Hình tượng phái đẹp trong thơ Nguyễn Đức Phước

Nhà thơ Nguyễn Đức Phước tại đảo Trường Sa, tháng 4-2025.

Mới đây nhất, Nguyễn Đức Phước ra mắt tập thơ Mắt yếm (Nhà xuất bản Hội Nhà văn), tập hợp khoảng 60 sáng tác kể từ năm 2019 đến nay. Nhiều sáng tác đã được đăng trên báo chí, trong đó có Báo Đồng Nai cuối tuần. Điểm đặc biệt của tập thơ này là bên cạnh dòng thơ tình - vốn là sở trường của ông, còn có một số sáng tác về chủ đề biển đảo.

Ðan xen truyền thống, hiện đại

Bài thơ Mắt yếm của nhà thơ Nguyễn Đức Phước được đăng lần đầu tiên trên Báo Văn nghệ số 18, ra ngày 27-4-2019. Bài thơ tình được viết theo thể thơ lục bát, lấy cảm hứng từ “đôi tòa thiên nhiên” được khéo léo che chắn bởi chiếc yếm đào của người phụ nữ: Bởi đâu nghe tiếng em cười/ Lạc đôi mắt yếm cho người thương nhau/ Yêu em yêu cuộc tình đầu/ Yêu anh tóc đến bạc màu vẫn yêu...

Để giải thích về từ “mắt yếm”, Nguyễn Đức Phước chọn cách trích đăng nguyên văn bài viết Nét đẹp của thiếu nữ (tác giả Thu Trang, đăng trên Báo Văn nghệ số 19, năm 2019) ở phần sau cùng của tập thơ. Trong bài viết này, Thu Trang nhận định: “Từ ngữ thì thật là thanh, nhưng trong cái thanh ta thấy hơi phồn thực, cái đẹp được thể hiện một cách hồn nhiên, thanh tịnh, giống như Nguyễn Du viết: “Dày dày đúc sẵn một tòa thiên nhiên”… Có người bảo mắt yếm là một từ mới, tôi nhấn mạnh đó là một từ táo bạo”.

Trong hành trình 40 năm sáng tác, thơ của Nguyễn Đức Phước đa phần là thơ tình. Hiển nhiên, xuất hiện trong thơ bao giờ cũng có bóng dáng của phái đẹp. Một điều không khó để nhận ra, phái đẹp trong thơ Nguyễn Đức Phước thường hiện lên với dáng vẻ hiện đại, phù hợp với đời sống thực tế vốn sôi động hiện nay. Tuy vậy, ẩn chứa bên trong đó vẫn là nét duyên ngầm, nét đẹp truyền thống của người phụ nữ Việt Nam. Đó là nét dịu dàng với: Lời em nói yêu thương lòng mẹ/ Trong cơn đau cảm thấy dịu dàng/ Ta trút hết đau thương trần thế/ Em nhận về hạnh phúc một chiều xuân (trích bài thơ Chiếc áo trắng em mang màu nhớ); là hình ảnh người mẹ trìu mến với đàn con: Đêm giấc mơ gặp mẹ/ Ánh mắt trìu mến/ Chị em con thương đến bây giờ (trích bài Đêm giấc mơ gặp mẹ)…

Công tác trong ngành y tế với vai trò Giám đốc Trung tâm y tế khu vực Trảng Bom, công việc hàng ngày tiếp xúc với nhiều bệnh nhân ở nhiều độ tuổi. Có lẽ nhờ vậy, nhà thơ - bác sĩ Nguyễn Đức Phước cập nhật và “theo kịp” với nhịp sống hiện đại. Và ông đã đưa hơi thở hiện đại vào trong thơ: Cho ta một giọt bình minh/ Bên ly trà sữa thấy mình thơ ngây (trích bài thơ Cám ơn tình yêu); Chiếc iPhone câm nín/ Khép mắt chờ giấc mơ đêm/ Giá như wifi mất sóng/ Messenger không cười/ Em chân trời xa thẳm/ Ta nào chơi vơi (trích bài Giá như)…

Chính sự đan xen giữa truyền thống và hiện đại trong các sáng tác cả về hình thức (các thể thơ: lục bát, tự do) lẫn nội dung khiến thơ của Nguyễn Đức Phước trở nên gần gũi, dễ đi vào lòng người, mang hơi thở đương đại.

Nhà thơ NGUYỄN ĐỨC PHƯỚC đã xuất bản các tập thơ: Sông thiêng (năm 2000), Lời biển (năm 2003), Đêm khát (năm 2008), Lục bát Nguyễn Đức Phước (năm 2018). Năm 2024, ông ra mắt tuyển tập ca khúc Khi giấc mơ tan. Năm nay, bên cạnh tập thơ Mắt yếm, nhà thơ dự kiến sẽ ra mắt tập giới thiệu - phê bình với tựa đề Lãng du lạc tới Thiên Cầm.

