Hơi ấm mùa xuân trong trại giam

Nụ cười rạng rỡ và ánh mắt ánh lên niềm hy vọngcủa các phạm nhân bên những chiếc bánh chưng vừa hoàn thiện

Khi “thép được tôi” trong kỷ luật

Người Hà Nội thường bảo Tết là dịp để “xả hơi”, để sum vầy. Nhưng với cán bộ, chiến sĩ tại Trại tạm giam số 1, Tết đồng nghĩa với “trực chiến”. Thượng tá Phạm Chiến Thắng, Phó Giám thị Trại tạm giam số 1 chia sẻ một quy luật nghiệt ngã của người quản giáo: Khi xã hội bình yên nhất, vui vẻ nhất, thì áp lực an ninh sau cánh cổng trại lại đè nặng lên vai cán bộ, chiến sĩ nơi đây. Tại sao phải “kỷ luật thép” giữa ngày xuân? Câu trả lời nằm ở diễn biến tâm lý phức tạp của các can phạm nhân đang bị giam giữ. Với những người lần đầu đón Tết phía sau song sắt, hay những tử tù đang chờ thi hành án, khoảnh khắc Giao thừa là lúc sự cô đơn, tuyệt vọng nhất nên dễ bùng phát thành những hành động tiêu cực, từ gây rối, chống đối đến tìm cách quyên sinh… Vì lẽ đó, mệnh lệnh rất rõ ràng: 100% quân số phải có mặt tại đơn vị trong những ngày cao điểm, đặc biệt là đêm Giao thừa.

Trung tá Bùi Thị Hồng Hạnh, Phó Đội trưởng Đội quản giáo nữ, người đã có hơn 21 năm gắn bó với Trại tạm giam số 1 kể lại những câu chuyện khiến người nghe thắt lòng. Trung tá Bùi Thị Hồng Hạnh chia sẻ, hiếm có năm nào chị được đón Giao thừa trọn vẹn bên gia đình. Có những năm, chồng chị cũng công tác trong lực lượng vũ trang đi trực, chị cũng trực tại trại, đứa con trai nhỏ phải gửi nhờ hàng xóm hoặc tự lo liệu ở nhà. Phải đến 4 giờ sáng mùng 1, khi ca trực kết thúc, chị Hạnh mới phóng xe về và lúc ấy mới kịp thắp nén hương lên bàn thờ tổ tiên. Nhưng sự hy sinh ấy không vô nghĩa. Chính trong những đêm Giao thừa đón Tết cùng phạm nhân, các quản giáo tại Trại tạm giam số 1 đã cứu sống nhiều cuộc đời. Điển hình như câu chuyện về một nữ phạm nhân tên A. Vì tuổi đời quá trẻ, lại không có người đến thăm dịp Tết, A. đã có ý định dại dột vì tủi thân. Chính sự có mặt kịp thời, ánh mắt quan sát tinh tường và những lời động viên, vỗ về của Trung tá Bùi Thị Hồng Hạnh đã lấy lại niềm tin với cuộc đời của cô gái trẻ. Câu chuyện ấy là minh chứng rõ nhất cho định nghĩa “kỷ luật thép” ở Trại tạm giam số 1. Đó không phải là sự hà khắc vô cảm, mà là “chiếc khiên” vững chắc bảo vệ sự an toàn cho chính những người lầm lỡ.

Bếp lửa mùa xuân và sự thiện lương “nảy mầm”

Nếu kỷ luật là khung xương, thì tính nhân văn là mạch máu nuôi sống hy vọng hoàn lương tại cơ sở giam giữ lớn nhất Hà Nội này. Bước qua những dãy buồng giam kiên cố, không khí Tết hiện hữu rõ rệt nhất tại khu vực bếp ăn và hội trường, nơi những cành đào thắm đỏ được Ban Giám thị cho trang trí để xua tan cái lạnh của “những bức tường cao”.

Một thuật ngữ quen thuộc mà phạm nhân thường nhắc đến trong dịp này là “chế độ 5X”. Theo quy định của Nhà nước, trong 5 ngày Tết Nguyên đán, phạm nhân được hưởng tiêu chuẩn ăn gấp 5 lần ngày thường. Tuy nhiên, tại Trại tạm giam số 1, con số định lượng khô khan ấy đã được các cán bộ hậu cần “phiên dịch” thành những mâm cỗ đậm đà hương vị Tết Bắc Bộ. Thực đơn ngày Tết không thể thiếu bánh chưng xanh, thịt đông, dưa hành, giò lụa và canh măng miến. Để có được những chiếc bánh chưng vuông vức đặt lên mâm cơm tất niên của phạm nhân, một hoạt động đặc biệt đã trở thành truyền thống tại đây, đó là cán bộ và phạm nhân cùng gói bánh. Tại sân trại, những chiếc chiếu được trải ra, khoảng cách giữa cán bộ quản lý và phạm nhân dường như bị xóa nhòa bởi màu xanh của lá dong và mùi thơm của gạo nếp. Vị Tết nơi đây chính là sự vụng về học cách gấp lá, đỗ xanh, thịt lợn… của phạm nhân dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của các quản giáo.

