Hoàn thiện thể chế - Khẳng định vai trò và tầm nhìn phát triển Thủ đô

Mục tiêu bao trùm của nhiệm vụ đặc biệt quan trọng này là phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới văn hiến, văn minh, hiện đại, nhân dân hạnh phúc.

Hoàn thiện trụ cột thể chế nhằm khẳng định vai trò và tầm nhìn phát triển dài hạn cho Thủ đô Hà Nội. Ảnh Nhật Nam

1.Xây dựng, hoàn thiện thể chế là một trong 3 đột phá chiến lược tại Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố. Hà Nội cụ thể hóa nhiệm vụ hoàn thiện thể chế là đi trước một bước trong thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Việc xây dựng và hoàn thiện 2 trụ cột thể chế quan trọng là Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị và Luật Thủ đô là yêu cầu thực tiễn cũng như bối cảnh mới phát triển Thủ đô.

Phân tích rõ hơn, đó là việc sắp xếp, tổ chức mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; yêu cầu rất cao đặt ra trong Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và nhiệm vụ xây dựng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Cụ thể hóa nhiệm vụ “đi trước mở đường” này nhằm hoàn thiện thể chế vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô. Đặc biệt, thể chế phát triển Thủ đô sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế, tạo nền tảng chính trị, pháp lý vững chắc để giải quyết các điểm nghẽn, quản trị rủi ro và kiến tạo phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số trong kỷ nguyên mới.

2. Trụ cột thể chế thứ nhất là nghị quyết của Bộ Chính trị. Xét trong bối cảnh mới, thành phố nêu rõ quan điểm trong xây dựng Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Thứ nhất, về định vị, chức năng của Thủ đô, thành phố bổ sung thành tố “Hạnh phúc” và đặt “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo” ở vị trí trung tâm. Đáng chú ý, thành phố nâng tầm quan điểm phát triển Thủ đô là xác lập Hà Nội là “Thủ đô kết nối toàn cầu”, trung tâm dẫn dắt đổi mới sáng tạo khu vực châu Á - Thái Bình Dương, cạnh tranh trực tiếp với các thủ đô của các nước phát triển trên thế giới...

Thứ hai, về xây dựng thể chế và quản trị, thành phố xây dựng Quy hoạch tổng thể dài hạn, tầm nhìn 100 năm và Thủ đô với xác lập thể chế đặc thù, vượt trội, ưu việt, đủ thẩm quyền và năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, Vùng Thủ đô. Thành phố thực hiện phân cấp, phân quyền tối đa, toàn diện, gắn với cơ chế, chính sách đặc thù để Thủ đô chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho xây dựng và phát triển với phương châm: “Trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn” và “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Thứ ba, về xây dựng Đảng và hệ thống chính trị của Thủ đô, thành phố đổi mới phương thức lãnh đạo với 4 trục là Đảng, HĐND, UBND và Mặt trận. Cùng với đó, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, nêu gương, hành động, trách nhiệm; thật sự tiêu biểu, mẫu mực về bản lĩnh chính trị, đạo đức cách mạng, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu.

Nội dung Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15 cũng đặt mục tiêu định lượng cao, mang tính bứt phá, quyết tâm cao. Cụ thể, giai đoạn 2026-2030, GRDP tăng trên 11%; GRDP năm 2030 đạt trên 113 tỷ USD; tỷ trọng kinh tế số chiếm từ 40% GRDP trở lên... GRDP bình quân đầu người năm 2030 đạt trên 12.000 USD. Cơ bản xử lý xong các điểm nghẽn về úng ngập, môi trường, giao thông, trật tự đô thị, an toàn vệ sinh thực phẩm.

Trong giai đoạn 2031-2035, GRDP tăng từ 11,5% trở lên; GRDP năm 2035 đạt 195 tỷ USD; tỷ trọng kinh tế số từ 50% GRDP trở lên; GRDP bình quân đầu người trên 19.300 USD... Đến năm 2045, Thủ đô Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, nơi hội tụ tri thức và công nghệ toàn cầu. Giai đoạn 2036-2045, GRDP tăng trên 11%; GRDP năm 2045 đạt 680 tỷ USD. GRDP bình quân đầu người khoảng 45.000 USD...

Đáng chú ý, mục tiêu năm 2065: Thủ đô Hà Nội có trình độ phát triển cao và bền vững, thuộc tốp 10 Thủ đô hạnh phúc nhất trên thế giới. sau năm 2065, Thủ đô Hà Nội duy trì phát triển ổn định, bền vững; xứng đáng là Thủ đô của nước xã hội chủ nghĩa phát triển.

Về nội dung định hướng chiến lược là đột phá về mô hình không gian phát triển; chuyển sang mô hình đô thị đa tầng, đa lớp, đa cực - đa trung tâm, với các cực tăng trưởng có chức năng chuyên biệt, liên kết và lan tỏa; thay đổi căn bản tư duy tổ chức không gian đô thị. Nội dung rất đáng chú ý là lần đầu tiên xác lập yêu cầu Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, chuyển từ quy hoạch “tĩnh” sang quy hoạch “động”, cập nhật bằng dữ liệu số, mô phỏng, thử nghiệm chính sách; xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp công nghệ số là nền tảng và động lực then chốt cho tăng trưởng dài hạn.

