Hóa giải điểm nghẽn trong vận hành drone của HTX

Ông Cao Thọ Trường, Phó Giám đốc HTX nông nghiệp Bình Thành (An Giang) cho biết thực tế cho thấy đã có những tai nạn trong quá trình người dân tự đầu tư máy bay không người lái về phun xịt thuốc, gây mất an toàn lao động.

Chờ vài ngày mới có linh kiện thay thế

Bên cạnh đó, nhiều HTX đã thành lập tổ vận hành máy bay không người lái nhưng dường như tổ này chỉ tập trung hoạt động vào cao điểm mùa vụ, chưa phát huy hết hiệu quả hoạt động cũng như công năng của drone nên chưa thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Tại nhiều HTX hiện nay, người vận hành drone là nông dân, chỉ được đào tạo sơ qua hoặc tự học cách vận hành nên vấn đề an toàn chưa thực sự được chú trọng. Điều này cũng ảnh hưởng đến việc tuân thủ các kỹ thuật trong khâu pha thuốc, đọc, phân tích các chỉ số mà máy bay thu thập được trong quá trình hoạt động. Do đó, HTX, người dân vẫn bị phụ thuộc vào đơn vị bán máy bay hoặc nhờ sự hỗ trợ từ chuyên gia.

Tại tọa đàm với chủ đề “Quản lý, sử dụng drone: Những điều nhà nông cần biết”, ông Phạm Văn Hướng, đại diện Câu lạc bộ Drone Ninh Bình, và cũng là nông dân sản xuất kinh doanh giỏi, cho biết khó khăn lớn nhất khi vận hành máy bay không người lái trong nông nghiệp là vùng sản xuất còn manh mún, xen kẽ nhiều loại cây trồng trên cùng một diện tích. Trên vùng trồng có nhiều cây cối, hệ thống lưới điện. Điều này khiến vùng hoạt động của máy bay không người lái bị thu hẹp, chưa phát huy hết công năng.

Không dừng lại ở đó, nếu chẳng may xảy ra hỏng hóc, cần phải thay linh kiện cũng là vấn đề. Bởi việc mua sẵn linh kiện không hề dễ dàng, có những linh kiện phải đợi từ 5-7 ngày hoặc cả tháng, gây gián đoạn hoạt động, nhất là vào cao điểm mùa vụ.

Đối với những khu vực có diện tích quá nhỏ hoặc bị chia cắt, xen kẽ, việc vận hành drone trở nên khó khăn.

Thời gian phun thuốc trừ sâu bệnh cho cây cối thường rất ngắn, chỉ từ 3-7 ngày, nếu chờ linh kiện mất thời gian tương tự thì sẽ giảm hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp.

Ông Phạm Văn Hướng cũng cho biết, tại nhiều địa phương hiện nay, máy bay không người lái phục vụ nông nghiệp hoạt động rất nhiều nhưng vẫn chưa hình thành và phát triển được các trung tâm bảo trì, bảo dưỡng tại chỗ. Điều này cũng gây áp lực lớn cho người dùng trong những giai đoạn cao điểm của mùa vụ.

Không dừng lại ở đó, việc giá sử dụng dịch vụ máy bay không người lái hiện nay cũng rất cạnh tranh và phụ thuộc vào địa hình sản xuất. Nhiều HTX, doanh nghiệp làm dịch vụ phải cân não để có mức giá hợp lý và không bị mất khách.

Ông Phan Thanh Trung, Giám đốc Kinh doanh Công ty CP thiết bị bay AgriDrone, cho biết trước kia ở miền Tây, giá thuê dịch vụ drone khoảng 180.000 đồng/ha; hiện nay có nhiều đội bay hơn nên giá chỉ khoảng 120.000 – 140.000 đồng/ha. Ngoài miền Bắc, do diện tích sản xuất nhỏ hơn, manh mún hơn nên chi phí vận hành việc phun máy cao hơn một chút so với khu vực miền Nam.

Để drone không bị đắp chiếu

Thực tế cho thấy, sử dụng drone trong nông nghiệp giúp tiết kiệm 50% lượng thuốc bảo vệ thực vật, giảm tới 70% lượng nước, mà hiệu lực phòng trừ dịch bệnh vẫn tương đương, thậm chí tốt hơn cách phun thủ công. Tốc độ phun của máy bay không người lái nhanh gấp 30 lần, từ đó giải quyết bài toán thiếu nhân công trong nông nghiệp, đồng thời hạn chế rủi ro nông dân phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại.

