Hoàn trả công trình thủy lợi, duy trì sản xuất ổn định

Rà soát, phân loại công trình

Theo ông Đặng Công Hưởng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong phạm vi giải phóng mặt bằng dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và các dự án liên quan, nhiều công trình thủy lợi bị ảnh hưởng. Cụ thể, hệ thống kênh tưới, kênh tiêu và các trạm bơm như B25a, B31, G30, trạm bơm Đoan Bái, Ngọc Xuyên, Đông Bình, Song Quỳnh, Quỳnh Bội… thuộc quản lý của Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Khai thác công trình thủy lợi Nam Đuống (gọi tắt là Công ty Nam Đuống).

Đơn vị thi công đẩy nhanh tiến độ hoàn trả sông Ngụ, đoạn qua thôn Khoái Khê, xã Nhân Thắng.

Bên cạnh đó, còn công trình nội đồng do các địa phương quản lý nằm trong diện phải di dời hoặc bị gián đoạn hoạt động. Ngoài ra, tại xã Gia Bình có khoảng 51,4 ha đất nông nghiệp tại 25 vị trí xen kẹt chưa được hoàn trả hệ thống thủy lợi, dẫn đến việc sản xuất của người dân gặp nhiều khó khăn…

Trước thực trạng trên, đơn vị trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các bên liên quan kiểm tra, rà soát tổng thể hệ thống công trình thủy lợi trong vùng dự án. Kết quả có 67 công trình nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng (thuộc địa bàn các xã Gia Bình, Lương Tài, Đông Cứu, Nhân Thắng, Trung Chính, Lâm Thao và phường Mão Điền) được chia thành hai nhóm.

Bao gồm, nhóm 21 công trình hết nhiệm vụ phục vụ tưới tiêu, có thể tháo dỡ ngay để phục vụ thi công dự án như: Trạm bơm Mỹ Thôn 1, 2, trạm bơm Thủ Pháp 1,2, 3 (xã Gia Bình); các đoạn kênh tưới G30, 32, 34 (xã Lương Tài). Nhóm 46 công trình vẫn còn chức năng tưới tiêu, nếu phá dỡ ngay sẽ ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và dân sinh như: Trạm bơm Đổng Lâm 1, 2 (xã Gia Bình); trạm bơm Khoái Khê (Nhân Thắng), đoạn kênh tưới tiêu kết hợp B25a (xã Đông Cứu); trạm bơm Văn Dương 1, 2 (xã Lương Tài)…

Việc phân loại là cơ sở quan trọng để đề xuất phương án xử lý phù hợp, bảo đảm tiến độ dự án và không làm gián đoạn sản xuất của người dân. Quan điểm của ngành Nông nghiệp là những công trình thủy lợi nằm trong phạm vi dự án mà còn diện tích phục vụ khi chưa hoàn trả hoặc có giải pháp tạm thời thì không được tháo dỡ, san lấp…

Triển khai các phương án kỹ thuật

Trên thực tế, các đơn vị liên quan đã có nhiều nỗ lực để triển khai công tác hoàn trả công trình thủy lợi. Tại xã Nhân Thắng, dự án hoàn trả sông Ngụ đoạn qua thôn Khoái Khê đang được triển khai tích cực. Ngày 13/3/2026, địa phương đã phối hợp với nhà đầu tư tổ chức chi trả bồi thường, hỗ trợ cho 125 hộ dân. Quá trình chi trả được thực hiện công khai, minh bạch, tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân. Song song với đó, đơn vị thi công đã huy động nhân lực, máy móc để đẩy nhanh tiến độ hoàn trả sông Ngụ - công trình có vai trò quan trọng trong tiêu thoát nước khu vực.

Có 67 công trình nằm trong phạm vi giải phóng mặt bằng (thuộc địa bàn các xã Gia Bình, Lương Tài, Đông Cứu, Nhân Thắng, Trung Chính, Lâm Thao và phường Mão Điền) được chia thành hai nhóm. Bao gồm, nhóm 21 công trình hết nhiệm vụ phục vụ tưới tiêu, có thể tháo dỡ ngay để phục vụ thi công dự án. Nhóm 46 công trình vẫn còn chức năng tưới tiêu, nếu phá dỡ ngay sẽ ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và dân sinh...

