Phát triển khu công nghiệp sinh thái, thông minh

Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành đang từng bước thu hút các nhà đầu tư với công nghệ hiện đại.

Xây dựng các KCN xanh, sinh thái, giảm thiểu phát thải ra môi trường là điều Đồng Nai sẽ đẩy mạnh thực hiện trong thời gian tới.

Câu chuyện từ các doanh nghiệp hạ tầng khu công nghiệp

KCN Amata là một trong những điển hình chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng KCN sinh thái của Đồng Nai cũng như Việt Nam. Năm 2020, KCN này được Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) và Tổ chức Phát triển công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) lựa chọn tham gia Dự án Thí điểm xây dựng mô hình KCN sinh thái.

Tập đoàn Amata có 30 năm hoạt động ở Việt Nam và đang vận hành 3 KCN. Ông Phạm Anh Tuấn, Giám đốc cấp cao Quản lý nước và môi trường Công ty CP Đô thị Amata Biên Hòa nhận định: Phát triển bền vững, kinh tế tuần hoàn mang lại nhiều lợi ích kinh tế và môi trường. Việc xây dựng và phát triển KCN sinh thái nhằm tăng tỷ lệ tuần hoàn nước và tăng các chỉ số điểm cho KCN.

Theo ông Tuấn, các KCN đang phải đối mặt với áp lực lớn từ cả khách hàng và nhà đầu tư về việc cung cấp năng lượng sạch, đảm bảo chỉ số carbon thấp và cung cấp nước tái sử dụng. Bên cạnh đó, khi niêm yết trên sàn chứng khoán, các doanh nghiệp (DN) phải báo cáo các chỉ tiêu phát triển bền vững, nhằm đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi ngày càng cao của các nhà đầu tư quan tâm đến yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các loại lợi ích kinh tế, môi trường và xã hội từ các KCN sinh thái rất khác nhau và vượt xa các lợi ích kinh doanh thông thường. Lợi ích không chỉ mang tính thương mại mà còn mang tính chiến lược, dẫn đến giảm rủi ro, tăng khả năng cạnh tranh, phát triển kinh doanh, liên tục sản xuất và hợp tác tốt hơn với các bên liên quan. Các KCN sinh thái cho phép các công ty hưởng lợi từ sự hợp tác và trao đổi trong công ty (giữa quản lý, nhân viên kỹ thuật và môi trường, tài chính…), cũng như giữa các công ty với các nhà cung cấp dịch vụ, chính quyền địa phương. Các công ty được phổ biến và luôn có nhận thức chung về vấn đề môi trường, biến chúng thành giải pháp kinh doanh bằng cách sử dụng các nguồn tài nguyên hiệu quả và hợp lý hơn thông qua cơ sở hạ tầng dùng chung.

Thực tiễn đã chứng minh những lợi ích rõ ràng mà phát triển bền vững và kinh tế tuần hoàn mang lại. KCN Amata đang xây dựng các mô hình cộng sinh công nghiệp, mang lại lợi ích rõ ràng về kinh tế môi trường, đáp ứng các điều kiện xuất khẩu sang các thị trường.

Để đạt kết quả cao, KCN Amata bám sát 4 nhóm tiêu chí để được công nhận KCN sinh thái là: quản lý KCN, môi trường, cộng đồng xã hội và kinh tế, thông qua sự hỗ trợ của Dự án KCN sinh thái toàn cầu. Đến nay, KCN Amata đã đạt 86% số tiêu chí theo khung quốc tế và có thể đạt 97%. Từ thành công đó, Tập đoàn Amata đang nhân rộng các tiêu chuẩn xây dựng KCN sinh thái tại KCN công nghệ cao Long Thành, diện tích hơn 410ha và các địa điểm khác ở Việt Nam.

Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam (Khu công nghiệp Biên Hòa 2) chuyên sản xuất các loại bo mạch điện tử cho ngành bán dẫn.