Khai thác “địa hạt” mới

40 năm cầm bút, sáng tác của Nguyễn Đức Phước đa phần là thơ tình. Gần đây, ông bắt đầu thử sức ở “địa hạt” mới: sáng tác về đề tài biển đảo. Nguồn cảm hứng này bắt nguồn từ chuyến công tác thăm đặc khu Trường Sa vào tháng 4-2025 trên cương vị hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Được chứng kiến những vất vả, hy sinh nhưng vẫn kiên trung của các cán bộ, chiến sĩ hải quân nơi đầu sóng ngọn gió đã mang đến cho Nguyễn Đức Phước cảm xúc vô cùng mãnh liệt. Sau chuyến công tác, ông đã có ngay một chùm thơ về Trường Sa, trong đó đã có 2 bài thơ được chính ông phổ nhạc, nổi bật là bài Tiếng vọng biển Đông: Trong tim ta nghe tiếng vọng Trường Sa/ Đảo Gạc Ma những anh hùng xung trận/ Hy sinh thành vòng hoa bất tử/ Đời đời ôm ấp biển quê hương…

Nguyễn Đức Phước tâm sự: “Trong chùm sáng tác này, tôi tâm đắc nhất là bài Đôi mắt người lính biển với những câu thơ như: Mắt anh nhìn phía trước/ Hướng ra nơi xa xăm/ Dõi từng giây từng phút/ Bóng quân thù xâm lăng/ Giữa biển trời nắng rát/ Đôi mắt luôn sáng ngời/ Giữa phong ba bão táp/ Đôi mắt vượt trùng khơi/ Anh nhìn ra phía biển/ Lòng hướng về quê nhà/ Có mẹ cha trong mắt/ Với tình thương bao la…”.

Trong chùm thơ về Trường Sa, Nguyễn Đức Phước đã phần nào lột tả được những hy sinh, cống hiến của những người lính hải quân trong sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa thiêng liêng của Tổ quốc. Song hành với hình ảnh những người lính nơi đầu sóng ngọn gió đó vẫn là bóng dáng của những người phụ nữ: Giọt nước mắt rơi về phía biển/ Em hát tặng anh người lính đảo xa nhà/ Môi em cười sao mắt em ngấn lệ/ Vòng tay nào cho phút chia xa (trích bài Giọt nước mắt rơi về phía biển); hay Em muốn ôm Trường Sa như anh, ôm mẹ/ Hơi ấm thân thương, hơi ấm gụi gần (trích bài Em lụy Trường Sa)….

Không phải ngẫu nhiên mà hình ảnh phái đẹp lại xuất hiện trong thơ viết về Trường Sa. Nguyễn Đức Phước giãi bày: “Được đến với Trường Sa, gặp những người lính biển, không ai không xúc động, đặc biệt là khi làm lễ tưởng niệm các chiến sĩ đã hy sinh để bảo vệ chủ quyền biển đảo ngay giữa biển trời bao la. Điều này dễ nhận thấy nhất ở những người phụ nữ trong chuyến đi, không người phụ nữ nào có thể cầm được nước mắt trong những phút giây xúc động ấy. Ở chiều ngược lại, không người lính hải quân xa nhà nào không nhớ đến bóng hình một người phụ nữ. Đó là người mẹ, người vợ, người chị, người yêu…”.

Hình ảnh phái đẹp trong thơ về Trường Sa của Nguyễn Đức Phước không chỉ thể hiện tình yêu dung dị, rất đời thường nhưng cũng rất đỗi thiêng liêng: đó không chỉ là tình mẹ - con, tình chị - em, tình yêu nam - nữ mà còn thể hiện tình cảm quân - dân thắm thiết của bộ đội Hải quân nhân dân Việt Nam với nhân dân nơi đất liền. Đó cũng là một phần sức mạnh tinh thần, cổ vũ những người lính hải quân bám biển, bám đảo để bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng của Tổ quốc Việt Nam…

Nhiều người nghi ngại, liệu việc dành tâm huyết cho sáng tác nghệ thuật có khiến ông sao nhãng công việc chuyên môn ngành y hay không? Nguyễn Đức Phước thẳng thắn trả lời: “Với tôi, cả thơ và nhạc đều là đam mê, khi cảm xúc đến thì phải viết, không thể dừng được. Nhưng việc sáng tác chỉ có thể thực hiện khi yên tĩnh một mình, phải có không gian, thời gian để chiêm nghiệm. Quá trình làm việc, tiếp xúc với bệnh nhân trong không khí khẩn trương, ồn ào thì sao có thể sáng tác được. Nếu trong lúc làm việc, một tứ thơ chợt đến, tôi sẽ ghi chú lại làm dữ liệu, làm “của để dành”, khi có thời gian thì sẽ nuôi dưỡng lại cảm xúc để viết”.

Nguyễn Đức Phước cũng cho biết: Việc sáng tác thơ, nhạc không chỉ giúp giảm áp lực trong công việc mà còn giúp ông có được tâm hồn tươi trẻ, luôn luôn yêu đời. Việc quan sát đời sống để đưa vào trong các sáng tác cũng giúp ông hiểu và hòa đồng được với giới trẻ. Điều này hỗ trợ ông trong quá trình công tác, đặc biệt, hiểu về tâm tư, nguyện vọng cũng như phong cách làm việc của người trẻ để làm tốt hơn công tác quản lý ở trung tâm y tế - nơi ông công tác.