Hỗ trợ tái cơ cấu doanh nghiệp, khơi thông dòng vốn cho thị trường chứng khoán

Trước khi Quốc hội thảo luận, ngày 27/10, Bộ Tài chính - cơ quan chủ trì soạn thảo đã có báo cáo tiếp thu, giải trình bước đầu ý kiến thảo luận tổ của các đại biểu Quốc hội về Dự thảo và hoàn thiện Dự thảo mới trình Quốc hội. Nỗ lực này được các vị đại biểu Quốc hội đánh giá cao.

Gỡ điểm nghẽn thoái vốn

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn TP. Hồ Chí Minh), thống nhất với tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế - Tài chính. Đại biểu đánh giá việc dự thảo được tiếp thu, chỉnh sửa sau thảo luận tại tổ là nỗ lực rất lớn của Chính phủ.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn Tp Huế) phát biểu tại Quốc hội.

Nhấn mạnh vai trò của thị trường chứng khoán, đại biểu Nguyễn Hải Nam (đoàn TP Huế) cho biết, sau 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích ấn tượng và đóng góp to lớn cho nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp thông qua kênh này đã huy động vốn để phát triển. Đặc biệt, trong năm 2026, với sự quan tâm, chỉ đạo quyết liệt của Bộ Tài chính, Chính phủ và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, thị trường chứng khoán Việt Nam đã được nâng hạng theo tiêu chuẩn của FTSE.

Theo đại biểu, trong những năm tới, kênh huy động vốn từ thị trường chứng khoán, thị trường vốn sẽ ngày càng quan trọng, song hành cùng kênh tín dụng, nhằm tạo ra một thị trường tài chính đáp ứng nhu cầu phát triển lành mạnh của nền kinh tế.

Từ yêu cầu đó, đại biểu Nguyễn Hải Nam tập trung phân tích vướng mắc giữa quy định chào bán chứng khoán ra công chúng với hoạt động thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Đại biểu nêu, khoản 19 Điều 4 Luật Chứng khoán năm 2019 quy định mọi hình thức chào bán có sử dụng phương tiện thông tin đại chúng đều bị coi là chào bán ra công chúng. Để chào bán ra công chúng, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ tại Điều 15, trong đó có điều kiện hoạt động kinh doanh phải có lãi.

Trong khi đó, khi thoái vốn nhà nước, nguyên tắc là phải công khai, minh bạch và bán đấu giá để chống thất thoát tài sản nhà nước. Muốn bán đấu giá, doanh nghiệp phải đăng thông tin công khai trên phương tiện thông tin đại chúng.

Theo đại biểu, nếu doanh nghiệp có một phần vốn nhà nước đang bị lỗ muốn thoái vốn, việc đăng thông tin đấu giá lại dẫn tới tình huống bị coi là không đủ điều kiện chào bán ra công chúng. Nhưng nếu không công khai thì vi phạm nguyên tắc minh bạch, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước.“Tình huống này đẩy doanh nghiệp vào thế rất khó thoái vốn, khiến dòng vốn bị nghẽn và có thể làm bỏ lỡ cơ hội tái cấu trúc, phục hồi của doanh nghiệp”, đại biểu Nguyễn Hải Nam nhận định.

Để tháo gỡ, đại biểu đề nghị phân biệt rõ hành vi công khai thông tin với bản chất cuộc chào bán; phân định giữa phát hành thêm cổ phần để tăng vốn với chuyển nhượng cổ phần hiện hữu để thoái vốn. Thoái vốn là giao dịch giữa chủ sở hữu hiện hữu với nhà đầu tư mới, không làm thay đổi vốn điều lệ của công ty mục tiêu.

Cụ thể, đại biểu đề nghị bổ sung quy định ngoại trừ vào khái niệm chào bán chứng khoán ra công chúng: việc công bố thông tin rộng rãi theo pháp luật để phục vụ đấu giá, chào bán cổ phần hiện hữu của doanh nghiệp có một phần vốn nhà nước theo hình thức cạnh tranh về giá không bị coi là chào bán chứng khoán ra công chúng. Đi cùng với đó phải có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư. Bản công bố thông tin cần cảnh báo rõ tình trạng đang lỗ của doanh nghiệp, để nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về rủi ro khi tham gia đấu giá.