Tương tự, sau hơn 12 năm đi vào hoạt động, KCN Long Đức với diện tích 282ha đã thu hút hơn 70 dự án với tổng vốn đầu tư gần 2 tỷ USD. KCN này được đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng hiện đại, thu hút ưu tiên các dự án công nghệ cao, sản xuất công nghiệp hỗ trợ, thân thiện với môi trường theo hướng sinh thái, phát triển xanh.

Theo ông Ishii Hiroyuki, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Long Đức (chủ đầu tư KCN Long Đức), hiện KCN này đạt 15/22 tiêu chí về KCN sinh thái của Chính phủ. DN đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, bổ sung hạ tầng và thúc đẩy liên kết cộng sinh công nghiệp để sớm đạt chứng nhận KCN sinh thái. Long Đức đặt mục tiêu trở thành đơn vị đi đầu về đầu tư hạ tầng KCN chuyển đổi xanh ở Đồng Nai.

Ðẩy mạnh chuyển đổi mô hình khu công nghiệp

Trong giai đoạn 2025-2030, Đồng Nai phấn đấu trở thành tỉnh dẫn đầu trong phát triển công nghiệp, là trung tâm công nghiệp hỗ trợ của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, cùng với đó là đẩy nhanh việc hoàn thiện hạ tầng các trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển cũng như các trung tâm đào tạo nghề nghiệp hiện đại của khu vực và cả nước, hình thành sơ bộ hệ sinh thái công nghiệp 4.0 ở tỉnh.

Đến năm 2050, Đồng Nai sẽ là trung tâm công nghiệp hỗ trợ của cả nước và khu vực, với các cấu phần chính gồm: các KCN chuyên ngành/KCN công nghệ cao; có dịch vụ hỗ trợ công nghiệp đa dạng; là trung tâm R&D, công viên khoa học; xây dựng địa phương thành trung tâm đào tạo, giáo dục nghề nghiệp và trung tâm đổi mới sáng tạo...

Với vị trí địa lý chiến lược, kết nối thuận lợi với các trung tâm kinh tế - cảng biển - sân bay lớn, Đồng Nai đã và đang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Việc triển khai công tác rà soát, điều chỉnh và hoàn thiện quy hoạch các KCN, khu kinh tế, khu công nghệ cao trong thời gian qua không chỉ mang ý nghĩa đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp của địa phương mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn về chiến lược phát triển vùng và quốc gia.

Theo Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, qua thực tiễn, có sự cần thiết phải điều chỉnh quy hoạch để phù hợp với yêu cầu phát triển công nghiệp hiện đại. Hầu hết các KCN hiện nay được hình thành từ giai đoạn đầu của công nghiệp hóa, là KCN đa ngành, có hiệu quả đóng góp chưa cao. Do đó, trong giai đoạn tới, cần mạnh dạn chuyển hướng phát triển các KCN theo mô hình thế hệ mới như KCN - đô thị - dịch vụ, KCN sinh thái, KCN chuyên sâu, KCN công nghệ cao. Mô hình này cho phép kết hợp chặt chẽ giữa không gian sản xuất và không gian đô thị, góp phần tiết kiệm đất đai, phát triển hạ tầng đồng bộ, cải thiện đời sống người lao động và nâng cao giá trị gia tăng của ngành công nghiệp.

Một số KCN quy mô lớn trên 1 ngàn hécta như: Bàu Cạn - Tân Hiệp và Xuân Quế - Sông Nhạn được đề xuất phát triển theo mô hình KCN - đô thị - dịch vụ, đảm bảo hài hòa giữa sản xuất, sinh hoạt và dịch vụ - thương mại. Các KCN thuộc khu vực trung tâm của tỉnh sẽ được đánh giá, lựa chọn phát triển theo hướng chuyên sâu, công nghệ cao hoặc sinh thái, tùy theo lợi thế vị trí và ngành nghề.

