HLV danh tiếng mất trắng sự nghiệp vì con gái tìm đến ChatGPT

Theo truyền thông Nhật Bản, sau khi bị cha xô ngã trong lúc ông say rượu, cô con gái của ông Abe đã không tìm đến người thân hay bạn bè đầu tiên. Thay vào đó, cô mở ChatGPT để hỏi mình nên làm gì. AI sau đó gợi ý cô liên hệ với cơ quan bảo trợ trẻ em địa phương. Từ đây, vụ việc được cảnh sát tiếp nhận và nhanh chóng trở thành bê bối khiến sự nghiệp của Abe sụp đổ.

Ông Shinnosuke Abe khóc trong buổi họp báo từ chức HLV trưởng CLB bóng chày Yomiuri Giants. Ảnh: Yonhap News

AI như một “người đối thoại”

Trong lịch sử phát triển công nghệ, rất ít sản phẩm được phổ cập nhanh như AI tạo sinh. Nếu Internet từng thay đổi cách con người tìm kiếm thông tin, thì các mô hình AI như ChatGPT đang tác động trực tiếp đến cách con người giao tiếp, suy nghĩ và đưa ra quyết định.

Điểm đặc biệt của AI tạo sinh không chỉ nằm ở khả năng trả lời câu hỏi, mà còn ở cảm giác đối thoại. Người dùng có thể tâm sự, đặt câu hỏi riêng tư hoặc nói về nỗi buồn, sự hoang mang mà không sợ bị phán xét.

Trong xã hội hiện đại, nơi nhịp sống ngày càng nhanh, áp lực lớn và các mối quan hệ có xu hướng lỏng lẻo hơn, nhiều người trẻ cảm thấy dễ mở lòng với chatbot hơn cả với chính gia đình mình.

AI không còn đơn thuần là một công cụ kỹ thuật mà đang dần trở thành một “đối tượng giao tiếp xã hội”.

Không thể phủ nhận AI mang lại nhiều giá trị tích cực trong các tình huống khẩn cấp hoặc căng thẳng tâm lý. Trong trường hợp của con gái Shinnosuke Abe, ChatGPT đã đưa ra hướng dẫn tương đối an toàn: liên hệ cơ quan bảo trợ trẻ em thay vì im lặng chịu đựng hoặc phản ứng cực đoan.

Đây cũng là ưu điểm lớn nhất của AI: phản hồi gần như tức thời, hoạt động 24/7, không tạo áp lực giao tiếp và có thể cung cấp thông tin cơ bản rất nhanh. Với nhiều người đang hoảng loạn, chỉ cần có nơi để nói ra suy nghĩ cũng đã giúp họ bình tĩnh hơn phần nào.

Ngoài hỗ trợ tâm lý ban đầu, AI hiện cũng được ứng dụng mạnh trong giáo dục, nghiên cứu khoa học, chăm sóc khách hàng và phổ cập tri thức. Đây là lý do nhiều chuyên gia xem AI là một trong những công nghệ có tác động lớn nhất thế kỷ 21.

AI vẫn không phải con người

Dù tạo cảm giác rất giống người, AI về bản chất vẫn chỉ là hệ thống dự đoán ngôn ngữ dựa trên dữ liệu.

AI không có trải nghiệm sống, không có cảm xúc thật và cũng không thể cảm nhận tổn thương như con người. Đây là giới hạn khoa học quan trọng nhưng nhiều người dễ quên khi trò chuyện với chatbot quá thường xuyên.

Một chuyên gia tâm lý có thể nhận ra dấu hiệu trầm cảm, đánh giá nguy cơ tự làm hại bản thân hoặc quan sát cảm xúc thông qua ánh mắt, giọng nói và hành vi. AI hiện chưa thể làm được điều đó.

Nguy cơ bắt đầu xuất hiện khi người dùng xem AI là “người hiểu mình nhất” và phụ thuộc hoàn toàn vào phản hồi từ máy móc.

