Hòa giải viên cơ sở - người vun đắp sự đồng thuận trong khu dân cư

18 năm gắn bó với công tác ở tổ dân phố cũng là chặng đường ông bền bỉ làm công tác hòa giải tại cơ sở và góp phần vun đắp tình làng nghĩa xóm trên địa bàn phường.

Ông Nguyễn Việt Cường - Tổ dân phố số 4 (phường Kim Liên, Hà Nội) trao đổi với phóng viên. Ảnh: NB

Kiên trì hóa giải những bất đồng

Với những người làm công tác hòa giải ở cơ sở, mỗi mâu thuẫn được tháo gỡ không chỉ là một vụ việc được giải quyết mà còn cơ hội để giữ gìn mối quan hệ giữa những người hàng xóm. Điều này được ông Nguyễn Việt Cường thấm thía sau 18 năm tham gia công tác hoà giải ở khu dân cư, từ khi làm tổ trưởng dân phố tại phường Nam Đồng (cũ) đến khi chuyển về phường Kim Liên như hiện nay.

Bắt đầu công việc từ năm 2008, đến tháng 7-2026, ông Cường xin nghỉ vì lý do sức khỏe và thay đổi địa bàn sau sắp xếp. Trong quãng thời gian ấy, ông đã tham gia hòa giải nhiều vụ việc phát sinh giữa các gia đình, cá nhân. Theo ông, phần lớn mâu thuẫn bắt nguồn từ những chuyện rất đời thường: Nhà sửa chữa, cơi nới ảnh hưởng đến hộ bên cạnh; vị trí lắp điều hòa khiến hơi nóng thổi sang nhà hàng xóm hay chuyện nuôi chó trong khu dân cư… Những việc tưởng nhỏ nhưng nếu lời qua tiếng lại, thiếu kiềm chế rất dễ trở thành bất hòa kéo dài.

Một trong những vụ việc khiến ông Cường nhớ nhất là tranh chấp tại khu nhà A4 liên quan đến việc lắp đặt hệ thống thoát nước và cơi nới không gian. Một hộ dân bị phản ánh lắp hệ thống thoát nước trên nóc nhà gây ảnh hưởng đến vệ sinh môi trường; hộ khác dựng lồng sắt tại tầng một bị cho là lấn sang không gian của nhà bên cạnh. Cả hai vụ việc đều được người dân gửi đơn trực tiếp lên phường, chỉ khi chính quyền liên hệ đề nghị phối hợp, ông Cường mới nắm được sự việc.

Theo ông, khi mâu thuẫn đã chuyển lên cấp chính quyền, tâm lý các bên thường bức xúc hơn, khiến việc hòa giải khó khăn hơn. Bởi vậy, thay vì vội vàng tổ chức cho hai gia đình gặp mặt, ông chọn cách tiếp cận riêng từng người tìm hiểu nguyện vọng của người gửi đơn, lắng nghe phương án giải quyết mà họ mong muốn và sau đó tiếp tục gặp bên bị phản ánh để nắm rõ quan điểm.

Từ những thông tin thu thập được, ông chọn ngồi lại để phân tích, vận động và gợi mở phương án hòa giải. Với trường hợp cơi nới lồng sắt, ông trao đổi gia đình nên thu nhỏ phần diện tích để hạn chế ảnh hưởng đến nhà bên cạnh. Tuy nhiên, việc hòa giải không diễn ra thuận lợi ngay từ đầu.

Có gia đình đã đồng ý nhưng sau đó người thân lại phản ứng; có trường hợp việc sửa chữa đã hoàn tất, muốn điều chỉnh phải thuê thợ đến làm lại. Không vì thế mà nản lòng, ông Cường tiếp tục gặp gỡ, giải thích, vận động từng bên. Quá trình hòa giải kéo dài khoảng hai đến ba tháng, sau nhiều lần kiên trì thuyết phục, những bất đồng cuối cùng cũng được tháo gỡ.

Với ông Cường, đây là vụ việc cho thấy hòa giải viên không thể chỉ dựa vào lý lẽ để thuyết phục. Muốn các bên đồng thuận, trước hết phải hiểu được điều họ đang băn khoăn, điều gì khiến họ chưa chấp nhận nhường nhịn, từ đó mới tìm được phương án phù hợp.

