Hoàn thiện căn cứ ngừng cấp điện khi có nguy cơ đe dọa tính mạng

Khắc phục nguy cơ cháy do điện

Phát biểu thảo luận tại tổ, ĐBQH Dương Đức Hải đồng tình với việc sửa đổi, bổ sung Luật Điện lực nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn, huy động nguồn lực đầu tư và bảo đảm điện cho phát triển. Tuy nhiên, bên cạnh yêu cầu cung ứng đủ điện cho nền kinh tế, cần quan tâm một vấn đề gắn trực tiếp với cuộc sống người dân là phòng ngừa cháy do điện và thiết bị điện.

Theo dẫn chứng của đại biểu, một sự cố tại đường dây, ổ cắm hay thiết bị điện trong nhà có thể đe dọa tính mạng của cả gia đình và những người xung quanh. Thống kê 9 tháng đầu năm 2026 cho thấy, trong tổng số 1.358 vụ cháy đã điều tra, làm rõ nguyên nhân, có 1.057 vụ do sự cố hệ thống, thiết bị điện, chiếm 77,8%.

ĐBQH Dương Đức Hải (Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Hiện pháp luật đã nhận diện nguy cơ này. Điều 74 Luật Điện lực quy định trách nhiệm của người sử dụng điện và đơn vị bán điện; Điều 24 Luật Phòng cháy, chữa cháy cũng có những yêu cầu về an toàn điện, kể cả đối với việc sạc xe điện. Tờ trình của Chính phủ xác định một trong những mục đích của lần sửa luật này là hoàn thiện quy định trong quá trình sử dụng điện nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản, giảm thiểu thiệt hại cho gia đình và xã hội.

Tuy nhiên, dự thảo chưa có điều khoản cụ thể hóa mục đích đó. Điều 74 không được sửa đổi, trong khi khoản 2 Điều 70 về tổ chức kiểm định bị bãi bỏ. Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung, làm rõ ba nội dung tại các Điều 74, 49 và 70 của Luật Điện lực năm 2024.

Về Điều 74, đại biểu Dương Đức Hải đề nghị bổ sung, làm rõ cơ chế phát hiện và khắc phục nguy cơ cháy do điện trong nhà ở, cơ sở kinh doanh. Trong đó, Điều 74 đã yêu cầu người sử dụng điện thường xuyên kiểm tra, sửa chữa, thay thế dây dẫn và thiết bị không bảo đảm chất lượng. Đây là trách nhiệm cần thiết, nhưng để thực hiện được, người dân phải có kiến thức hoặc có khả năng tiếp cận người có chuyên môn.

Theo phân tích của đại biểu, một chủ hộ có thể biết tiền điện hằng tháng tăng bao nhiêu, nhưng khó tự đánh giá dây dẫn còn chịu tải được hay không, mối nối có an toàn không, thiết bị bảo vệ có phù hợp không. Trong thực tế, một căn nhà ban đầu chỉ phục vụ một gia đình có thể được chuyển đổi thành nhiều phòng cho thuê, bổ sung điều hòa, bếp điện, bình nóng lạnh và khu vực sạc xe. Nhu cầu sử dụng điện khi đó đã thay đổi đáng kể. Tuy nhiên, theo Nghị định số 62/2025/NĐ-CP, thông tin hệ thống điện chỉ phải khai một lần khi ký hợp đồng mua bán điện. Nếu hệ thống điện không được đánh giá lại, nguy cơ quá tải có thể tích tụ mà người sử dụng không nhận biết.

Quản lý an toàn điện theo mức độ rủi ro

Vì vậy, cùng với nghĩa vụ tự bảo đảm an toàn, đại biểu Dương Đức Hải cho rằng cần thiết kế cơ chế hỗ trợ để người dân thực hiện được nghĩa vụ này. Đại biểu đề nghị bổ sung, làm rõ tại Điều 74 bốn nội dung.

Thứ nhất, quản lý an toàn điện theo mức độ rủi ro. Nhà có nhiều phòng cho thuê, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh, nơi có phụ tải lớn, khu vực sạc xe điện tập trung và hệ thống điện xuống cấp cần được kiểm tra, đánh giá an toàn hệ thống điện trước khi sử dụng, khi chuyển đổi công năng, khi tăng công suất vượt mức đã đăng ký và định kỳ theo lộ trình. Cách làm này tập trung nguồn lực vào những nơi cần thiết nhất, tránh kiểm tra đại trà.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1 (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội). Ảnh: Văn Tuyến

Thứ hai, phân định rõ trách nhiệm giữa chủ sở hữu, người quản lý và người thuê. Chủ sở hữu, người quản lý chịu trách nhiệm và chi phí đối với hệ thống điện chung; người thuê chịu trách nhiệm về thiết bị và việc sử dụng điện của mình. Bởi người thuê phòng không thể tự thay thế hệ thống dây dẫn của cả tòa nhà.

