Hoàn thiện các dự án luật về hình sự, tố tụng hình sự

Đồng chí Trần Vũ Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh điều hành phiên thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Đổi mới thủ tục tố tụng, tăng hiệu quả xử lý và bảo vệ quyền con người

Tham gia thảo luận về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đồng chí Trần Vũ Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh đánh giá cao những đổi mới, nhất là các quy định nhằm phân hóa thủ tục xử lý, mở rộng áp dụng thủ tục rút gọn và tăng cường ứng dụng công nghệ trong hoạt động tố tụng.

Về thủ tục rút gọn, đồng chí cho rằng đây là hướng cải cách quan trọng, giúp rút ngắn thời gian giải quyết những vụ án có chứng cứ rõ ràng, người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt và chủ động khắc phục hậu quả. Cơ chế này vừa góp phần nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản, vừa giảm áp lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng và nguồn lực xã hội. Đông chí đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm việc áp dụng thống nhất, khách quan.

Đồng chí Trần Vũ Khiêm, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Đối với tố tụng điện tử, đồng chí thống nhất với việc tạo cơ sở pháp lý cho chuyển đổi từ phương thức tố tụng truyền thống sang môi trường số. Dự thảo cần tiếp tục làm rõ các phương thức tố tụng điện tử, điều kiện áp dụng và trách nhiệm của các chủ thể, qua đó bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch và khả thi.

Về giám sát điện tử, đồng chí đánh giá đây là biện pháp tiến bộ, góp phần giảm áp dụng tạm giam và bảo đảm quyền con người. Tuy nhiên, việc áp dụng cần đồng thời tính đến yêu cầu bảo vệ nạn nhân, nhất là trong các vụ án có nguy cơ tiếp tục xảy ra hành vi xâm hại.

Đổi mới tố tụng hình sự theo hướng tinh gọn, số hóa, hợp tác quốc tế

Thảo luận về dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Ủy viên Trung ương Đảng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao đã làm rõ thêm 6 nhóm chính sách lớn, gồm: Đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả; tăng cường phân hóa và thực hiện chính sách khoan hồng; hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, kiểm soát quyền lực, bảo đảm quyền con người; thực hiện tố tụng điện tử; đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế; luật hóa những nội dung đã được thực tiễn kiểm nghiệm và khắc phục bất cập trong quá trình thi hành.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Một nội dung trọng tâm của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) là đổi mới phương thức tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả, tăng cường bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Dự thảo tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc tố tụng, trong đó chú trọng phân hóa thủ tục, thực hiện chính sách khoan hồng và bảo đảm giải thích theo hướng có lợi cho người bị buộc tội khi còn những tình tiết chưa được làm rõ.

Thủ tục rút gọn được nghiên cứu mở rộng nhằm rút ngắn thời gian giải quyết những vụ án có tính chất đơn giản, chứng cứ rõ ràng, đồng thời tạo điều kiện xử lý phù hợp đối với người tự nguyện nhận tội, khắc phục hậu quả. Tuy nhiên, việc rút gọn phải gắn với yêu cầu chứng minh tội phạm và bảo đảm đầy đủ quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng.

Tố tụng điện tử được xác định là một bước đột phá, hướng tới xây dựng hồ sơ vụ án điện tử, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, qua đó giảm thời gian, chi phí, nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát hoạt động tố tụng, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu.

Dự thảo cũng nghiên cứu các cơ chế tăng hiệu quả thu hồi tài sản, hạn chế bắt, tạm giữ, tạm giam và tăng cường các biện pháp thay thế, mở rộng có điều kiện thẩm quyền điều tra ở cơ sở, gắn với yêu cầu kiểm soát quyền lực.

Cùng với đó, các quy định về hợp tác quốc tế, tương trợ tư pháp và dẫn độ tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm có yếu tố nước ngoài.

Đồng chí Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh, dù tiến độ xây dựng được đẩy nhanh, cơ quan chủ trì soạn thảo xác định không vì yêu cầu về thời gian mà làm giảm chất lượng, tiếp tục tiếp thu ý kiến để hoàn thiện dự thảo theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả, kiểm soát quyền lực chặt chẽ và bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân.

Hoàn thiện pháp luật hình sự, nâng cao tính minh bạch và khả thi

Góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đồng chí Nguyễn Minh Tâm, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện nhằm khắc phục những bất cập sau gần 10 năm thi hành, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý phục vụ công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Đồng chí Nguyễn Minh Tâm, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Đồng chí đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các quy định theo hướng chặt chẽ, thống nhất, rõ ràng và thuận lợi trong áp dụng, nhất là những nội dung liên quan đến khái niệm và phân loại tội phạm, chuẩn bị phạm tội, nhóm tội phạm có tổ chức và các chế định về miễn trách nhiệm hình sự.

Đối với miễn trách nhiệm hình sự, đồng chí đề nghị tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ khái niệm, hậu quả pháp lý, thẩm quyền, trình tự và thủ tục áp dụng, qua đó bảo đảm chế định được thực hiện thống nhất, chặt chẽ.

Góp ý dự thảo Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi), đồng chí đồng tình với các nhóm chính sách và nội dung dự thảo, đồng thời đề nghị rà soát các quy định về hành vi bị nghiêm cấm theo hướng cụ thể, minh bạch, có tiêu chí xác định rõ ràng. Cùng với đó, cần bổ sung các quy định phù hợp với yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền riêng tư trong hoạt động điều tra, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số.

