Hoa Lâm Viên: Từ hành cung tráng lệ triều Lý đến không gian văn hóa hiện đại

Tọa đàm do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Hội Khoa học Lịch sử Hà Nội, Ban Quản lý Di tích Hoa Lâm Viên phối hợp tổ chức. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Hoa Lâm Viên - hành cung tráng lệ thời Lý không chỉ là không gian cư trú và sinh hoạt của hoàng gia, mà còn là biểu tượng của quyền lực chính trị, tư tưởng Phật giáo và mỹ học cung đình thời kỳ đầu của lịch sử Thăng Long.

Đó là nhận định chung của các nhà khoa học trong Tọa đàm “Hoa Lâm Viên - Hành cung thời Lý: Giá trị di sản và định hướng trong phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay” diễn ra ngày 13/1, tại chùa Phúc Lâm, di tích Hoa Lâm Viên, xã Đông Anh, Hà Nội.

Hành cung quan trọng bậc nhất

Khu di tích Hoa Lâm Viên thuộc xã Đông Anh, có niên đại xây dựng vào thời Lý (thế kỷ XI), tương truyền ngay sau khi dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, vua Lý Thái Tổ đã cho xây dựng ly cung ngự uyển ở Trang Cối Giang, Hoa Lâm Viên. Đây được coi là hành cung quan trọng bậc nhất ngoài Hoàng Thành Thăng Long dưới triều Lý - là biểu tượng quyền lực của hoàng tộc Lý, thể hiện tư tưởng “hộ quốc an dân” và khát vọng xây dựng một quốc gia độc lập, thịnh trị từ buổi đầu lập nước.

Di tích nằm trên khu đất ven sông Đuống, lưng tựa triền đê, phía trước hướng ra sông tạo thế lưng ngai vững chắc. Đây là vùng đất gắn liền với cội nguồn của vương triều Lý - quê hương thân mẫu vua Lý Thái Tổ, người sáng lập vương triều Lý và lập ra kinh thành Thăng Long năm 1010.

Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, Tiến sỹ Nguyễn Văn Sơn phát biểu đề dẫn tọa đàm "Hoa Lâm Viên - Hành cung thời Lý: Giá trị di sản và định hướng trong phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay." (Ảnh: Phạm Sỹ)

Tiến sỹ Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội khẳng định Hoa Lâm Viên không chỉ là một không gian di sản của quá khứ, mà còn là một không gian tiềm năng của tương lai, nơi các giá trị lịch sử-văn hóa triều Lý có thể được tái hiện, diễn giải và sáng tạo trong đời sống đương đại.

Trong khi đó, Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam cho biết những phát hiện khảo cổ gần đây ở Hoa Lâm Viên có ý nghĩa vô cùng quan trọng, đặc biệt là đôi sấu đá mang họa tiết hoa văn thời Lý, chân cột kinh, chân tảng đá hoa sen, gạch chạm khắc hoa văn thời Lý…

Đây là những chứng tích quý giá phản ánh sống động đời sống văn hóa-chính trị-tâm linh thời Lý, góp phần khẳng định vị thế đặc biệt của hành cung thời Lý tại khu di tích Hoa Lâm Viên trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam. (Ảnh: PV/Vietnam+)

So sánh với một số hành cung thời Lý như hành cung Lỵ Nhân (Hà Nam cũ), hành cung Ứng Phong (Nam Định cũ), hành cung Dâm Đàm (Hồ Tây, Hà Nội), Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Thị Phương Chi, Viện Khoa học Phát triển Nhân lực và Văn hóa cho rằng Hoa Lâm Viên là hành cung nhà Lý quan trọng bậc nhất sau Thăng Long.

“Những hành cung khác chủ yếu phục vụ các chuyến tuần du của các vua Lý nhưng không có chức năng thờ cúng tổ tiên của nhà Lý. Trong khi đó, hành cung Hoa Lâm Viên là một mắt xích quan trọng trong hệ thống hành cung triều Lý, nổi bật về tính chất tôn giáo-chính trị-sinh thái. Đây không chỉ là nơi gắn với tổ tiên của triều đại, mà còn là không gian thể hiện tư duy vương quyền, đời sống tinh thần và triết lý kiến trúc-tôn giáo của nhà Lý,” Phó Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Thị Phương Chi phân tích.

Do đó, bà Chi cho rằng nghiên cứu Hoa Lâm Viên giúp phục dựng một phần diện mạo kiến trúc cung đình ngoài kinh thành Thăng Long, đồng thời mở rộng hiểu biết về bộ máy cai trị và bản sắc văn hóa Đại Việt thời Lý - một giai đoạn nền tảng của lịch sử dân tộc.

