Hình thành các tập đoàn xuất bản - truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm

Sáng nay, 24/8, với 472/475 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành (chiếm 94,4% tổng số đại biểu Quốc hội), Quốc hội đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, về vị trí, mục đích và nguyên tắc của hoạt động xuất bản, tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng khái quát, xác định hoạt động xuất bản vừa thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng, vừa là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận của công nghiệp văn hóa và hạ tầng tri thức quốc gia.

Đồng thời, xác định Đảng và Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong định hướng, kiến tạo phát triển; bổ sung trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong tuân thủ pháp luật, chính sách của Nhà nước, chuẩn mực đạo đức và tôn trọng quyền, lợi ích hợp pháp. Mục đích bảo tồn tiếng nói, chữ viết, bản sắc văn hoá dân tộc và phát huy giá trị con người Việt Nam đã bao quát yêu cầu bảo tồn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc.

Về một số nội dung cụ thể, về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, dự thảo Luật đã xác định rõ chính sách phát triển hoạt động xuất bản. Theo đó, dự thảo quy định chính sách xây dựng và phát triển các cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, hình thành các tập đoàn xuất bản - truyền thông đa nền tảng, đa sản phẩm.

Đồng thời, đầu tư hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phát triển xuất bản điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu đối với xuất bản phẩm phục vụ các nhiệm vụ, đối tượng và địa bàn ưu tiên; ưu đãi về thuế, đất đai, hỗ trợ bản quyền, dịch thuật và phát triển văn hóa đọc, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm, bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, dự thảo Luật tiếp tục đảm bảo nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản theo Điều 5 Luật Xuất bản hiện hành.

Tuy nhiên, đối với các nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao (thuộc chủ đề lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc...), dự thảo Luật thiết lập cơ chế kiểm soát nhiều lớp. Theo đó, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản; cơ quan chủ quản xem xét, đánh giá kết quả và phê duyệt kế hoạch xuất bản.

Sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành (trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định).

Cơ chế này giúp tăng cường phòng ngừa, kiểm soát rủi ro đối với nội dung đặc thù mà không làm thay đổi quyền quyết định xuất bản hay trách nhiệm pháp lý cuối cùng của nhà xuất bản.

Trước sự phát triển bùng nổ của công nghệ, dự thảo Luật đã bổ sung hệ thống quy định toàn diện điều chỉnh sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm trên không gian mạng, sách điện tử, sách nói, sách tương tác đa phương tiện.

Nhằm bảo vệ bản quyền và tính minh bạch trong thời đại số, dự thảo quy định rõ xuất bản phẩm có nội dung được tạo lập toàn bộ hoặc một phần bằng hệ thống AI phải được thông báo và gắn nhãn rõ ràng. Việc sử dụng AI không làm giảm hay thay đổi trách nhiệm pháp lý của nhà xuất bản, tổng biên tập và biên tập viên đối với sản phẩm.

Cấm lợi dụng AI để vi phạm pháp luật; cấm phát hành, đăng tải sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản phẩm vi phạm trên không gian mạng; cấm tàng trữ, phát hành bản in lậu, in giả hoặc in nối bản trái phép.

Các cơ sở cung cấp dịch vụ trung gian, nền tảng số và tổ chức nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người dùng tại Việt Nam phải thực hiện định danh, lưu giữ dữ liệu, có đại diện pháp lý và chủ động ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.

Đồng hành với mục tiêu đổi mới thủ tục hành chính của Quốc hội, Luật đã bãi bỏ nhiều khâu trung gian như chuyển hoạt động kinh doanh nhập khẩu xuất bản phẩm sang cơ chế thông báo danh mục và kết quả tự thẩm định với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Bãi bỏ toàn bộ lệ phí liên quan đến đăng ký và cấp phép nhập khẩu.