Hoàn thiện Luật Đất đai theo hướng minh bạch, bảo vệ quyền lợi người sử dụng đất

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: MTTQ Việt Nam

Dự thảo tập trung vào 7 nhóm chính sách gồm: Đổi mới, nâng cao chất lượng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; hoàn thiện quy định về giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất; hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất; hoàn thiện cơ chế tài chính về đất đai, giá đất; hoàn thiện quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất, chế độ sử dụng đất.

Bên cạnh đó, dự thảo chú trọng đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp, phân quyền; đổi mới công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát, xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai, đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nêu ý kiến tại Hội nghị, GS.TS Trần Ngọc Đường - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đã thể chế hóa khá rõ nhiều định hướng lớn của Nghị quyết số 21-NQ/TW, nhất là về đổi mới quy hoạch, chuyển đổi số, phân cấp quản lý giá đất và đa dạng hóa hình thức khai thác nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, để Luật đi vào cuộc sống, một số quy định cần tiếp tục được rà soát theo hướng chặt chẽ, minh bạch và bảo đảm tốt hơn quyền lợi của người sử dụng đất.

Theo GS.TS Trần Ngọc Đường, Nghị quyết 21 đề cao kiểm soát quyền lực, công bằng, minh bạch và ưu tiên thỏa thuận chuyển nhượng đất. Tuy nhiên, Dự thảo Luật cho phép HĐND cấp tỉnh xem xét thu hồi phần đất còn lại khi nhà đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích và trên 75% số người sử dụng đất. Ông lo ngại cơ chế này có thể biến giao dịch dân sự thành thu hồi bắt buộc, gây khiếu kiện. Vì vậy, Dự thảo cần cân nhắc ngưỡng áp dụng và bảo đảm quyền lợi của những hộ dân chưa đồng thuận.

PGS.TS Phạm Hữu Nghị - Ủy viên Hội đồng tư vấn về Dân chủ và Pháp luật, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng Luật Đất đai năm 2024 đã hình thành một chế định tương đối toàn diện về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Vì vậy, lần sửa đổi này không nên xuất phát từ quan niệm phải làm lại toàn bộ, mà cần kế thừa những quy định đã hợp lý và tập trung giải quyết những vấn đề thực sự phát sinh do thay đổi thể chế, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu tích hợp quy hoạch và những hạn chế đã được thực tiễn nhận diện.

Góp ý đối với các quy định về bảng giá đất, PGS.TS Nguyễn Thị Nga - Phó trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội cho biết, Dự thảo Luật quy định tiêu chí xây dựng bảng giá đất mới dừng lại ở “loại đất, khu vực, vị trí”, chưa phản ánh đầy đủ những yếu tố tạo nên sự khác biệt về giá trị và khả năng khai thác kinh tế của đất, đặc biệt đối với đất sử dụng để thực hiện các dự án đầu tư, kinh doanh.

Theo PGS.TS Nguyễn Thị Nga, việc phân loại theo loại đất, khu vực và vị trí là cần thiết để hình thành cấu trúc cơ bản của bảng giá đất, nhưng ba tiêu chí này chủ yếu giúp phân nhóm đất ở cấp độ tương đối khái quát. Trong thực tế, ngay cả các thửa đất cùng loại đất, cùng khu vực và được xếp cùng một vị trí vẫn có thể có giá trị kinh tế rất khác nhau. Vì vậy, nếu chỉ sử dụng ba tiêu chí này, bảng giá đất có nguy cơ phản ánh một mức giá mang tính bình quân cho một nhóm đất mà chưa phản ánh đầy đủ đặc điểm của từng nhóm vị trí có giá trị thực tế khác biệt.

PGS.TS Nguyễn Thị Nga đề xuất cần hoàn thiện quy định theo hướng mở rộng nhưng có giới hạn các tiêu chí xây dựng bảng giá đất. Ngoài loại đất, khu vực và vị trí, cần tính đến những nhóm yếu tố có tính ổn định và ảnh hưởng đáng kể đến giá trị đất như: điều kiện kết cấu hạ tầng, khả năng tiếp cận, đặc điểm không gian của khu đất và những hạn chế pháp lý cơ bản đối với khả năng khai thác đất.

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Hà Thị Nga nêu rõ, thời gian qua, Mặt trận Tổ quốc các cấp đặc biệt quan tâm đến quá trình xây dựng và hoàn thiện dự án Luật Đất đai (sửa đổi), bởi đây là đạo luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp và nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.

Trước khi Quốc hội cho ý kiến vào dự án Luật Đất đai (sửa đổi) tại kỳ họp không thường lệ (tháng 8/2026 vừa qua), ngày 31/7/2026, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã có văn bản phản biện xã hội (lần thứ nhất) đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), qua đó đã kiến nghị một số nội dung cụ thể, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu nhằm bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của các dự thảo luật với các quy định của pháp luật có liên quan.

Tiếp thu ý kiến của đại biểu tham dự Hội nghị, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký Hà Thị Nga khẳng định, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam sẽ tổng hợp đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến phát biểu, phản biện của quý vị đại biểu tại hội nghị; nghiên cứu, chắt lọc và phản ánh đầy đủ những vấn đề được quan tâm, đồng thời đề xuất, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, xem xét trong quá trình tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện và trình ban hành Luật Đất đai (sửa đổi) trong thời gian tới./.