Học sinh nghèo gặp nhiều rào cản khi học trực tuyến

Trong tiến trình chuyển đổi số, học trực tuyến ngày càng trở thành một phần của hoạt động giáo dục. Không chỉ được sử dụng trong những thời điểm học sinh không thể đến trường, hình thức này còn hỗ trợ giáo viên giao bài tập, chia sẻ tài liệu, tổ chức ôn tập và kết nối với học sinh ngoài giờ học chính khóa.

Với một chiếc máy tính hoặc điện thoại có kết nối Internet, học sinh có thể tham gia lớp học từ xa, tìm kiếm tài liệu và tiếp cận nhiều nguồn kiến thức. Tuy nhiên, những lợi ích đó không đến với tất cả học sinh một cách bình đẳng. Đối với trẻ em thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, sống tại vùng sâu, vùng xa hoặc trong gia đình có hoàn cảnh đặc biệt, việc tham gia một buổi học trực tuyến đôi khi là thử thách thách lớn.

Thiếu thiết bị học tập

Rào cản đầu tiên đối với nhiều học sinh nghèo là không có thiết bị phù hợp. Máy tính để bàn, máy tính xách tay hay máy tính bảng vẫn là tài sản có giá trị lớn so với thu nhập của nhiều gia đình. Ngay cả điện thoại thông minh - thiết bị phổ biến hơn - cũng không phải lúc nào cũng sẵn có để phục vụ riêng cho việc học của trẻ.

Trong một gia đình có nhiều con đang đi học, các em thường phải dùng chung một thiết bị. Nếu thời khóa biểu trùng nhau, cha mẹ buộc phải lựa chọn con nào được vào lớp trước hoặc tìm cách xoay xở bằng cách mượn thiết bị của người thân, hàng xóm. Có trường hợp học sinh phải chờ bố mẹ đi làm về mới có điện thoại để xem lại bài giảng và hoàn thành bài tập.

Học trên điện thoại có màn hình nhỏ cũng gây ra nhiều bất tiện. Học sinh khó quan sát nội dung giáo viên trình chiếu, không thuận lợi khi soạn thảo văn bản hoặc thực hiện các bài tập cần thao tác phức tạp. Việc nhìn màn hình trong thời gian dài còn ảnh hưởng đến thị lực và khả năng tập trung, nhất là đối với học sinh nhỏ tuổi.

Thiếu thiết bị khiến các em có thể vào lớp muộn, bỏ lỡ bài giảng hoặc không nộp bài đúng hạn. Nếu tình trạng kéo dài, kiến thức bị hổng ngày càng nhiều và kết quả học tập suy giảm. Khoảng cách về điều kiện công nghệ vì thế có nguy cơ trở thành khoảng cách về cơ hội học tập.

Kết nối Internet chưa ổn định

Có thiết bị chưa đồng nghĩa với việc học sinh có thể học trực tuyến thuận lợi. Tại một số vùng sâu, vùng xa, miền núi và khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn, hạ tầng viễn thông còn hạn chế. Sóng di động yếu, đường truyền thiếu ổn định hoặc chưa được phủ rộng khiến việc tham gia lớp học thường xuyên bị gián đoạn.

Trong quá trình học, học sinh có thể gặp tình trạng mất kết nối, âm thanh ngắt quãng hoặc hình ảnh không rõ. Những sự cố tưởng như nhỏ nhưng xảy ra liên tục sẽ khiến các em không theo kịp nội dung bài giảng, khó trao đổi với giáo viên và bạn bè. Khi kết nối trở lại, lớp học có thể đã chuyển sang phần kiến thức khác.

Tại những khu vực chưa có Internet cố định, nhiều gia đình phải sử dụng dữ liệu di động 3G hoặc 4G. Chi phí mua gói dữ liệu hằng tháng trở thành khoản đáng kể đối với các hộ có thu nhập bấp bênh. Nếu trong nhà có nhiều con cùng học, nhu cầu sử dụng Internet càng lớn, tạo thêm áp lực lên chi tiêu gia đình.

Do không đủ khả năng duy trì kết nối, một số học sinh chỉ tham gia được một phần buổi học, tắt camera để tiết kiệm dữ liệu hoặc chờ nhận tài liệu sau giờ học. Điều đó làm giảm khả năng tương tác và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tiếp thu kiến thức.

