Hiểu đúng về giáo dục AI trong trường phổ thông

Thận trọng từng bước khi đưa AI vào trường học

Từ năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo chính thức triển khai đại trà Khung nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12 trên phạm vi toàn quốc. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, có 3 lý do quan trọng để AI được đưa vào giáo dục phổ thông.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo). Ảnh: Moet

Trước tiên là trang bị năng lực AI (AI Literacy) cho thế hệ tương lai. AI đang hiện diện ngày càng rộng trong đời sống. Vì vậy, học sinh cần được trang bị những kiến thức nền tảng để có thể sống an toàn, có trách nhiệm và tận dụng được những cơ hội mà AI mang lại.

Thứ hai, giáo dục từ lâu hướng tới cá nhân hóa và phát triển sự sáng tạo, song việc thực hiện còn gặp nhiều rào cản về điều kiện, năng lực đội ngũ và nhận thức. AI có thể tạo ra cơ hội lớn để thay đổi cách dạy và học.

Thứ ba, việc đầu tư vào công nghệ được xem là một trong những điều kiện để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng các mục tiêu phát triển.

Tuy nhiên, theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, AI không phải được đưa vào trường học theo cách chạy đua về công nghệ. Ở bậc sau phổ thông, đào tạo nhân lực hướng tới làm thế nào để công việc được hoàn thành nhanh hơn, hiệu quả hơn, tạo ra sản phẩm tốt hơn. Trong khi đó, giáo dục phổ thông, bên cạnh định hướng nghề nghiệp, còn có mục tiêu phát triển con người toàn diện về phẩm chất và năng lực.

Điều này lý giải vì sao giáo dục AI không nên được hiểu đơn giản là dạy học sinh sử dụng các câu lệnh hay công cụ AI. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã lựa chọn bước đi rất cẩn trọng trong việc đưa AI vào trường học thông qua việc xây dựng lộ trình phù hợp với từng độ tuổi.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh chia sẻ về giáo dục AI trong trường phổ thông tại buổi tọa đàm vừa diễn ra tại Trường Đại học Thủ đô Hà Nội. Ảnh: ND

Ở cấp tiểu học, học sinh chủ yếu trải nghiệm các ứng dụng AI đơn giản, trực quan để hình thành khái niệm ban đầu và nhận biết vai trò của AI trong cuộc sống. Lên bậc THCS, các em bước đầu tiếp cận AI thông qua việc quan sát các thao tác do giáo viên thực hiện để hình dung về công nghệ. Đến cấp THPT, học sinh mới bắt đầu học cách sử dụng AI tạo sinh trong học tập.

AI không thay thế quá trình học tập

Trong năm học 2025-2026, AI đã được triển khai thí điểm trong một học kỳ với 3 hình thức: Tích hợp vào các môn học hiện hành; tổ chức như một hoạt động giáo dục độc lập; hoặc triển khai thông qua câu lạc bộ, hoạt động tăng cường. Sau giai đoạn này, cuộc khảo sát với gần 100.000 giáo viên và 1 triệu học sinh cho thấy việc tiếp cận AI diễn ra khá tự nhiên, tâm lý e ngại công nghệ giảm đáng kể.

Cô trò Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) trong tiết học có ứng dụng AI. Ảnh: VP

Tuy nhiên, kết quả thí điểm cũng cho thấy một khoảng cách đáng chú ý. Phần lớn giáo viên mới sử dụng AI để làm bài giảng đẹp hơn, tăng tính tương tác ở bề mặt. Trong khi đó, câu hỏi khó hơn là làm thế nào để công nghệ thực sự giúp học sinh học tốt hơn vẫn chưa có lời giải. Đây chính là điểm cần phân biệt giữa ứng dụng AI trong dạy học và thay đổi cách học nhờ AI.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh cho rằng, việc sử dụng công nghệ ngày nay quá dễ dàng có thể khiến người ta lầm tưởng rằng, chỉ cần đặt câu hỏi cho AI rồi kiểm tra kết quả là đã học. Nhưng bản chất của học tập vẫn là quá trình con người nỗ lực vượt qua khó khăn để tích lũy tri thức và phát triển tư duy.

Do đó, học sinh cần đồng thời có hai nhóm năng lực: Năng lực cốt lõi tự thân (năng lực phải có ngay cả khi không sử dụng công nghệ) và năng lực ứng dụng (năng lực học sinh đạt được khi công nghệ được trang bị ở mức tối đa).

Học sinh tiểu học Hà Nội hào hứng với các tiết học có ứng dụng công nghệ. Ảnh: ND

Cách nhìn này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi đối với giáo viên. Nếu giáo viên dùng AI tạo phiếu bài tập, học sinh dùng AI giải bài rồi nộp, giáo viên lại dùng AI chấm và nhận xét, cả quá trình có thể trở nên nhanh hơn nhưng người học và người dạy đều không thực sự tham gia vào hoạt động trí tuệ cần thiết. Ngược lại, AI có thể được sử dụng để hỗ trợ học sinh tự xây dựng lộ trình, đặt câu hỏi, luyện tập và chủ động học tập.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Anh Vinh nhấn mạnh, khác biệt quan trọng nằm ở chỗ giáo viên không chỉ nghĩ mình phải “dạy”, mà phải tạo điều kiện để học sinh thực sự “học”.

Đó cũng là lý do khung triển khai AI trong nhà trường được thiết kế với phần cốt lõi về AI Literacy dành cho toàn bộ học sinh từ lớp 1 đến lớp 12, bên cạnh nội dung mở rộng tùy điều kiện từng trường và chương trình bồi dưỡng “Sư phạm AI” cho giáo viên.

Về lâu dài, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang rà soát tổng thể chương trình các môn học để xem xét điều chỉnh, trong đó hướng tới loại bỏ những nội dung quá nặng về kỹ thuật hoặc mang tính luyện thi không cần thiết.