Học giả Trung Quốc đánh giá tích cực mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở Việt Nam

Giáo sư cao cấp Đào Nhất Đào, nguyên Phó Bí thư Đảng ủy Đại học Thâm Quyến, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đặc khu Kinh tế Trung Quốc .

Theo Giáo sư Đào Nhất Đào, ý nghĩa tích cực của mô hình này nằm ở việc tăng hiệu quả quản lý phẳng. Thứ nhất, việc loại bỏ “các cấp trung gian” và để cấp tỉnh trực tiếp quản lý cấp xã về mặt lý thuyết có thể giảm đáng kể chi phí hành chính và nâng cao hiệu quả truyền tải chính sách. Thứ hai, nguồn lực được phân bổ trực tiếp và dịch vụ được phân cấp. Mô hình này giúp nguồn lực được chuyển trực tiếp hơn đến cấp cơ sở, tránh “sự can thiệp trung gian”, từ đó tác động tích cực đến việc nâng cao tốc độ phản hồi của các dịch vụ công và góp phần cải thiện đời sống người dân.

Từ góc độ kinh tế học thể chế, việc giảm cấp bậc hành chính không chỉ đơn thuần là vấn đề “tinh giản thể chế”, mà còn là sự phân bổ lại phạm vi quản lý và chi phí giao dịch. Việc Việt Nam bãi bỏ cấp huyện và tái cấu trúc cơ cấu hai cấp tỉnh - xã phản ánh tham vọng cải cách chính trị nhằm xóa bỏ tình trạng mất thông tin và tập trung quyền lực trong chuỗi “ủy quyền - đại lý” thông qua việc làm phẳng theo chiều dọc, cho phép ý chí của nhà nước tác động trực tiếp hơn đến cấp cơ sở.

Bà Đào Nhất Đào nhấn mạnh, 1 năm là chưa đủ để đánh giá sự thành công hay thất bại của một hệ thống, nhưng tính đổi mới của mô hình này nằm ở việc sẵn sàng thoát khỏi sự phụ thuộc vào con đường của “hệ thống cấp huyện ngàn năm tuổi”; chiều sâu của nó nằm ở việc mọi cải cách hành chính cuối cùng đều quy về cải cách chính trị. Nếu quyền lực không được phân cấp cho người dân và trách nhiệm không được củng cố theo pháp luật, việc đơn giản thêm hoặc bớt các cấp bậc trong hệ thống phân cấp không thể đạt được các mục tiêu ban đầu và kết quả tích cực của cải cách.

Để giải quyết những thách thức trong thời gian tới, Giáo sư cao cấp tại Đại học Thâm Quyến đề xuất Việt Nam nên tập trung vào 3 khía cạnh sau trong các cuộc cải cách tiếp theo nhằm đảm bảo sự tiến bộ ổn định và bền vững.

Thứ nhất, xác định một cách khoa học sự phù hợp giữa “quyền hạn, nguồn lực tài chính và nhân sự” để đạt được một hệ thống thống nhất về quyền, trách nhiệm và quyền lợi. Cốt lõi của cải cách hệ thống hành chính là sự thống nhất về quyền, trách nhiệm và quyền lợi. Điều này có nghĩa là khi chính quyền tỉnh ủy quyền hành chính cho cấp xã, họ cũng phải ủy quyền nguồn lực tài chính tương ứng. Ví dụ, có thể thiết lập một hệ thống chi trả chuyển khoản tiêu chuẩn để đảm bảo chính quyền cấp xã có đủ năng lực thực hiện các chức năng phục vụ công cộng. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần được trao một số quyền bổ nhiệm và đánh giá nhân sự để tăng cường khả năng tự quản.

Thứ hai, tận dụng công nghệ số để bù đắp cho phạm vi quản lý mở rộng và xây dựng “chính phủ số” có thể khắc phục những thiếu sót về tổ chức. Việt Nam có thể sử dụng lợi thế đi sau để phát triển mạnh mẽ nền tảng chính phủ điện tử và quản trị số. Thông qua dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các công nghệ khác, chính quyền tỉnh có thể đạt được giám sát thời gian thực và quản lý hiệu quả các vấn đề cấp xã, từ đó giải quyết vấn đề “quản lý quá tải” mà không cần tăng thêm cấp bậc hành chính.

Thứ ba, tăng cường năng lực chuyên môn cho cán bộ công chức cơ sở để nâng cao hiệu quả quản lý. Xét cho cùng, hệ thống vận hành phụ thuộc vào con người. Với việc đơn giản hóa các cấp hành chính, sự phức tạp trong quản lý ở cấp xã thực tế đang gia tăng. Cần tăng cường đào tạo cho cán bộ công chức cơ sở và thu hút nhân tài quản lý chuyên nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực như quản lý tài chính, quy hoạch đô thị và dịch vụ công cộng, để nâng cao năng lực lập kế hoạch, thực thi và ứng phó khẩn cấp của chính quyền cơ sở.

Giáo sư Đào Nhất Đào tin rằng chừng nào Việt Nam còn kiên định với triết lý phát triển lấy con người làm trung tâm, thì cải cách hệ thống hành chính chắc chắn sẽ mang lại những kết quả tốt đẹp. Một diện mạo mới mở ra cơ hội cho thế giới tiếp cận Việt Nam và cho phép Việt Nam vươn ra thế giới, sẽ làm nổi bật sức hút thể chế rực rỡ của Việt Nam.