Biến di tích thành không gian sáng tạo

Tại Tọa đàm, các nhà khoa học đã đề xuất giải pháp khả thi nhằm bảo tồn và phát huy giá trị Hoa Lâm Viên một cách bền vững, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển; “đánh thức nguồn lực nội sinh,” biến “di sản thành tài sản,” thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa ở Đông Anh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 09, đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của Thủ đô.

Hình tượng rồng thời Lý được trưng bày ở Hoàng thành Thăng Long. (Ảnh: Trinh Nguyễn)

Giáo sư-Tiến sỹ Nguyễn Quang Ngọc đánh giá với lợi thế về lịch sử và tâm linh, xã Đông Anh hòa toàn có thể đưa Hoa Lâm Viên thành nguồn lực quan trọng trong phát triển công nghiệp văn hóa. Xã Đông Anh có thể thiết lập, hình thành tour di sản gắn với trục di sản Cổ Loa.

Từ sự gợi mở đó, Tiến sỹ Bùi Văn Tuấn, Viện Hà Nội học và Đào tạo quốc tế, Trường Đại học Thủ đô Hà Nội, cho rằng việc đặt Hoa Lâm Viên trong logic phát triển công nghiệp văn hóa cho phép chuyển hóa các giá trị di sản từ “ký ức quá khứ” thành nguồn lực sáng tạo của hiện tại, đồng thời tạo ra những giá trị gia tăng mới về kinh tế, xã hội và văn hóa.

Quan trọng hơn, cách tiếp cận này góp phần kết nối di sản với cộng đồng, khuyến khích sự tham gia của các chủ thể sáng tạo và người dân địa phương, qua đó bảo đảm cho quá trình bảo tồn di sản Hoa Lâm Viên không bị tách rời khỏi đời sống xã hội, mà trở thành một phần hữu cơ trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và xây dựng Thủ đô Hà Nội giàu bản sắc trong thời kỳ mới.

Cụ thể, ông Tuấn cho rằng các yếu tố của văn hóa triều Lý có thể trở thành nội dung cốt lõi cho sáng tác nghệ thuật, thiết kế sáng tạo, phim ảnh, triển lãm, trò chơi giáo dục và các sản phẩm văn hóa số. Bên cạnh đó, Hoa Lâm Viên có tiềm năng kết nối đa lĩnh vực trong hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của Thủ đô Hà Nội.

Trước hết, di tích có thể gắn với du lịch văn hóa-di sản, không chỉ theo hình thức tham quan truyền thống mà thông qua các trải nghiệm mang tính giáo dục và sáng tạo, giúp người tham gia hiểu sâu hơn về lịch sử triều Lý và không gian Thăng Long, đồng thời Hoa Lâm Viên có thể trở thành không gian giáo dục di sản, nơi kết hợp giữa nghiên cứu học thuật, giáo dục lịch sử-công dân và trải nghiệm thực tế, đặc biệt phù hợp với học sinh, sinh viên và cộng đồng.

Phó Giáo sư-Tiến sỹ Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam nêu một số kết quả khảo cổ học tại Di tích Hoa Lâm Viên. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Cùng quan điểm đó, Tiến sỹ Bùi Thị Thu Phương, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long-Hà Nội đề xuất nghiên cứu và xây dựng tuyến thăm quan kết nối các di tích Cổ Loa-Hoa Lâm Viên-Hoàng thành Thăng Long.

Đây sẽ là tuyến tham quan thú vị đưa du khách trải qua một hành trình xuyên suốt từ thế kỷ II trước Công nguyên đến thế kỷ 11-12 sau Công nguyên với những dấu mốc quan trọng trong tiến trình lịch sử Việt Nam.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng gợi ý việc ứng dụng công nghệ số (AR/VR, bản đồ số di sản, thuyết minh tự động) nhằm nâng cao trải nghiệm du khách, đồng thời hỗ trợ công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản; xây dựng và phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, các show diễn thực tế; vận hành thí điểm “Không gian di tích số” tại Hoa Lâm Viên…

Có thể khẳng định rằng, Hoa Lâm Viên không chỉ là một không gian di sản của quá khứ, mà còn là một không gian tiềm năng của tương lai, nơi các giá trị lịch sử-văn hóa triều Lý có thể được tái hiện, diễn giải và sáng tạo lại trong đời sống đương đại.

Việc định vị đúng vai trò của Hoa Lâm Viên trong mạng lưới di sản Thăng Long-Hà Nội sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển công nghiệp văn hóa về phía Bắc sông Hồng, đồng thời bổ sung chiều sâu lịch sử-văn hóa cho cấu trúc đô thị và văn hóa của Thủ đô./.

(Vietnam+)