Trong khoa học dữ liệu, hiện tượng “AI hallucination” dùng để chỉ việc AI có thể tạo ra thông tin sai nhưng trình bày rất thuyết phục. Nếu áp dụng mù quáng vào các quyết định liên quan đến tâm lý, gia đình hoặc pháp lý, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.

Khoảng cách giữa con người với nhau

Điều đáng suy nghĩ nhất trong câu chuyện của Shinnosuke Abe có lẽ không nằm ở công nghệ, mà ở khoảng cách giữa con người với nhau.

Tại sao một cô gái gặp khủng hoảng trong gia đình lại chọn tìm đến AI thay vì người thân? Câu hỏi này phản ánh thực trạng ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại: Nhiều gia đình sống cùng nhau nhưng thiếu đối thoại, cha mẹ và con cái ít kết nối cảm xúc, còn người trẻ lại ngại chia sẻ vì sợ bị đánh giá. Nếu trước đây con người thường tìm kiếm lời khuyên từ bạn bè hoặc cộng đồng, thì hiện nay không ít người bắt đầu hỏi chatbot về tình yêu, công việc, khủng hoảng tinh thần, thậm chí cả ý nghĩa cuộc sống.

Ở góc độ xã hội học công nghệ, đây là một thay đổi lớn trong hành vi con người.

Một điểm đáng chú ý khác là phản ứng rất nhanh của xã hội Nhật Bản trước hành vi bạo lực gia đình. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi vụ việc bị phát hiện, Abe không chỉ đối diện điều tra mà còn mất vị trí HLV trưởng tại Yomiuri Giants - một trong những biểu tượng lớn của bóng chày Nhật Bản.

Điều đó cho thấy trong nhiều môi trường chuyên nghiệp hiện đại, đặc biệt với người nổi tiếng, đời tư không còn hoàn toàn là chuyện cá nhân.

Một HLV trưởng không chỉ đại diện cho chuyên môn thể thao mà còn đại diện cho hình ảnh CLB, văn hóa ứng xử và niềm tin công chúng. Khi xảy ra bê bối bạo lực gia đình, uy tín xã hội có thể sụp đổ nhanh không kém thành tích trên sân đấu.

HLV trưởng CLB bóng chày Yomiuri Giants tiêu tan sự nghiệp vì cô con gái tìm đến nhờ ChatGPT tư vấn.

AI không phải "thiên thần" hay "quái vật"

Sau mỗi sự kiện gây tranh cãi liên quan công nghệ, xã hội thường rơi vào hai thái cực: Hoặc thần thánh hóa AI, hoặc xem AI là mối đe dọa.

Tuy nhiên, cả hai cách tiếp cận đều thiếu cơ sở khoa học.

AI không tự tốt hay xấu. Giá trị và rủi ro của công nghệ này phụ thuộc vào cách hệ thống được thiết kế, các tiêu chuẩn đạo đức công nghệ và quan trọng nhất là cách con người sử dụng.

Internet từng bị xem là nguy hiểm vì tin giả, mạng xã hội từng bị chỉ trích vì gây nghiện. Nhưng cuối cùng, vấn đề không nằm hoàn toàn ở công nghệ mà còn ở khả năng thích nghi của xã hội với công nghệ mới. AI cũng vậy.

Điều cần thiết không phải là sợ hãi AI, mà là xây dựng năng lực sử dụng AI một cách tỉnh táo.

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tốc độ phát triển AI đang nhanh hơn khả năng hiểu biết của xã hội về chính công nghệ này. Nhiều người dùng chưa hiểu rõ giới hạn của AI, chưa biết cách kiểm chứng thông tin hoặc dễ nhầm lẫn giữa “đối thoại thông minh” và sự thấu hiểu thật sự.

Trong tương lai gần, trẻ em sẽ lớn lên cùng AI giống như thế hệ trước lớn lên cùng Internet. Vì vậy, điều quan trọng không phải cấm AI, mà là giúp con người hiểu khi nào nên sử dụng AI, khi nào cần tìm đến con người thật và đâu là giới hạn công nghệ không thể thay thế trong các mối quan hệ gia đình, xã hội.