Hồ sơ cán bộ đi B – Kho ký ức xúc động về một thời hoa lửa

Tái hiện giai đoạn lịch sử hào hùng từ những tư liệu chân thực

Những ngày này, người dân và du khách đến trụ sở Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước tại Hà Nội có dịp tham quan một triển lãm đặc biệt – Trưng bày tài liệu lưu trữ, kỷ vật của cán bộ đi B “Thanh xuân gửi lại”. Hàng trăm tài liệu, hiện vật là những bản lý lịch, lá đơn tình nguyện, nhật ký, bức ảnh… của những cán bộ vượt Trường Sơn vào công tác, chiến đấu tại chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước được giới thiệu đến công chúng. Trong số đó, rất nhiều hồ sơ là của những người nổi tiếng như nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), liệt sĩ Đặng Thùy Trâm…

Nhiều tư liệu, hình ảnh, hiện vật của các liệt sĩ được công bố tại triển lãm "Thanh xuân gửi lại".

Hồ sơ, thông tin của nhiều liệt sĩ, trong đó có Huỳnh Văn Quên (Huỳnh Văn Quyên) – một trong những liệt sĩ vừa tìm được hài cốt trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ cũng được Ban tổ chức công bố tại triển lãm.

Trao đổi với phóng viên Báo Công an nhân dân, TS Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III cho biết, trong quá trình triển khai hoạt động hưởng ứng Chiến dịch nói trên theo chỉ đạo của Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III nhận yêu cầu xác minh thông tin liệt sĩ Huỳnh Văn Quên. Chỉ sau hơn 1 ngày tra cứu từ khối hồ sơ hành chính đã được số hóa, Trung tâm đã tìm ra kết quả và báo cáo ngay về Ban chỉ đạo 515 để các bên kịp thời kiểm tra đối chiếu.

Hàng loạt tư liệu gốc từ kho lưu trữ quốc gia được giới thiệu tại triển lãm.

Theo hồ sơ gốc lưu trữ, từ năm 1978, liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đã được Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký quyết định tặng Bằng Tổ quốc ghi công. Tuy nhiên, quyết định này ghi là Huỳnh Văn Quyên. Theo bà Hoa được biết, sau này, gia đình của liệt sĩ đã làm thủ tục cấp đổi lại bằng Tổ quốc ghi công với tên gọi là Huỳnh Văn Quên.

Kết quả xác minh thông tin của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên (Huỳnh Văn Quyên) chỉ là một trong những phần rất nhỏ thuộc khối công việc mà các Trung tâm lưu trữ thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đang triển khai, hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Góc trưng bày "Thanh xuân gửi lại".

Cùng với khối hồ sơ của cán bộ đi B, tại trưng bày “Thanh xuân gửi lại” còn có khá nhiều trang nhật ký, lá thư viết vội từ chiến trường chưa kịp gửi về cho người thân của các liệt sĩ. Đây là những tài liệu được khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), giúp người xem cảm nhận sâu sắc hơn về một giai đoạn lịch sử hào hùng của đất nước.

Nối dài hành trình tri ân

Nhiều cán bộ đi B tìm xem lại hồ sơ tại triển lãm.

Ngay trong ngày khai mạc (17/7), trưng bày tài liệu lưu trữ, kỷ vật của cán bộ đi B “Thanh xuân gửi lại” thu hút đông đảo báo chí, khách tham quan và khá nhiều nhân chứng – những chủ nhân của các hồ sơ này.

Chia sẻ về triển lãm, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị cho biết, ông vô cùng xúc động, tự hào và cả sự biết ơn khi tham dự sự kiện này. Là một trong hàng vạn cán bộ đi B, ông may mắn còn sống, trở về đoàn tụ với gia đình, bạn bè, đồng chí và vẫn giữ được nhiều kỷ vật từ những năm tháng thanh xuân.

Nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội chia sẻ về hồ sơ của ông và các cán bộ đi B được bảo quản tại cơ quan lưu trữ quốc gia.

Cá nhân ông Phạm Quang Nghị thực sự bất ngờ và xúc động khi hồ sơ, những kỷ vật gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, gắn liền với những người từng trải qua chiến trường năm nào vẫn được nâng niu, gìn giữ cẩn trọng. Đây là các kỷ vật mà ông và các đồng đội đã gửi lại cho Ủy ban Thống nhất của Chính phủ trước ngày lên đường vào chiến trường. Thời điểm ấy, không ai dám chắc sau này còn sống, trở về và nhận lại hồ sơ của mình và càng không thể tưởng tượng một ngày nào đó được chứng kiến hồ sơ, các kỷ vật ấy được trưng bày trang trọng như hiện nay.

Trong hồ sơ của ông có những tư liệu từ lúc đang học phổ thông, bao gồm cả học bạ và lý lịch, cho đến lá đơn tình nguyện và giấy chứng nhận đoàn viên 4 tốt. Những kỷ vật ấy gợi lại cho một thời chinh chiến, một thời thanh niên sôi nổi. Ký ức, câu chuyện khó quên của thời thanh xuân ấy cũng đã được ông viết lại trong 2 cuốn sách, trong đó có cuốn “Nơi ấy là chiến trường”. Đây cũng là toàn bộ nhật ký trong những năm tháng đi B với những tư liệu chân thật nhất.

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng khẳng định việc phát huy các khối tài liệu lưu trữ là hoạt động nhiều ý nghĩa trong tháng 7 này.

Nói về sự kiện này, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng cũng xúc động chia sẻ: Những người làm công tác lưu trữ tổ chức trưng bày “Thanh xuân gửi lại” với rất nhiều cảm xúc, sự khâm phục và cả niềm tự hào về cha ông, về “thế hệ vàng” đã trực tiếp cống hiến tuổi thanh xuân cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Cục trưởng Đặng Thanh Tùng cũng khẳng định, những người làm lưu trữ có trách nhiệm gìn giữ tốt nhất các khối tài liệu, đồng thời sẽ nỗ lực phát huy giá trị các tài liệu nhiều hơn nữa để những cống hiến, hy sinh của cha ông và đặc biệt là tinh thần quật cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam được trao truyền lại cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III Trần Việt Hoa giới thiệu về các tư liệu trưng bày tại triển lãm.

Theo TS Trần Việt Hoa, Giám đốc Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, hồ sơ cán bộ vào công tác, chiến đấu tại chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (hồ sơ cán bộ đi B) được bảo quản tại Trung tâm là hồ sơ của khối dân sự, hiện chia thành 2 mảng. Mảng tài liệu thuộc khối hồ sơ hành chính (bao gồm các danh sách, quyết định liên quan đến cán bộ đi B và các chính sách kèm theo) đã được số hóa và hoàn thành, đầy đủ dữ liệu. Khối hồ sơ, kỷ vật cá nhân được tiến hành số hóa khoảng 2 năm gần đây, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.