Định hướng chiến lược thứ nhất là phát triển đô thị theo mô hình đa tầng - đa lớp, đa cực - đa trung tâm, lấy hạ tầng chiến lược và giao thông đa phương thức làm trục dẫn dắt quy hoạch và liên kết phát triển Vùng.

Định hướng thứ hai là phát triển Thủ đô “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo”, hướng tới “Văn minh – Hiện đại – Bền vững” với trí tuệ thời đại và tầm vóc toàn cầu; đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của mọi chiến lược phát triển, thực sự trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực lâu dài của Thủ đô.

Định hướng thứ ba là hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội cho Thủ đô, tạo không gian thể chế mới để Hà Nội chủ động thí điểm, thử nghiệm các mô hình quản trị, chính sách phát triển mới...

Định hướng thứ tư là phát triển Thủ đô dựa trên mô hình tăng trưởng mới, lấy văn hóa làm trung tâm; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng.

Định hướng thứ năm là bảo đảm vững chắc quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội, tạo nền tảng ổn định cho phát triển bền vững Thủ đô. Phát triển Thủ đô có tính hội nhập quốc tế sâu rộng; nâng cao vị thế, uy tín và hình ảnh của Thủ đô, trở thành “Thủ đô kết nối toàn cầu”.

3. Trụ cột thể chế thứ hai là sửa đổi Luật Thủ đô. Mục tiêu xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, tương xứng với vị trí, vai trò của Thủ đô; biến thể chế pháp luật thành lợi thế cạnh tranh, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, hiện thực hóa Quy hoạch tổng thể Thủ đô.

Thành phố nêu rõ quan điểm là thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng, đồng bộ với Quy hoạch tổng thể Thủ đô và Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 15-NQ/TƯ và bảo đảm phù hợp Hiến pháp. Cơ chế, chính sách đặc thù phải có trọng tâm, trọng điểm, tạo đột phá, tháo gỡ điểm nghẽn lớn. Thành phố tiếp cận theo tinh thần “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”; vừa đổi mới, vừa bảo đảm kỷ cương, minh bạch; kế thừa các quy định đã phát huy hiệu quả; luật hóa các cơ chế thí điểm thành công.

Nội dung đáng chú ý là đề xuất cơ chế, chính sách sửa đổi Luật Thủ đô. Có 4 nhóm cơ chế, chính sách lớn. Thứ nhất, về vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Thủ đô: Khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô: là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế...

Thứ hai, về thẩm quyền: Tiếp tục phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Thủ đô được chủ động, tự quyết, tự chịu trách nhiệm trong các lĩnh vực, như: Chủ động quyết định về tổ chức, bộ máy, biên chế, tiền lương, thu nhập; chính sách phát triển, thu hút, sử dụng nguồn nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó, giao quyền xây dựng, ban hành thể chế, chính sách: Thành phố được trình dự án luật, nghị quyết của Quốc hội; được ban hành quy định chi tiết để thi hành các luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, các bộ, ngành trung ương; được thí điểm về thể chế khác luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc chưa được được pháp luật quy định. Thành phố được chủ động trong cơ cấu thu, chi ngân sách; quyết định các khoản tín dụng, lập các quỹ tài chính để phục vụ đầu tư phát triển. Giao thẩm quyền toàn diện Thành phố trong phê duyệt dự án đầu tư, phương thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu, cơ chế thông thoáng, linh hoạt về giải ngân đầu tư; Quyết định các hình thức xã hội hóa, hợp tác công – tư, cơ chế mới trong khai thác tài sản công, công trình, hạ tầng công...

Thứ ba về quản trị, xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô. Cụ thể là đổi mới phương thức quản trị Thủ đô hiện đại dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo; quy định rõ cơ chế tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu; cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính gắn với chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý đầu tư - kinh doanh và một số lĩnh vực phù hợp. Bên cạnh đó, giao thành phố được chủ động ban hành cơ chế, chính sách, mô hình phát triển mới trong các lĩnh vực: khoa học và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo, y tế, an sinh xã hội; giao thẩm quyền cho thành phố trong việc quản lý, cấp phép... Ngoài ra, đề xuất thành phố có quyền chủ động trong việc ban hành cơ chế, chính sách, biện pháp lập, quản lý, thực hiện quy hoạch...

Thứ tư, định hình rõ thể chế liên kết phát triển vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng trung du và miền núi phía Bắc với Hà Nội là hạt nhân, trung tâm phát triển vùng.

Tựu trung, hoàn thiện thể chế là một trong những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng nhằm góp phần khẳng định vai trò của Thủ đô Hà Nội - trung tâm hành chính, chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học; là hạt nhân và đầu tàu thúc đẩy vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước cũng như thể hiện quyết tâm phát triển ngang tầm với thủ đô các nước phát triển trong khu vực.

Chí Kiên