Với các ý kiến đóng góp tại phiên họp, đại biểu bày tỏ mong muốn Luật Chứng khoán thực sự trở thành hành lang pháp lý thông thoáng cho tái cơ cấu doanh nghiệp, thực hiện chủ trương cắt giảm điều kiện, thủ tục, tạo động lực phát triển và hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP.HCM) phát biểu tại Quốc hội.

Đầu tư hạ tầng, thu hút nhân lực chất lượng cao

Cùng quan tâm vai trò cung ứng vốn cho nền kinh tế, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh), rất đồng tình với nhiều nội dung của dự thảo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tái cấu trúc nguồn vốn.

Theo đại biểu, vốn trung và dài hạn phải được tài trợ từ thị trường chứng khoán; vốn ngắn hạn và một phần vốn trung hạn do ngân hàng thương mại tài trợ. Vì vậy, thị trường chứng khoán cần đóng góp tích cực hơn vào nguồn vốn trung và dài hạn, thu hút đầu tư trong nước và nước ngoài.

Đại biểu đề nghị sớm có văn bản hướng dẫn để tạo hàng hóa chất lượng; quan tâm tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài niêm yết, thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước mà Nhà nước không cần nắm giữ tỷ lệ chi phối.

Đối với chính sách phát triển thị trường, đại biểu Trần Hoàng Ngân ủng hộ Nhà nước hỗ trợ đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại, nhằm bảo đảm thị trường hoạt động liên tục, an toàn, minh bạch. Cùng với hạ tầng, cần nguồn nhân lực chất lượng cao cho quản lý, vận hành, giám sát, thanh tra, kiểm tra để phát hiện các giao dịch thao túng, lũng đoạn thị trường.

Đại biểu Bùi Xuân Hải (đoàn Hải Phòng) đồng tình với chính sách khuyến khích, đãi ngộ, thu hút nhân lực chất lượng, đồng thời đề nghị làm rõ đối tượng, cơ sở và khả năng cân đối ngân sách; bổ sung quy định giao Chính phủ cụ thể hóa để chính sách có tính khả thi.

Về mô hình sở giao dịch chứng khoán, đại biểu Trần Anh Tuấn tán thành việc không tiếp tục quy định cố định mô hình hiện nay, giao Thủ tướng Chính phủ quyết định mô hình cụ thể. Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc hạ tầng giao dịch thống nhất, vận hành liên tục; chức năng giám sát độc lập với hoạt động kinh doanh; việc tổ chức lại không làm gián đoạn giao dịch, ảnh hưởng quyền lợi nhà đầu tư.

Đại biểu Trần Đình Gia (đoàn Hà Tĩnh), đánh giá quy định chuyển tiếp là cần thiết để bảo đảm tính liên tục của thị trường. Đại biểu đề nghị làm rõ phương án xử lý vốn nhà nước, tài sản, nhân sự, hợp đồng và các nghĩa vụ liên quan khi thay đổi mô hình.

Mở không gian sáng tạo đi đôi với bảo vệ nhà đầu tư

Một trong những nội dung mới tại dự thảo được nhiều đại biểu quan tâm là cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn TP. Hà Nội) cơ bản đồng tình với các nội dung sửa đổi, bổ sung, cho rằng cơ chế thử nghiệm phù hợp sẽ tạo điều kiện đổi mới sáng tạo, giúp cơ quan quản lý đánh giá rủi ro trước khi cho phép triển khai rộng rãi.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) phát biểu tại Quốc hội.

Đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng), cũng ủng hộ tạo không gian thử nghiệm công nghệ, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới. Tuy nhiên, do liên quan trực tiếp đến tiền, tài sản và dữ liệu của nhà đầu tư, đại biểu cho rằng luật cần xác lập nguyên tắc bảo vệ tối thiểu.

Theo đại biểu, việc tham gia phải tự nguyện, sau khi được cung cấp đầy đủ thông tin, cảnh báo rủi ro; tài sản khách hàng phải được tách biệt, dữ liệu được bảo vệ. Cụm từ “tự chịu trách nhiệm” cần được hiểu là chấp nhận rủi ro thông thường sau khi được thông tin đầy đủ, không thể dùng để miễn nghĩa vụ của tổ chức khi có lỗi vi phạm hoặc sự cố hệ thống thuộc trách nhiệm của mình.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị bảo đảm thống nhất với pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ số; xác định rõ phạm vi pháp lý, thẩm quyền quyết định và trách nhiệm của các cơ quan liên quan.

Sau khi các đại biểu đóng góp ý kiến, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã có phát biểu giải trình làm rõ những vấn đề các đại biểu quan tâm.