Học cách người Nhật bảo tồn làng cổ

Kinh nghiệm từ Asuka là kinh nghiệm cho phát huy giá trị các khu phố cổ, trong đó có phố cổ Bao Vinh.

Hiện trung bình mỗi năm, Asuka đón từ 600.000 - 800.000 lượt du khách. Đỉnh điểm những năm 1970 - 1980, sau khi các nhà khảo cổ phát hiện bức bích họa cổ nổi tiếng “Bác cổ mỹ nhân”, Asuka đón tới 1,75 triệu lượt khách trong năm 1982. Năm 2026, khi cụm di tích cố đô “Asuka - Fujiwara” chính thức được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, dự kiến lượng khách đến Asuka sẽ tăng thêm khoảng 30%, đạt mốc trên 1 triệu lượt khách/năm.

Điều gì khiến ngôi làng cổ Asuka thu hút lượng khách du lịch cao gấp 120 đến 160 lần dân số bản địa?

Mới đây, tại Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam - Nhật Bản 2026 được tổ chức tại Huế (trong 2 ngày 5 và 6/9), bí quyết về sức hút của Asuka được hé lộ.

Ngay từ những năm 1960, trước sức ép đô thị hóa, để bảo vệ Asuka trước nguy cơ bị thay đổi, việc bảo vệ di sản này đã được đặt ra. Năm 1980, Nhật Bản ban hành Luật Bảo tồn Asuka trên hai trụ cột: Kiểm soát hoạt động phát triển và hỗ trợ tài chính đối với những chi phí phát sinh từ các quy định bảo tồn.

Tại một số khu vực của Asuka, mọi hoạt động phát triển đều bị cấm: Không được xây dựng công trình mới hay bãi đỗ xe. Trên toàn địa bàn, việc xây dựng, mở rộng hoặc cải tạo công trình phải tuân thủ các quy định về vật liệu, trong đó mái nhà được sử dụng những vật liệu truyền thống như ngói, rơm, gỗ hinoki, đồng; tường ngoài cũng phải sử dụng những vật liệu phù hợp. Nhờ cơ chế này, cảnh quan Asuka từ những năm 1960 đến nay hầu như không thay đổi.

Để giữ được sự “không thay đổi” của Asuka qua nhiều thập kỷ, quỹ bảo tồn làng cổ được lập với khoảng gần 3 tỷ yên. Không đặt toàn bộ chi phí lên vai người dân, mỗi năm, Chính phủ và tỉnh Nara cũng hỗ trợ khoảng 200 triệu yên để người dân sửa chữa mái nhà, tường ngoài và cải tạo nhà cổ.

Làng Asuka được xem là “nơi khai sinh ra Nhật Bản” và là cái nôi của nền văn minh cổ đại của đất nước mặt trời mọc. Chứa nhiều lăng mộ đá cổ và những ngôi chùa cổ, giữ nguyên vẹn nét đẹp thôn quê với ruộng bậc thang và thiên nhiên theo mùa…, tự thân điểm đến đã có sức hút đặc biệt. Nhưng đằng sau sức hút của những di tích hơn 1.300 năm tuổi, chính là kinh nghiệm về bảo tồn bền vững gắn với đời sống của cộng đồng ở Asuka.

Ở đó, người dân không chỉ là đối tượng phải tuân thủ các quy định bảo tồn mà còn phải có điều kiện và nguồn lực để sống cùng di sản.

Câu chuyện bảo tồn đến từ Asuka quả là những kinh nghiệm quý cho Huế, với làng cổ Phước Tích; với mục tiêu phát huy giá trị phố cổ Bao Vinh, Gia Hội - Chi Lăng đang được đặt ra.

Hay để tránh tình trạng quá tải du khách, chính quyền làng Asuka đang đẩy mạnh mô hình “du lịch chậm” (slow tourism). Đây cũng là cách làm du lịch mà một thành phố di sản cổ kính như Huế có thể tham khảo, học hỏi.