Hoàn thiện cơ chế thí điểm luật sư công: Bảo đảm hiệu quả, công bằng và thích ứng thực tiễn
Sáng 20/4, thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm chế định luật sư công, các đại biểu Quốc hội tập trung phân tích nhiều vấn đề quan trọng nhằm bảo đảm tính khả thi, hiệu quả cũng như sự cân bằng trong hệ thống pháp lý.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 15 sáng 20/4. Ảnh: HỒNG CHÂU
Hầu hết các đại biểu Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành nghị quyết. Việc thiết lập chế định luật sư công là bước đi cần thiết nhằm tăng cường năng lực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước trong bối cảnh các quan hệ pháp lý ngày càng phức tạp. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, nhiều nội dung cụ thể cần được rà soát, điều chỉnh.
Một trong những vấn đề đặt ra là phạm vi điều chỉnh của dự thảo. Theo đại biểu Nguyễn Phi Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, việc không đưa doanh nghiệp nhà nước vào phạm vi điều chỉnh là hợp lý, bởi các doanh nghiệp này hiện có đủ năng lực thuê luật sư và chuyên gia pháp lý chất lượng cao. Tuy nhiên, dự thảo vẫn còn một số nội dung đề cập đến đối tượng này, do đó cần rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo.
Bên cạnh đó, cơ chế hoạt động của luật sư công cũng cần được làm rõ hơn, đặc biệt là phạm vi thực hiện nhiệm vụ. Việc luật sư công có được tham gia xử lý vụ việc ở các bộ, ngành, địa phương khác hay không, và nếu có thì cơ chế phối hợp ra sao, vẫn chưa được quy định cụ thể. Nếu không có sự linh hoạt cần thiết, nguy cơ lãng phí nguồn nhân lực chất lượng cao là hoàn toàn có thể xảy ra.

Đại biểu Nguyễn Phi Hùng, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU
Liên quan chính sách đãi ngộ, đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề xuất cần thiết kế theo hướng gắn với hiệu quả công việc. Thay vì áp dụng chế độ hỗ trợ cố định hằng tháng, nên chuyển sang cơ chế bồi dưỡng theo từng vụ việc, với mức tương xứng như thuê luật sư tư nhân. Điều này vừa bảo đảm tính hợp lý về ngân sách, vừa tạo động lực nâng cao chất lượng thực thi nhiệm vụ. Đồng thời, cần bổ sung quy định về trách nhiệm của luật sư công trong các trường hợp tham mưu nhưng kết quả bảo vệ không thành công.
Ở góc độ khác, đại biểu Trần Mạnh Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm sự cân bằng trong hệ thống bảo vệ pháp luật, đặc biệt đối với nhóm yếu thế.
Theo đại biểu, việc thiết kế chế độ đãi ngộ cao cho luật sư công trong khi lại tách biệt hoàn toàn với lực lượng trợ giúp pháp lý có thể dẫn đến nguy cơ “chảy máu chất xám”. Khi đó, đội ngũ trợ giúp pháp lý vốn đang đảm nhận vai trò bảo vệ người nghèo, người khuyết tật sẽ bị suy yếu.
Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế ràng buộc trách nhiệm xã hội đối với luật sư công, như quy định nghĩa vụ thực hiện một số lượng vụ việc trợ giúp pháp lý miễn phí hằng năm cho người yếu thế. Đồng thời, cần tính đến cơ chế liên thông, luân chuyển nhân sự giữa hai hệ thống để bảo đảm sự phát triển hài hòa, tránh tạo ra khoảng trống trong bảo vệ công lý.

Đại biểu Trần Mạnh Huy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng thảo luận tại tổ. Ảnh: HỒNG CHÂU
Một vấn đề đáng chú ý khác là cơ chế huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân. Dự thảo hiện quy định việc thuê tổ chức hành nghề luật sư bên ngoài phải thực hiện theo pháp luật đấu thầu trong trường hợp đặc biệt.
Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Mạnh Huy, dịch vụ pháp lý chất lượng cao, đặc biệt trong các lĩnh vực như đầu tư quốc tế, công nghệ số hay dữ liệu không thể áp dụng cơ chế đấu thầu theo tiêu chí giá thấp như mua sắm hàng hóa thông thường. Quy định này có thể vô tình tạo rào cản, hạn chế khả năng tiếp cận nguồn lực chất xám từ khu vực tư nhân.
Do đó, các đại biểu kiến nghị chuyển sang cơ chế “đặt hàng” hoặc “thỏa thuận trực tiếp” với các tổ chức hành nghề luật sư uy tín, nhằm bảo đảm tính linh hoạt và hiệu quả trong xử lý các vụ việc phức tạp.
Cùng với đó, yêu cầu về quản trị dữ liệu pháp lý cũng được đặt ra cấp thiết. Luật sư công sẽ nắm giữ khối lượng lớn hồ sơ, thông tin quan trọng của Nhà nước, nhưng dự thảo lại chưa có quy định cụ thể về số hóa, quản lý và bảo mật dữ liệu trên môi trường điện tử. Đây được xem là khoảng trống lớn, tiềm ẩn rủi ro trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ. Vì vậy, cần bổ sung quy định bắt buộc về số hóa dữ liệu, thiết lập tiêu chuẩn bảo mật cao và cơ chế kiểm soát chặt chẽ.
Từ các ý kiến thảo luận, có thể thấy việc xây dựng chế định luật sư công không chỉ dừng ở việc tăng cường năng lực bảo vệ Nhà nước, mà còn phải bảo đảm sự cân bằng trong hệ thống pháp lý, không làm suy giảm các thiết chế bảo vệ người yếu thế, đồng thời mở rộng không gian cho khu vực tư nhân và thích ứng với yêu cầu quản trị hiện đại.