Lấy tình làng nghĩa xóm làm gốc

Nếu vụ việc tại khu nhà A4 đòi hỏi sự kiên trì qua nhiều tháng, câu chuyện về chiếc điều hòa giữa hai nhà hàng xóm lại cho thấy sự khéo léo trong lựa chọn thời điểm hòa giải.

Ông Cường cho biết, khoảng tháng 4-2026, một gia đình lắp điều hòa nhưng vị trí cục nóng khiến hơi nóng thổi sang nhà bên cạnh. Người bị ảnh hưởng không đồng tình, hai bên lời qua tiếng lại, có những lời lẽ nặng nề. Sau đó, một người hàng xóm tìm đến nhà ông Cường đề nghị can thiệp.

Nhận thấy các bên đang nóng giận, ông không vội sang giải quyết ngay. Sau khi tìm hiểu nội dung phản ánh, ông lần lượt đến gặp từng gia đình. Qua trao đổi, ông phân tích để người lắp điều hòa nhìn nhận ảnh hưởng từ vị trí cục nóng, đồng thời gợi mở hướng khắc phục. Ông trực tiếp quan sát không gian, chỉ vị trí có thể điều chỉnh để hạn chế ảnh hưởng đến nhà bên cạnh. Cuối cùng, gia đình đồng ý bỏ thêm kinh phí thuê thợ di chuyển cục nóng sang vị trí phù hợp hơn.

Nhận thấy vụ việc có nguy cơ diễn biến phức tạp, ông Cường cho biết đã chủ động thông tin với phường, trao đổi với công an khu vực và lực lượng trật tự để có sự hỗ trợ khi cần thiết. Khi các bên bình tĩnh, thống nhất phương án xử lý, mâu thuẫn được giải quyết. Hai gia đình bắt tay nhau, khép lại những lời qua tiếng lại trước đó.

Qua những vụ việc trên, ông Cường cho rằng, điều quan trọng nhất đối với người làm công tác hòa giải là phải biết lắng nghe, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của các bên và lựa chọn đúng thời điểm để vận động. Khi mọi người đang nóng giận, nếu đến không đúng lúc, người hòa giải có thể vô tình khiến mâu thuẫn thêm căng thẳng.

Ngoài ra, người hòa giải viên còn cần phải giữ được sự công tâm, không thiên vị, kể cả khi người phản ánh là những người đã quen biết, gắn bó lâu năm. Khi trò chuyện với các gia đình, không được đặt mình ở vị trí người đại diện chính quyền để phân xử hay áp đặt mà trước hết phải là một người hàng xóm đến chia sẻ, khuyên nhủ. Bởi nhiều khi tình cảm và sự chân thành có sức thuyết phục hơn những lời lẽ cứng nhắc.

Bên cạnh nỗ lực của từng cá nhân người làm hoà giải, ông Cường cũng cho rằng, sự phối hợp giữa chính quyền và các tổ chức, đoàn thể ở cơ sở cũng là động lực quan trọng trong công tác hòa giải. Những vụ việc cần sự hỗ trợ phải được kết nối kịp thời, nhưng tốt nhất vẫn là tháo gỡ bất đồng ngay từ khu dân cư, trước khi mâu thuẫn trở nên phức tạp.

Có thể thấy, 18 năm gắn bó với công tác hoà giải ở cơ sở, ông Nguyễn Việt Cường đã chứng kiến và trực tiếp tham gia tháo gỡ không ít mâu thuẫn trong khu dân cư. Mỗi vụ việc có một nguyên nhân, mỗi gia đình có những tâm tư riêng nhưng điều ông luôn hướng tới là giúp các bên hiểu nhau và tìm được tiếng nói chung. Với ông, hòa giải thành công không chỉ là chấm dứt một cuộc tranh cãi mà quan trọng hơn giữ được sự gắn bó giữa những người vốn cùng chung một xóm phố. Những đóng góp thầm lặng ấy cũng là điều làm nên ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở - bắt đầu từ việc nhỏ, vun đắp sự đồng thuận và gìn giữ bình yên trong mỗi khu dân cư.