Đồng chí cũng đề nghị cân nhắc thời điểm thông qua nghị quyết của Quốc hội thay thế Nghị quyết số 96, liên quan đến các chỉ tiêu, nhiệm vụ trong công tác của Viện Kiểm sát nhân dân, bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi) sau khi được Quốc hội xem xét, quyết định, tránh phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung trong thời gian ngắn.

Nâng cao chất lượng pháp luật tố tụng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Đồng chí Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Công an tỉnh thống nhất với việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự, đồng thời đánh giá dự thảo đã được chuẩn bị công phu, bám sát yêu cầu thực tiễn và kịp thời tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Đồng chí Thiếu tướng Nguyễn Thanh Liêm, Giám đốc Công an tỉnh thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Góp ý vào dự thảo, đồng chí tập trung vào một số nhóm vấn đề. Trước hết, đề nghị tiếp tục hoàn thiện chế định tố tụng điện tử, chứng cứ điện tử, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và sự phát triển của khoa học, công nghệ; đồng thời quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn nhân lực để bảo đảm các quy định được triển khai thống nhất, hiệu quả.

Đồng chí cũng đánh giá cao việc bổ sung cơ chế kiến nghị khắc phục nguyên nhân, điều kiện của tội phạm và kiến nghị xử lý những bất cập trong văn bản pháp luật, qua đó góp phần phát hiện những vấn đề mang tính hệ thống, phục vụ công tác phòng ngừa tội phạm và hoàn thiện pháp luật.

Về thủ tục rút gọn, đồng chí đề nghị nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng đối với cả một số trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng, khi có đủ điều kiện về chứng cứ.

Bên cạnh đó, đồng chí đồng tình với việc bổ sung các biện pháp điều tra mới, phù hợp với phương thức, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, nhất là trong hoạt động vận chuyển, giao nhận. Tuy nhiên, cần gắn việc hoàn thiện quy định pháp luật với bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, kỹ thuật, nhân lực và quy trình nghiệp vụ, để các quy định thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Tiếp tục hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự

Góp ý dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đồng chí Hoàng Nam Hải, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát một số nội dung để bảo đảm tính thống nhất, chặt chẽ và khả thi trong thực tiễn.

Đặc biệt tán thành việc mở rộng phạm vi áp dụng thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự, theo đồng chí, nếu được thiết kế chặt chẽ, việc mở rộng thủ tục rút gọn sẽ góp phần rút ngắn thời gian giải quyết vụ án, tiết kiệm nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động tố tụng.

Đồng chí chí Hoàng Nam Hải, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Bên cạnh đó, đồng chí đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định về khái niệm, phân loại tội phạm và trách nhiệm hình sự, bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định, nhất là trong xác định trách nhiệm của pháp nhân thương mại và phân loại tội phạm làm căn cứ áp dụng các chế định hình sự.

Đối với nhóm tội phạm có tổ chức, đại biểu cơ bản đồng tình với nội dung bổ sung, tuy nhiên, cần xác định rõ các dấu hiệu pháp lý, tránh chồng lấn với chế định đồng phạm và bảo đảm thuận lợi khi áp dụng.

Đồng chí cũng đề nghị rà soát các quy định về hình phạt và chính sách hình sự, trong đó có hình phạt tiền, hình phạt tù, cải tạo không giam giữ, quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt và miễn trách nhiệm hình sự. Các quy định cần rõ ràng, chặt chẽ, bảo đảm công bằng và hạn chế cách hiểu, vận dụng khác nhau trong thực tiễn.

Về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng chí thống nhất với quy định cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội phạm về kinh tế nhằm tạo điều kiện cho người bị buộc tội tiếp tục thực hiện các hoạt động khắc phục hậu quả, nhưng đề nghị quy định phạm vi và điều kiện áp dụng phù hợp, tránh nguy cơ lạm dụng. Về tội buôn lậu, ý kiến cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, cân nhắc các nội dung bổ sung, sửa đổi để bảo đảm tính chính xác về mặt pháp lý và phù hợp với bản chất của tội buôn lậu.

Rà soát, hoàn thiện Bộ luật Hình sự, bảo đảm thống nhất và khả thi

Thảo luận về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đồng chí Nguyễn Khánh Vũ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Các nội dung góp ý tập trung vào 5 nhóm vấn đề chính. Thứ nhất, về chính sách hình sự và các tình tiết khoan hồng, trong đó đề nghị cân nhắc việc bổ sung tình tiết “người bị buộc tội tự nguyện nhận tội”, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc suy đoán vô tội và trách nhiệm chứng minh tội phạm.

Đồng chí Nguyễn Khánh Vũ, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Quảng Trị thảo luận tại tổ - Ảnh: N.M

Thứ hai, về các quy định đối với tội buôn lậu, kinh doanh, vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ, đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện theo hướng phân hóa rõ trách nhiệm hình sự, xác định đầy đủ dấu hiệu pháp lý và tránh mở rộng phạm vi hình sự hóa không cần thiết.

Thứ ba, về hình phạt đối với pháp nhân thương mại, cần nghiên cứu cách tính mức phạt, bảo đảm tương xứng với quy mô hoạt động, tính chất, mức độ vi phạm và thống nhất với các quy định pháp luật liên quan.

Thứ tư, góp ý về chế định tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đồng chí đề nghị làm rõ điều kiện, phạm vi tội danh, chủ thể và cơ chế áp dụng, tránh cách hiểu hoặc vận dụng không thống nhất.

Thứ năm, về tội xâm phạm dữ liệu cá nhân, đồng chí thống nhất với việc bổ sung tội danh mới, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí định lượng, tình tiết tăng nặng và ranh giới với các tội danh liên quan.