Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý, phát triển thị trường công cụ nợ, phù hợp hệ thống KRX

Phân định rõ chức năng các đơn vị vận hành thị trường

Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 30/2019/TT-BTC ngày 28/5/2019 hướng dẫn đăng ký, lưu ký, niêm yết, giao dịch và thanh toán giao dịch công cụ nợ của Chính phủ, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh do ngân hàng chính sách phát hành và trái phiếu chính quyền địa phương.

Việc xây dựng Thông tư mới nhằm tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quản lý, phát triển thị trường công cụ nợ, bảo đảm đồng bộ với các quy định pháp luật mới, đồng thời phù hợp với cơ cấu tổ chức của các đơn vị vận hành thị trường và hệ thống công nghệ thông tin KRX hiện nay.

Kể từ khi Thông tư số 30/2019/TT-BTC được ban hành, hệ thống pháp luật về chứng khoán và quản lý nợ công đã có nhiều thay đổi, trong đó có Luật số 56/2024/QH15, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP và Nghị định số 84/2026/NĐ-CP. Vì vậy, việc rà soát, sửa đổi các quy định hiện hành là cần thiết để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Bên cạnh đó, thực tiễn vận hành thị trường cũng xuất hiện nhiều thay đổi đáng kể như cơ cấu tổ chức của các sở giao dịch chứng khoán, việc thành lập Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC) để triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm và đặc biệt là hệ thống công nghệ thông tin KRX chính thức vận hành từ ngày 5/5/2025. Việc xây dựng thông tư thay thế vì vậy nhằm cập nhật, chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị liên quan và tạo thuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện.

Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là hoàn thiện quy định về đăng ký, lưu ký công cụ nợ theo hướng thống nhất với hệ thống pháp luật về chứng khoán. Theo đó, dự thảo bổ sung một số nội dung đặc thù về đăng ký, lưu ký công cụ nợ hoặc quy định theo hướng tham chiếu tới Thông tư hướng dẫn về đăng ký, lưu ký chứng khoán, qua đó tạo thuận lợi trong quá trình thực hiện.

Ảnh minh họa

Một số thuật ngữ cũng được bổ sung như thông tin về người sở hữu công cụ nợ, ngày đăng ký cuối cùng, ký gửi công cụ nợ. Đồng thời, dự thảo hoàn thiện quy định về cấp mã, đăng ký, hủy đăng ký, điều chỉnh thông tin đăng ký, lưu ký, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu công cụ nợ. Các nội dung này về cơ bản được kế thừa từ quy định đang áp dụng tại Thông tư số 119/2020/TT-BTC.

Đối với hoạt động niêm yết và giao dịch, dự thảo giao Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam quy định cụ thể phương thức giao dịch tại Quy chế theo thẩm quyền, đồng thời bãi bỏ một số quy định về hình thức giao dịch.

Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục phân định rõ chức năng, nhiệm vụ giữa các đơn vị trên thị trường công cụ nợ. Theo đó, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam thực hiện xây dựng, ban hành Quy chế giao dịch công cụ nợ và quản lý thành viên giao dịch; Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội chịu trách nhiệm vận hành hệ thống giao dịch công cụ nợ.

Hoàn thiện cơ chế thanh toán, đẩy mạnh chuyển đổi số

Đồng thời dự thảo phân định rõ chức năng giữa Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSC), phù hợp với việc triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP).

Theo đó, VSDC thực hiện đăng ký, lưu ký, thanh toán giao dịch công cụ nợ và ban hành quy chế nghiệp vụ. VSC thực hiện xác định nghĩa vụ thanh toán, bảo đảm cơ sở vật chất, kỹ thuật, cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động thanh toán và kết nối với hệ thống của ngân hàng thanh toán.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định về đăng ký thông tin ngân hàng thành viên thanh toán, đăng ký thông tin tổ chức thanh toán tiền trực tiếp với VSC; đồng thời bổ sung các biện pháp hỗ trợ trong trường hợp nhà tạo lập thị trường thiếu công cụ nợ để thanh toán.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung một số trường hợp loại bỏ thanh toán giao dịch công cụ nợ phù hợp với tính năng của hệ thống KRX, gồm: giao dịch không được chuyển trong thời gian quy định; giao dịch phát sinh trong thời gian thành viên lưu ký hoặc tổ chức mở tài khoản trực tiếp bị đình chỉ hoạt động thanh toán; giao dịch đối với mã công cụ nợ chưa được chấp nhận thanh toán; thông tin giao dịch không hợp lệ hoặc bị trùng với giao dịch đã nhận trước đó.

Các quy định này nhằm nâng cao tính rõ ràng, minh bạch trong xử lý giao dịch, đồng thời hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình thanh toán công cụ nợ.

Cùng với đó, dự thảo được rà soát, sửa đổi theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, cho phép VSDC và các bên liên quan gửi, nhận thông báo thông qua phương thức điện tử do VSDC phát triển, qua đó tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả hoạt động của thị trường./.