Thiếu không gian và sự hỗ trợ

Học trực tuyến đòi hỏi một không gian tương đối yên tĩnh, nhưng đây cũng là điều không dễ có đối với nhiều gia đình khó khăn. Trong căn nhà chật hẹp, nhiều thành viên cùng sinh hoạt, học sinh khó tìm được vị trí phù hợp để tập trung. Tiếng ồn từ sinh hoạt gia đình hoặc khu vực xung quanh thường xuyên làm gián đoạn việc học.

Bên cạnh đó, không phải phụ huynh nào cũng có đủ thời gian và kỹ năng để đồng hành cùng con. Nhiều cha mẹ phải làm việc cả ngày, thu nhập không ổn định và luôn chịu áp lực trang trải chi phí sinh hoạt. Một số người chưa quen sử dụng các ứng dụng học tập nên gặp khó khăn khi hướng dẫn con đăng nhập lớp, gửi bài hoặc xử lý sự cố kỹ thuật.

Với học sinh tiểu học, sự hỗ trợ của người lớn càng cần thiết. Các em chưa có khả năng tự quản lý thời gian, thao tác thiết bị hay duy trì sự tập trung trong thời gian dài. Khi không có người hướng dẫn, trẻ dễ bỏ lỡ nhiệm vụ học tập hoặc sử dụng thiết bị vào mục đích giải trí.

Áp lực tâm lý và nguy cơ bị bỏ lại phía sau

Những khó khăn về thiết bị, kết nối và môi trường học tập không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn tác động đến tâm lý học sinh. Khi liên tục không thể tham gia lớp đầy đủ hoặc hoàn thành bài đúng hạn, các em dễ cảm thấy tự ti, mặc cảm và ngại trao đổi với giáo viên.

Việc thiếu tương tác trực tiếp với thầy cô, bạn bè cũng có thể khiến học sinh cảm thấy cô đơn, giảm hứng thú học tập. Những em vốn có học lực yếu hoặc cần sự hướng dẫn thường xuyên càng có nguy cơ mất phương hướng. Nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, các em có thể tụt lại phía sau, chán học, thậm chí đứng trước nguy cơ bỏ học.

Trong khi đó, giáo viên cũng gặp khó khăn khi đánh giá mức độ tiếp thu của học sinh qua màn hình. Việc một em không xuất hiện trong lớp trực tuyến có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân: không có thiết bị, mất kết nối, phải phụ giúp gia đình hoặc thiếu người hướng dẫn. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào tỷ lệ tham gia hay kết quả nộp bài, nhà trường có thể chưa nhìn thấy đầy đủ hoàn cảnh của từng học sinh.

Cần giải pháp hỗ trợ đồng bộ

Để học trực tuyến thực sự trở thành công cụ mở rộng cơ hội giáo dục, cần có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp, gia đình và cộng đồng. Việc hỗ trợ máy tính, máy tính bảng hoặc điện thoại thông minh cần được triển khai đúng đối tượng, ưu tiên học sinh nghèo, học sinh ở vùng khó khăn và gia đình có nhiều con đang đi học.

Cùng với thiết bị, cần tiếp tục mở rộng hạ tầng viễn thông, nâng cao chất lượng đường truyền và có chính sách hỗ trợ chi phí Internet cho học sinh thuộc diện khó khăn. Các nền tảng học tập cũng cần được thiết kế đơn giản, dễ sử dụng, hoạt động ổn định trên thiết bị cấu hình thấp và tiêu tốn ít dữ liệu.

Nhà trường cần chủ động rà soát hoàn cảnh từng học sinh để xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp. Với những em không thể tham gia đầy đủ, giáo viên có thể cung cấp tài liệu dưới nhiều hình thức, tổ chức phụ đạo, hướng dẫn bổ sung hoặc kết hợp giữa học trực tuyến và trực tiếp. Việc kiểm tra, đánh giá cũng cần linh hoạt, tránh để khó khăn về điều kiện công nghệ trở thành nguyên nhân làm mất cơ hội học tập của trẻ.

Về lâu dài, cần trang bị kỹ năng số cho cả học sinh, giáo viên và phụ huynh. Khi biết sử dụng thiết bị an toàn, khai thác tài liệu hiệu quả và bảo vệ thông tin cá nhân, người học mới có thể tận dụng đầy đủ những lợi ích mà công nghệ mang lại.

Thu hẹp khoảng cách số trong giáo dục không chỉ là câu chuyện cung cấp một chiếc máy tính hay lắp đặt một đường truyền Internet. Quan trọng hơn, đó là quá trình bảo đảm mọi học sinh đều được tiếp cận kiến thức, được hỗ trợ và có cơ hội phát triển bình đẳng, bất kể các em sinh sống ở đâu hay có hoàn cảnh kinh tế như thế nào.