Tại HTX Nông nghiệp Kinh tế xanh Thạch Thất (Hà Nội), với diện tích lúa quản lý trên 300ha, các thành viên thực hiện sản xuất 2 vụ lúa chất lượng cao và áp dụng máy bay không người lái để phun thuốc sinh học trên 100% diện tích. Điều này giúp HTX giảm 70% lượng thuốc bảo vệ thực vật mà năng suất tăng khoảng 10-15%.

Tại HTX nông nghiệp Phù Lưu (Hải Phòng), với cánh đồng sản xuất khoảng 80ha sau dồn điền đổi thửa, HTX ứng dụng máy bay không người lái vào khâu gieo sạ, phun thuốc giúp năng suất đạt 68-69 tạ/ha, cao hơn vùng lân cận 12–15 tạ/ha.

Vai trò và hiệu quả của máy bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp là đã rõ. Tuy nhiên, làm sao để giải quyết những khó khăn cho các HTX trong quá trình vận hành là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm.

Ông Phan Thanh Trung, Giám đốc Kinh doanh Công ty CP thiết bị bay AgriDrone, cho biết môi trường sản xuất nông nghiệp rất khắc nghiệt, Việt Nam lại có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Trong khi khoảng 70-80% linh kiện điện tử của máy bay không người lái thường xuyên tiếp xúc với môi trường cực đoan và hóa chất ăn mòn nên dễ hỏng hóc.

Do đó, sau vận hành, các HTX cần chú trọng về nguyên tắc an toàn môi trường. Ví dụ như việc vệ sinh thùng thuốc sau khi phun. Nếu HTX biết chăm sóc, bảo vệ máy thì sẽ đảm bảo lâu dài.

Để giải quyết bài toán thời gian thay, mua linh kiện lâu dẫn tới khả năng drone bị đắp chiếu ngay trong cao điểm mùa vụ, vị chuyên gia này khuyến cáo, các HTX nên chủ động dự phòng các linh kiện thiết yếu. Việc này giúp HTX không bị thụ động, mất nhiều chờ đợi đặt hàng từ hãng (có thể mất từ 5-7 ngày, thậm chí 20-30 ngày nếu thị trường khan hiếm như đối với pin lithium), từ đó đảm bảo thiết bay không người lái có thể luôn sẵn sàng, hạn chế làm gián đoạn lịch thời vụ trong sản xuất nông nghiệp.

Ông Huỳnh Văn Nghi, Đại diện Nhóm công tác về Drone, CropLife Việt Nam, cho biết máy bay là nhóm công nghệ cao nên cần người vận hành có kiến thức, nắm được các kỹ thuật về độ cao, tốc độ bay, lưu lượng nước, làm sao để phun đều...

Ngay như với cây lúa, thông thường drone sẽ bay cao khoảng 1,8-2m tính từ chóp của cây trồng. Áp lực xoay của cánh quạt rất lớn, nếu bay gần khi lúa đã trổ bông thì lúa có thể đổ sập. Còn về tốc độ gió, các tổ bay nên có thiết bị đo tốc độ gió trước khi bay để đảm bảo hiệu quả vận hành máy bay, tránh ảnh hưởng đến môi trường xung quanh do phun tạt nhầm luồng.

Và theo Nghị định số 288/2025/NĐ-CP, thiết bị bay phải có mã định danh, được đăng ký hợp pháp. Người vận hành phải có chứng chỉ bay, giấy phép điều khiển cũng như đáp ứng các yêu cầu về độ tuổi và sức khỏe. Nên các HTX, người dân khi đầu tư drone cần tuân thủ quy định pháp luật để không bị phạt.

Trước vấn đề này, nhiều HTX thay vì tự đầu tư và vận hành máy bay đã làm việc với doanh nghiệp để hoá giải khó khăn. Như tại HTX dịch vụ nông nghiệp An Hòa (Hưng Yên) đã hợp đồng với công ty drone, mỗi vụ phun thuốc cho 500 ha, chi phí chỉ 130.000 đồng/ha giúp thành viên tiết kiệm được 1,5–2 triệu đồng/ha/vụ.

Ông Phạm Văn Hướng cho rằng drone là thiết bị có mức độ khấu hao và rủi ro tai nạn khá cao. Một vụ tai nạn có thể gây thiệt hại tài sản lên tới 60-70 triệu đồng, do đó cần chú trọng đến việc đảm bảo môi trường cho máy bay không người lái hoạt động như thời tiết, không gian bay… Nếu gió quá lớn, mưa hoặc nắng nóng gay gắt, thuốc có thể bị bay tạt hoặc bốc hơi trước khi tiếp xúc với cây trồng.