Công tác điều chỉnh, cập nhật quy hoạch không chỉ giúp định hình rõ hơn không gian phát triển công nghiệp của tỉnh mà còn tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai các chính sách thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, sử dụng đất hiệu quả và bền vững. Trong thời gian tới, Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế tỉnh Đồng Nai tiếp tục tăng cường công tác phối hợp với các sở, ngành, địa phương nhằm hoàn thiện cơ sở dữ liệu quy hoạch, tiến tới xây dựng hệ thống dữ liệu không gian (GIS) về KCN, khu kinh tế của tỉnh. Đây sẽ là nền tảng cho việc chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, hỗ trợ DN, nhà đầu tư tra cứu thông tin, đồng thời nâng cao hiệu quả điều hành, giám sát quy hoạch.

Amata hướng tới là nhà phát triển khu công nghiệp sinh thái, xanh, hiện đại hàng đầu Ðồng Nai cũng như Việt Nam.

Khuyến khích doanh nghiệp giảm thiểu phát thải

Song song với chuyển đổi mô hình KCN, Đồng Nai cũng khuyến khích DN ứng dụng các công nghệ xanh, giảm thiểu phát thải khí nhà kính.

Theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Lâm, Trường đại học Lạc Hồng, các DN cần thay đổi theo hướng sản xuất phát thải thấp, áp dụng công nghệ cao, xanh, sạch. Đây là việc phức tạp vì các KCN ở Đồng Nai đã lấp đầy với DN công nghệ cũ. Việc chuyển đổi sản xuất theo hướng công nghệ cao do đó cũng cần là yêu cầu đặt ra cho mỗi DN. Các hoạt động đổi mới sáng tạo cần phải được xem là động lực phát triển cho các DN trong quá trình nâng cấp sản phẩm hoặc tạo sản phẩm mới, nâng cao khả năng cạnh tranh cho DN. Vấn đề này, địa phương cần đưa vào bộ tiêu chí xét duyệt đăng ký đầu tư, gia hạn, giải thể, hỗ trợ DN...

Tại Công ty TNHH Electronic Tripod Việt Nam (ở KCN Biên Hòa 2, chuyên sản xuất các loại bo mạch điện tử cho ngành bán dẫn), việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất được chú trọng. Từ đầu năm 2023, công ty bắt đầu thay đổi công nghệ sản xuất, thay đổi định hướng sản phẩm từ các loại bo mạch điện tử thấp lớp lên các chủng loại bo mạch cao cấp, nhiều lớp sử dụng trong các lĩnh vực công nghệ cao như: server, notebook... DN này đã và đang đầu tư hàng chục triệu USD cho việc chuyển đổi này, chú trọng tự động hóa các dây chuyền trong nhà máy. Dây chuyền nạp và lấy bo mạch được điều khiển tự động bằng các cánh tay robot để thay thế lao động thủ công trước đây.

Đối với địa phương, đầu năm 2024, UBND tỉnh đã ban hành Đề án Giảm thiểu khí carbon trên địa bàn tỉnh Đồng Nai thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Theo đó, có 7 nhóm lĩnh vực trọng tâm cần giảm phát thải gồm: năng lượng; giao thông; công nghiệp; môi trường; nông, lâm nghiệp và sử dụng đất; xây dựng và vật liệu; khu đô thị. Tỉnh sẽ xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế carbon thấp; thúc đẩy chuyển đổi công nghệ và mô hình sản xuất, tiêu dùng xanh; nâng cao nhận thức và hành động của cộng đồng.

Theo Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế tỉnh Đồng Nai Phạm Việt Phương, công nghiệp sản xuất là một trong 7 ngành nghề, lĩnh vực tỉnh ưu tiên giảm phát thải theo đề án giảm thiểu khí carbon, với mục tiêu giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Đây không chỉ là mục tiêu về môi trường mà còn là “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu “xanh hóa” chuỗi cung ứng toàn cầu.

Vương Thế