Hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả phòng, chống ma túy và tội phạm

Phân định rõ thẩm quyền điều chỉnh chỉ tiêu và quyết định cơ chế đặc thù

Thảo luận tại Tổ 1 (Hà Nội), ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao sự chuẩn bị hồ sơ dự thảo Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy và tội phạm giai đoạn 2026–2035. Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện quy định về thẩm quyền điều chỉnh chỉ tiêu, cơ chế đặc thù và phân cấp quản lý cho chính quyền địa phương. Đồng thời, cần bảo đảm tính thống nhất giữa Nghị quyết với Luật Ngân sách nhà nước và Luật Thủ đô, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi khi triển khai.

Về cơ chế điều chỉnh chỉ tiêu cụ thể và quyết định cơ chế đặc thù vượt thẩm quyền của Chính phủ. Đối với việc điều chỉnh chỉ tiêu sau khi kết thúc giai đoạn 2026–2030, đại biểu cho rằng dự thảo chưa xác định rõ chủ thể có thẩm quyền quyết định. Theo Luật Tổ chức Quốc hội, việc quyết định mục tiêu, chỉ tiêu chủ yếu và chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Vì vậy, nếu điều chỉnh làm thay đổi mục tiêu tổng quát, quy mô hoặc bản chất chủ trương đầu tư đã được phê duyệt thì phải trình Quốc hội xem xét, quyết định. Chính phủ chỉ nên được chủ động điều chỉnh các chỉ tiêu kỹ thuật, chi tiết thuộc dự án thành phần, với điều kiện không làm thay đổi mục tiêu tổng quát của Chương trình và phải báo cáo Quốc hội.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Đối với cơ chế đặc thù vượt thẩm quyền của Chính phủ, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện để Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định. Cụ thể, việc này chỉ thực hiện trong thời gian Quốc hội không họp và phải báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất, bảo đảm đúng nguyên tắc phân định thẩm quyền theo Luật Tổ chức Quốc hội.

Phân cấp gắn với điều kiện thực hiện và trách nhiệm chính quyền địa phương

Về kỹ thuật văn bản pháp lý và điều kiện phân cấp quản lý, điều chỉnh vốn cho chính quyền địa phương. Đại biểu cho rằng quy định tại khoản 2 Điều 4 về việc “quyết định hoặc phân cấp quyết định” chưa phân định rõ thẩm quyền giữa Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh. Cách quy định này cần được rà soát để bảo đảm thống nhất với Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các quy định về thẩm quyền quyết định dự toán, phân bổ ngân sách.

Đối với việc phân cấp cho cấp xã quản lý, tổ chức thực hiện Chương trình, đại biểu đồng tình với định hướng lấy cấp xã làm nền tảng. Tuy nhiên, phân cấp phải đi đôi với bảo đảm các điều kiện cần thiết về nhân lực, kinh phí; hướng dẫn chuyên môn, theo dõi, kiểm tra của cấp tỉnh và trách nhiệm giải trình. Nếu chỉ giao nhiệm vụ mà không bảo đảm nguồn lực, công cụ thực hiện, cấp cơ sở có thể gặp khó khăn, phát sinh rủi ro trong thủ tục đầu tư và thanh quyết toán.

Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ thẩm quyền của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trong quyết định phân bổ, điều chỉnh kế hoạch vốn và dự toán kinh phí; đồng thời quy định cụ thể việc phân cấp cho chính quyền cấp xã trên cơ sở năng lực quản lý, điều kiện thực tiễn, gắn với hướng dẫn chuyên môn và bảo đảm nhân lực, kinh phí.

Bảo đảm thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước và Luật Thủ đô

Về tính thống nhất, đồng bộ và khả thi với dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất và Luật Thủ đô. Đối với cơ chế điều chỉnh dự toán, chuyển đổi nguồn vốn của Chương trình, ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị rà soát để bảo đảm phù hợp với nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước. Theo đó, việc điều chỉnh cơ cấu giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên phải nằm trong tổng mức dự toán đã được Quốc hội quyết nghị, không làm tăng tổng mức vay, bội chi ngân sách nhà nước. Trường hợp điều chỉnh làm tăng tổng mức chi ngân sách trung ương hoặc tăng bội chi, Chính phủ phải trình Quốc hội xem xét, quyết định. Việc bố trí vốn đầu tư công cũng cần bảo đảm tập trung, tránh dàn trải.

Quang cảnh thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Về điều khoản chuyển tiếp, đại biểu nhận thấy dự thảo chưa quy định đầy đủ việc xử lý khi Luật Ngân sách nhà nước có hiệu lực từ năm ngân sách 2027, cũng như chưa làm rõ mối liên hệ với các cơ chế tài chính đặc thù của Hà Nội theo Luật Thủ đô.

