số lượng trẻ ASD có xu hướng gia tăng, chiếm khoảng 30% số trẻ mắc các khuyết tật học đường.

Xưởng phim giúp người tự kỷ chinh phục Hollywood

Hơn 500 người tham gia ngày Việt Nam nhận thức về tự kỷ tại Đà Nẵng

Đà Nẵng nỗ lực chăm sóc sức khỏe tinh thần bệnh nhân