Hoàn thiện cơ chế vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh

Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 29/2026/TT-BCT quy định về vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh, làm rõ trách nhiệm và cơ chế hoạt động của các chủ thể tham gia thị trường điện.

Theo đó, phạm vi điều chỉnh của Thông tư bao gồm các nội dung liên quan đến đăng ký tham gia thị trường điện, lập kế hoạch vận hành hệ thống, cơ chế chào giá phát điện, huy động nguồn điện, xác định giá thị trường và thực hiện thanh toán giữa các bên.

Đối tượng áp dụng khá rộng, bao gồm các đơn vị phát điện, đơn vị bán buôn điện, đơn vị truyền tải điện, đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đơn vị cung cấp nhiên liệu cũng như các khách hàng sử dụng điện lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Một trong những điểm đáng chú ý là quy định về điều kiện tham gia thị trường điện. Các nhà máy điện có công suất từ 30 MW trở lên và đấu nối vào hệ thống điện quốc gia phải tham gia trực tiếp thị trường điện. Đối với các nhà máy thủy điện và năng lượng tái tạo có công suất từ 10 MW trở lên, việc tham gia có thể thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp tùy từng trường hợp.

Để đủ điều kiện tham gia, các đơn vị phải đáp ứng các yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật như hệ thống công nghệ thông tin, hệ thống điều khiển giám sát và thu thập dữ liệu (SCADA), hệ thống quản lý năng lượng (EMS), hệ thống đo đếm điện năng và chữ ký số.

Thông tư cũng nhấn mạnh nguyên tắc vận hành thị trường điện theo hướng công khai, minh bạch, bảo đảm đối xử bình đẳng giữa các đơn vị tham gia. Chu kỳ giao dịch trên thị trường được tính theo ngày, từ 0 giờ đến 24 giờ.

Về cơ chế hình thành giá điện, giá thị trường điện toàn phần được cấu thành từ hai yếu tố gồm giá điện năng thị trường (SMP) và giá công suất thị trường (CAN). Trong đó, giá điện năng được xác định thông qua phương pháp lập lịch không ràng buộc, còn giá công suất được xây dựng trên cơ sở kế hoạch vận hành hằng năm.

Đáng chú ý, hằng năm đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện sẽ lựa chọn “nhà máy điện mới tốt nhất” để làm cơ sở xác định giá công suất thị trường. Nhà máy được lựa chọn phải là dự án nhiệt điện than hoặc tua-bin khí chu trình hỗn hợp mới đưa vào vận hành và có chi phí phát điện bình quân thấp nhất trong nhóm xem xét.

Đối với các nhà máy nhiệt điện, giá trần chào bán điện được xác định và cập nhật hằng năm dựa trên biến động giá nhiên liệu đầu vào như than, khí và dầu. Trong khi đó, các nhà máy thủy điện sử dụng giá trị nước làm cơ sở xây dựng chiến lược chào giá nhằm tối ưu hóa vận hành hồ chứa và sản lượng phát điện.

Thông tư cũng quy định cụ thể cơ chế vận hành thị trường điện ngày tới. Các đơn vị phát điện phải gửi bản chào giá trước 11 giờ 30 phút của ngày trước ngày giao dịch. Mỗi bản chào được phép gồm tối đa 10 mức giá - công suất cho từng chu kỳ giao dịch. Giá chào phải nằm trong khung giá sàn và giá trần đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Lịch huy động nguồn điện sẽ được đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện công bố trước 16 giờ mỗi ngày. Kế hoạch này bao gồm cả phương án vận hành không ràng buộc và phương án có xét đến các giới hạn kỹ thuật của hệ thống điện và lưới điện.

Bên cạnh các quy định về giao dịch, Thông tư 29/2026/TT-BCT còn bổ sung nhiều yêu cầu liên quan đến công khai thông tin và giám sát thị trường. Các dữ liệu như dự báo phụ tải, kế hoạch bảo dưỡng, giá trị nước, kết quả tính toán giá thị trường và các thông tin phục vụ vận hành phải được công bố trên hệ thống thông tin thị trường điện.

Công tác thanh toán được thực hiện trên cơ sở dữ liệu đo đếm điện năng, kết quả vận hành thực tế và giá thị trường điện. Các đơn vị tham gia có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin cần thiết phục vụ quá trình tính toán và quyết toán.

Theo Bộ Công Thương, việc tăng cường cơ chế giám sát sẽ góp phần phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm quy định thị trường điện, đồng thời bảo đảm hệ thống điện vận hành an toàn, liên tục và hiệu quả.

Việc ban hành Thông tư 29/2026/TT-BCT được đánh giá là bước đi quan trọng trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường điện cạnh tranh, góp phần cụ thể hóa các quy định của Luật Điện lực và tạo tiền đề cho việc phát triển các cấp độ thị trường điện cao hơn trong thời gian tới.