Hoàn thiện kỳ thi tốt nghiệp THPT chuẩn hóa quốc gia

Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Quang Vinh.

Đánh giá thực chất năng lực người học

Việc đổi mới được đặt ra trong bối cảnh kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 xuất hiện một số sai phạm tại một số địa phương, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy trình tổ chức và nâng cao độ tin cậy của kỳ thi. Tại Hội nghị Giám đốc Sở GDĐT năm 2026, Bộ trưởng Bộ GDĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh mục tiêu “trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng một hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật”.

Theo Bộ trưởng, ngành giáo dục cần chấm dứt tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ, chạy theo thành tích; đồng thời xử lý nghiêm các sai phạm trong thi cử để từng bước lấy lại sự công bằng, trung thực và niềm tin của xã hội. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là xây dựng văn hóa trung thực trong toàn bộ quá trình dạy học, kiểm tra và đánh giá, để kết quả thi thực sự phản ánh đúng năng lực của người học.

Theo Bộ GDĐT, việc tiếp tục duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT phù hợp với chủ trương của Đảng và quy định của pháp luật, đồng thời đáp ứng yêu cầu đánh giá chuẩn đầu ra giáo dục phổ thông trên phạm vi toàn quốc. Thực tiễn triển khai từ năm 2015 đến nay cho thấy kỳ thi đã tạo mặt bằng đánh giá chung, góp phần bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục đại học, giảm số lần dự thi, giảm chi phí xã hội và cung cấp nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ quản lý giáo dục cũng như tuyển sinh.

Trong bối cảnh các trường đại học ngày càng được trao quyền tự chủ tuyển sinh, nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động sử dụng thêm các phương thức như xét học bạ, chứng chỉ quốc tế, kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hoặc phỏng vấn. Điều này càng đặt ra yêu cầu kỳ thi chuẩn hóa quốc gia phải tiếp tục được nâng cao chất lượng để giữ vai trò là nguồn dữ liệu chung có độ tin cậy cao, phục vụ nhiều phương thức tuyển sinh khác nhau.

Đổi mới phương thức thi, tăng cường công nghệ

Đề án tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026 - 2036 được xem là một bước đi quan trọng trong lộ trình hiện đại hóa công tác khảo thí quốc gia. Theo đề án, công nghệ sẽ được ứng dụng xuyên suốt quá trình tổ chức kỳ thi nhằm hạn chế tối đa sự can thiệp chủ quan của con người, trên nguyên tắc tự động hóa các khâu có thể tự động hóa nhưng vẫn bảo đảm cơ chế giám sát, kiểm soát và trách nhiệm của con người. Hệ thống dự kiến tích hợp nhiều giải pháp như mã hóa đề thi và dữ liệu, tự động phân phối và sao lưu bài thi, ghi nhật ký toàn bộ thao tác trên hệ thống, giám sát trạng thái máy thi, đối soát danh tính, quản lý quyền truy cập, tự động chấm các câu hỏi trắc nghiệm và phân tích dữ liệu khảo thí để đánh giá độ khó, khả năng phân hóa của đề thi.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ được nghiên cứu ứng dụng trong xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, phân tích phổ điểm và hỗ trợ phát hiện những dấu hiệu bất thường trong kết quả thi, góp phần nâng cao tính khách quan, minh bạch và độ tin cậy của kỳ thi.

Đáng chú ý, việc triển khai thi trên máy tính đã có bước thử nghiệm ban đầu. Trong năm 2026, Bộ GDĐT đã tổ chức thí điểm tại 15 tỉnh, thành phố với 143 cơ sở giáo dục, thu hút 36.178 thí sinh tham gia, thực hiện khoảng 143.000 lượt thi trên máy tính. Kết quả thử nghiệm sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật, quy trình tổ chức và các giải pháp bảo đảm an toàn trước khi mở rộng phạm vi áp dụng.

Song song với đó, Bộ cũng đang nghiên cứu phương án tổ chức kỳ thi thành nhiều đợt trong năm, thậm chí theo từng môn thi riêng hoặc các bài thi tổng hợp. Nếu được triển khai, mô hình này sẽ giúp thí sinh chủ động lựa chọn thời điểm dự thi phù hợp, giảm áp lực của một kỳ thi duy nhất, đồng thời tạo thêm nguồn dữ liệu phục vụ các trường đại học trong quá trình tuyển sinh.

Việc hoàn thiện kỳ thi cũng gắn liền với chủ trương tăng cường quyền tự chủ tuyển sinh của các cơ sở giáo dục đại học. Bộ GDĐT khẳng định tuyển sinh là quyền tự chủ của các trường; kết quả Kỳ thi tốt nghiệp THPT chỉ là một trong nhiều nguồn dữ liệu để lựa chọn thí sinh. Thống kê của Bộ cho thấy trong kỳ tuyển sinh năm 2025, 50,32% thí sinh nhập học bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT; 29,24% bằng kết quả học tập THPT; 15,03% theo phương thức kết hợp; 5,08% thông qua các kỳ thi riêng và 0,32% thuộc diện tuyển thẳng. Những con số này cho thấy điểm thi tốt nghiệp vẫn giữ vai trò là nguồn dữ liệu tuyển sinh quan trọng, song không còn là căn cứ duy nhất.

Để bảo đảm quyền tự chủ đi đôi với chất lượng và công bằng, Bộ GDĐT đang tiếp tục hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình; ban hành chuẩn tối thiểu đối với các kỳ thi độc lập, quy định về quy đổi tương đương, công bố phổ điểm, bảo mật và lưu trữ dữ liệu. Đồng thời, AI cũng sẽ được ứng dụng để hỗ trợ phát hiện bất thường trong phổ điểm, kết quả chấm thi, quy đổi điểm, điểm chuẩn và hành vi đăng ký xét tuyển.