Ở góc độ đơn vị quản lý, ông Nguyễn Khắc Huân, Phó Trưởng Phòng Quản lý nước và công trình, Công ty Nam Đuống cho biết: “Đơn vị đã thành lập các tổ công tác làm việc liên tục, kể cả ngày nghỉ để kiểm kê, rà soát toàn bộ công trình bị ảnh hưởng. Mục tiêu là kịp thời cung cấp số liệu phục vụ công tác chỉ đạo của tỉnh và xây dựng phương án hoàn trả”.

Cùng với việc rà soát, các phương án hoàn trả công trình thủy lợi cũng đang được các đơn vị tư vấn khẩn trương xây dựng. Theo thống nhất giữa các bên, gần 30 công trình do Công ty Nam Đuống quản lý và nhiều hạng mục kênh mương nội đồng của địa phương được hoàn trả. Một số phương án cụ thể được đề xuất như: Khu vực trạm bơm Quỳnh Bội 1 sẽ xây dựng tuyến kênh tưới dài 1.700 m dẫn nước vào khu tưới; đồng thời xây dựng thêm trạm bơm công suất 290 m³/giờ phục vụ diện tích 2,7 ha còn lại.

Khu vực Vàng Thôn - Định Cương cần hoàn trả hệ thống kênh tưới lấy nước từ kênh hiện hữu và xây dựng hệ thống kênh tiêu mới dẫn nước về trạm bơm Định Mỗ. Hệ thống tiêu thoát nước dân sinh sẽ thiết kế các cống tiêu, kênh tiêu nhỏ đưa nước về sông Ngụ và sông Thứa sau khi nắn tuyến… Hiện nay, đơn vị tư vấn đã hoàn thiện một số bản vẽ như phương án nắn sông Ngụ và các tuyến kênh nội đồng, đồng thời tiếp tục hoàn thiện phương án tổng thể các công trình thủy lợi cần hoàn trả.

Vướng mắc trình tự thủ tục đầu tư

Mặc dù đã có sự vào cuộc tích cực của các bên nhưng tiến độ thu hồi cũng như hoàn trả công trình thủy lợi vẫn còn chậm so với yêu cầu. Theo đại diện nhà đầu tư, khó khăn lớn nhất hiện nay là các thủ tục đầu tư xây dựng, dù là công trình tạm hay lâu dài, đều phải tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý, từ lập dự án, thiết kế, thẩm định đến phê duyệt.

Bên cạnh đó, việc xác định diện tích cần giải phóng mặt bằng cho các công trình hoàn trả cũng cần thời gian rà soát, thống nhất giữa các địa phương và đơn vị chuyên môn. Hiện tại, đơn vị đã sẵn sàng nguồn lực tài chính và nhân lực thi công, tuy nhiên, việc triển khai phải đúng quy định pháp luật. Để rút ngắn thời gian, giải pháp cốt lõi hiện nay được đơn vị thực hiện là tích cực phối hợp với các ngành, địa phương triển khai song song những bước chuẩn bị đầu tư.

Trước yêu cầu bảo đảm tiến độ dự án trọng điểm và duy trì sản xuất nông nghiệp, tiêu thoát nước mùa mưa bão, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị UBND tỉnh cho phép tháo dỡ ngay các công trình đã hết nhiệm vụ để bàn giao mặt bằng. Yêu cầu nhà đầu tư phải hoàn trả hoặc có giải pháp tạm thời đối với các công trình còn chức năng trước khi san lấp. Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị trong kiểm kê, bàn giao và quản lý tài sản thủy lợi. Đồng thời, giao Sở Tài chính hướng dẫn việc hạch toán tài sản công nhằm bảo đảm đúng quy định pháp luật...