Thứ ba, bảo đảm nguy cơ đã được phát hiện phải được xử lý đến cùng. Việc xử lý cần có thông báo bằng văn bản đến đúng người có trách nhiệm, xác định thời hạn khắc phục và có xác nhận hoàn thành.

Thứ tư, phát huy vai trò cảnh báo của đơn vị bán điện. Đơn vị bán điện cần sử dụng dữ liệu công tơ để cảnh báo khách hàng khi công suất sử dụng tăng bất thường hoặc vượt mức đã đăng ký. Dự thảo đã bổ sung chính sách về lưới điện thông minh và cơ sở dữ liệu số về điện lực, do đó có thể triển khai nội dung này. Việc kiểm tra an toàn điện cũng cần kết hợp với kiểm tra phòng cháy, chữa cháy để tránh chồng chéo, không gây phiền hà cho người dân.

Cải cách thủ tục cần đi cùng bảo đảm chất lượng chuyên môn

Về Điều 49, đại biểu đề nghị bảo đảm căn cứ ngừng cấp điện trong trường hợp có nguy cơ đe dọa tính mạng. Theo đó, dự thảo đã sửa đổi Điều 49 theo hướng cho phép ngừng cấp điện theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền khi có vi phạm quy định về an toàn điện. Tuy nhiên, theo đại biểu, đây mới là biện pháp xử lý vi phạm, chưa gắn trực tiếp với mức độ nguy cơ.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung, làm rõ tại khoản 2 Điều 49 một trường hợp riêng: hệ thống điện trong nhà ở, công trình có nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng mà chưa được khắc phục thì tạm ngừng cấp điện theo yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền.

"Việc ngừng cấp điện chỉ áp dụng đối với phần có nguy cơ và phải cấp điện trở lại ngay khi nguy cơ được khắc phục. Quy định như vậy sẽ làm rõ căn cứ, thẩm quyền, phạm vi ngừng cấp điện và điều kiện cấp điện trở lại, bảo đảm biện pháp xử lý tương xứng với nguy cơ, không ảnh hưởng đến những người không liên quan", ĐBQH Dương Đức Hải nhấn mạnh.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Đối với Điều 70, đại biểu Dương Đức Hải đề nghị không để khoảng trống về chất lượng kiểm định khi bãi bỏ khoản 2 điều này. Theo Tờ trình của Chính phủ, việc bãi bỏ nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Đầu tư năm 2025 và các luật liên quan đã bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm định. Dự thảo vẫn giữ nghĩa vụ kiểm định đối với thiết bị, dụng cụ điện thuộc danh mục quy định tại khoản 1 Điều 70. Tuy nhiên, khi bỏ cơ chế hiện hành, luật không còn quy định rõ năng lực của tổ chức kiểm định được bảo đảm bằng cách nào và ai chịu trách nhiệm khi kết quả kiểm định sai.

Đại biểu cũng đồng tình với việc bỏ thủ tục chứng nhận và không đặt lại điều kiện kinh doanh, nhưng đề nghị thay khoản 2 bằng quy định về trách nhiệm và hậu kiểm. Cụ thể, tổ chức kiểm định phải tuân thủ quy trình kiểm định do Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành, chịu trách nhiệm trước pháp luật và bồi thường nếu kết quả sai lệch gây thiệt hại. Kết quả kiểm định cần được cập nhật vào cơ sở dữ liệu về điện lực mà dự thảo đã bổ sung; trường hợp vi phạm thì bị đình chỉ hoạt động kiểm định.

Theo đại biểu, cải cách thủ tục cần đi cùng với việc bảo đảm chất lượng chuyên môn và trách nhiệm pháp lý. Từ những nội dung trên, ĐBQH Dương Đức Hải đề nghị lần sửa đổi Luật Điện lực này cần nghiên cứu, làm rõ và bổ sung cơ chế thực hiện an toàn điện tại Điều 74, hoàn thiện căn cứ ngừng cấp điện tại Điều 49 và quy định cơ chế bảo đảm chất lượng kiểm định tại Điều 70. Đây cũng là cách để dự luật thực hiện đúng mục đích mà Tờ trình của Chính phủ đã đặt ra.