Trong khi đó, Luật Thủ đô đã quy định các cơ chế đặc thù về tài chính, đầu tư công và chính sách xã hội hóa cai nghiện ma túy, cùng thẩm quyền của HĐND thành phố Hà Nội. Vì vậy, cần bổ sung quy định dẫn chiếu, bảo đảm việc quản lý, phân bổ, điều chỉnh nguồn vốn và xử lý chuyển tiếp của Chương trình từ năm ngân sách 2027 thực hiện thống nhất với Luật Ngân sách nhà nước; riêng Hà Nội áp dụng các cơ chế đặc thù theo Luật Thủ đô và quy định có liên quan. Đại biểu đề nghị trường hợp Nghị quyết có cơ chế, chính sách thuận lợi hơn thì HĐND thành phố Hà Nội quyết định việc áp dụng theo thẩm quyền và quy định của Luật Thủ đô.

ĐBQH Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo theo hướng phân định rõ thẩm quyền, phân cấp gắn với nguồn lực và trách nhiệm, đồng thời bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan. Đây là cơ sở để Chương trình được triển khai đồng bộ, đúng quy định và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Phân định rõ nhiệm vụ, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực

Phát biểu thảo luận tại tổ, ĐBQH Nguyễn Thị Tuyến cho rằng, việc điều chỉnh, hợp nhất Chương trình mục tiêu quốc gia về phòng, chống tội phạm và Chương trình mục tiêu quốc gia về phòng, chống ma túy là rất cần thiết, nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn sau sắp xếp tổ chức bộ máy, đồng thời tạo sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện. Chương trình cần xác định rõ trọng tâm, ưu tiên phòng ngừa từ cơ sở, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và Nhân dân.

ĐBQH Nguyễn Thị Tuyến phát biểu thảo luận tại Tổ 1. Ảnh: Văn Tuyến

Theo đại biểu, hai lĩnh vực phòng, chống tội phạm và phòng, chống ma túy có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại. Tội phạm ma túy ngày càng diễn biến phức tạp, liên quan đến nhiều loại tội phạm khác. Vì vậy, hợp nhất hai chương trình là phù hợp, góp phần tăng cường tính đồng bộ, nâng cao hiệu quả phối hợp và đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Để bảo đảm chương trình triển khai hiệu quả, đại biểu đề nghị phân định rõ phạm vi, nhiệm vụ, đối tượng, tránh chồng chéo với các chương trình mục tiêu quốc gia khác; đồng thời kế thừa những nội dung còn phù hợp, nhất là các nhiệm vụ hướng về cơ sở, cộng đồng và người dân. Việc phân bổ nguồn lực phải có trọng tâm, trọng điểm, gắn với những nhiệm vụ cụ thể.

ĐBQH Nguyễn Thị Tuyến nhấn mạnh, phòng ngừa phải là nhiệm vụ trọng tâm, lâu dài của chương trình. Theo đó, cần chú trọng nâng cao nhận thức, khả năng phát hiện, tố giác tội phạm của người dân; củng cố phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, phát huy vai trò của lực lượng công an xã chính quy trong bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở. Cùng với đó, cần ưu tiên đấu tranh với các loại tội phạm mới nổi, có tính chất xuyên quốc gia và ảnh hưởng trực tiếp đến người dân như tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trực tuyến, ma túy, mua bán người và tội phạm có tổ chức. Đại biểu cũng đề nghị đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các ngành, các cấp, nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với tội phạm.

Một nội dung cần được quan tâm là hỗ trợ nạn nhân của tội phạm, nhất là nạn nhân mua bán người, giúp họ ổn định cuộc sống và tái hòa nhập cộng đồng. Đại biểu đề nghị phát huy các mô hình hỗ trợ hiệu quả của Hội Liên hiệp Phụ nữ, đồng thời tăng cường phối hợp giữa Bộ Công an với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể để bảo đảm hỗ trợ kịp thời, thiết thực.

Đối với mục tiêu xây dựng địa bàn không ma túy, cần có cơ chế phối hợp và lộ trình cụ thể, khuyến khích các địa phương chủ động đăng ký, lựa chọn địa bàn phù hợp để triển khai, từng bước nhân rộng.

Về nguồn lực, đại biểu đề nghị tăng cường kiểm soát việc phân bổ, sử dụng kinh phí, gắn trách nhiệm với kết quả thực hiện, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí. Theo đó, hiệu quả của chương trình phải được đánh giá bằng khả năng kéo giảm tội phạm bền vững, nhất là tội phạm ma túy, góp phần bảo đảm cuộc sống bình yên cho Nhân dân, giữ vững an ninh, trật tự và tạo môi trường ổn định cho phát triển kinh tế - xã hội.