Trả lại giá trị di tích quốc gia cho hai bia đá cổ hơn 3 thế kỷ

Hai tấm văn bia cổ hơn 300 năm tuổi thuộc Di tích lịch sử-nghệ thuật Quốc gia Bia và lăng mộ Lê Thì Hiến (xã Thọ Phú, Thanh Hóa) nhiều năm qua phơi mưa nắng trong vườn nhà dân, không được chăm sóc và bảo vệ đúng quy định. Hiện nay, chính quyền địa phương đang tìm cách khôi phục, bảo vệ 2 tấm bia.

Ngày 14/4, phóng viên ghi nhận tại khu vực di tích, công nhân tiến hành xây dựng tường bao, dọn dẹp vệ sinh, trồng cây xanh để cải tạo cảnh quan và bảo vệ hai tấm bia đá cổ, những hiện vật gốc có giá trị lịch sử gần 3 thế kỷ.

Tấm bia đá cổ thuộc di tích lịch sử quốc gia

Ông Lê Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Phú, cho biết địa phương đang triển khai các biện pháp trước mắt nhằm bảo tồn hiện vật. "Xã đang cho xây tường bao, vệ sinh môi trường, trồng cây xanh để tạo cảnh quan khu vực bia đá", ông nói.

Về lâu dài, địa phương đề nghị được hỗ trợ kinh phí trùng tu, đồng thời phối hợp rà soát quy hoạch để làm cơ sở di dời, đền bù, tái định cư cho hộ dân.

Di tích hơn 3 thế kỷ

Hai tấm bia gồm bia "Lê tướng công sự nghiệp huân danh" dựng năm 1716 (niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 12, triều vua Lê Dụ Tông), ca ngợi công trạng và tài thao lược của danh tướng Lê Thì Hải. Tấm còn lại là bia "Vạn thế phụng tự bi ký", phản ánh truyền thống tôn vinh công thần và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" dưới thời Lê Trung Hưng.

Cổ vật 3 thế kỷ nhiều năm lưu lạc, nằm phơi mưa nắng trong vườn nhà dân.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, hai bia đá này nằm trong khu vực bảo vệ I của Di tích lịch sử - nghệ thuật Quốc gia Bia và lăng mộ Lê Thì Hiến, được công nhận từ năm 1993.

Hồ sơ khoa học cho thấy, hai bia từng nằm đối diện nhau theo trục Đông - Tây, cách khoảng 45m trong khuôn viên đền thờ rộng 5.000m² có tường bao bảo vệ. Tuy nhiên, qua thời gian, một phần đất di tích đã được giao cho người dân sử dụng làm nhà ở.

Chính quyền địa phương đã vào cuộc bảo vệ 2 tấm bia.

Kết quả kiểm tra thực tế cho thấy cả hai tấm bia hiện nằm trong đất ở của một hộ dân. Một tấm đặt trong sân vườn, gần khu chăn nuôi; tấm còn lại bị xây gắn trực tiếp vào tường rào, giáp đường dân sinh.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, văn bia thời Lê thường được khắc trên đá xanh, có giá trị cao về sử liệu học, giúp xác định chính xác niên đại, nhân vật và bối cảnh lịch sử.

"Việc trưng dụng bia đá, vốn là hiện vật gốc, không chỉ làm sai lệch không gian thờ tự mà còn tiềm ẩn nguy cơ bào mòn chữ khắc, nứt vỡ kết cấu và mất giá trị nguyên bản", đại diện Sở nhận định.

Công nhân đang xây tường bảo vệ hiện vật.

Nguyên nhân của thực trạng này được cho là do quản lý đất đai và di tích trong quá khứ còn chồng lấn, khiến hiện vật nằm xen kẽ trong khu dân cư mà chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp.

Gia đình hộ dân cũng bắt tay vào lau dọn tấm bia.

Trước đó, tháng 8/2023, địa phương từng xây dựng phương án di dời hộ dân để bảo tồn di tích, song chưa thực hiện được do vướng mắc về quỹ đất tái định cư và kinh phí bồi thường.

Hiện nay, hộ gia đình liên quan đã đồng thuận tháo dỡ phần tường rào xây lấn vào thân bia. Chính quyền xã đang triển khai các biện pháp bảo vệ trước mắt.

Về lâu dài, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch kiến nghị UBND tỉnh điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, tiến tới giải phóng mặt bằng, phục hồi không gian di tích theo hồ sơ gốc, đồng thời lập dự án tu bổ, tôn tạo nhằm phát huy giá trị di sản.