Đại tá Lê Mạnh Thanh Việt, giám thị Trại tạm giam số 1 chia sẻ, việc tổ chức cho phạm nhân gói bánh chưng không đơn thuần là lo chuyện ăn uống, mà đó là liệu pháp tâm lý và hình ảnh của gạo nếp, lá dong có khả năng đánh thức ký ức về gia đình, về những ngày tháng thiện lương; đó là lúc “tính người” trỗi dậy mạnh mẽ nhất, lấn át “tính tội”. Những chiếc bánh chưng ấy, sau khi luộc chín, sẽ được chia đều cho các buồng giam, trở thành món quà tinh thần vô giá trong ngày đầu năm mới. “Bữa cơm tất niên” cũng là một hoạt động mang tính biểu tượng. Phạm nhân Lê Hồng H. (sinh năm 1972), người đang chấp hành án tại Phân trại số 1 chia sẻ trong nước mắt: “Cầm miếng bánh chưng trên tay, được cán bộ chúc Tết, tôi vừa thấy ấm lòng vừa thấy hối hận vô cùng. Giá như ngoài kia mình sống tử tế hơn thì giờ này đã được ngồi gói bánh với mẹ cha chứ không phải ở đây”. Những giọt nước mắt rơi xuống mâm cơm tất niên ấy, theo lời các quản giáo, chính là dấu hiệu của sự thiện lương đang “nảy mầm”. Bên cạnh đó, công tác y tế cũng được đặt lên hàng đầu. Y tá Đặng Thị Xuyên cho biết, ngày Tết bệnh xá Trại tạm giam số 1 luôn sáng ánh đèn. Những suất ăn, những lời hỏi thăm ân cần dành cho phạm nhân ốm đau, không người thân thăm nuôi, có tác dụng chữa lành còn hơn cả thuốc men. Tình người ở đây không ồn ào, lặng lẽ thấm vào lòng người qua từng cử chỉ nhỏ như thế!

Những khoảng lặng bình yên bên vườn cây của Trại tạm giam số 1 - CATP Hà Nôịlà lúc phạm nhân được tĩnh tâm và suy ngẫm về giá trị của tự do

“Món quà Tết” đặc biệt

Tết ở Trại tạm giam số 1 còn có những khoảng lặng đầy nhân văn dành cho những phận đời đặc biệt - những đứa trẻ theo mẹ vào trại. Hiện nay, tại Trại tạm giam số 1 có một số nữ phạm nhân đang nuôi con nhỏ dưới 36 tháng tuổi. Với các cháu, khái niệm Tết còn quá mơ hồ, nhưng sự chăm lo của các cán bộ quản giáo thì hiện hữu rõ ràng. Ngoài khẩu phần ăn “5X”, các cháu được Ban Giám thị trích quỹ đơn vị để mua thêm sữa, quần áo mới và lì xì đầu năm. Hình ảnh những nữ quản giáo bế bồng, cưng nựng những đứa trẻ trong ngày đầu xuân khiến không gian trại giam bớt đi phần lạnh lẽo. Đó là sự bù đắp, dù nhỏ nhoi cho những thiệt thòi mà các cháu phải gánh chịu từ sai lầm của người lớn.

Ngoài ra, với phương châm “không để ai bị bỏ lại phía sau”, Trại tạm giam số 1 đã rà soát và lập danh sách những phạm nhân có hoàn cảnh khó khăn, không có gia đình thăm nuôi và ngầm gọi bằng cái tên phạm nhân “không quà”. Những phần quà Tết gồm bánh kẹo, nhu yếu phẩm được trích từ quỹ sản xuất của trại và sự đóng góp của cán bộ, chiến sĩ đã được trao tận tay họ. Nhận túi quà từ tay giám thị, nhiều phạm nhân đã bật khóc. Với họ, đó không chỉ là vật chất, mà là sự thừa nhận, sự quan tâm từ xã hội. Tết đến cũng là lúc khát vọng tự do cháy bỏng nhất. Hiểu được tâm lý đó, công tác xét giảm án, tha tù trước thời hạn luôn được Ban Giám thị Trại tạm giam số 1 thực hiện khẩn trương, minh bạch và đầy tính nhân văn ngay trước thềm năm mới, đây được xem là “món quà Tết” lớn nhất mà bất cứ phạm nhân nào cũng khao khát.

Phạm nhân Đỗ Văn Phong (sinh năm 1993), người từng lầm lỡ với tội danh đánh bạc, trong ngày nhận quyết định giảm án đã xúc động nói: “Sự nghiêm khắc của cán bộ giúp tôi nhận ra sai lầm, nhưng chính sự bao dung và bữa cơm ngày Tết trong trại đã cho tôi động lực để làm lại cuộc đời. Tết này được về với mẹ, tôi hứa sẽ không bao giờ quay lại nơi này nữa”.

Mong muốn được đoàn tụ cùng gia đình trong mỗi phạm nhân luôn dâng trào dịp Tết đến

Khó khăn trong công việc của người lính trại tạm giam không chỉ là phải quản lý, chăm lo, bảo đảm an toàn cho những con người luôn có diễn tâm lý rất khó lường mà đây còn là nơi tập hợp, quy tụ đủ các thành phần, đối tượng trong xã hội. Vì vậy, để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, đơn vị luôn phải thực hiện nghiêm túc, triệt để các quy định của pháp luật về giam giữ can, phạm nhân. Đồng thời còn luôn nêu cao tinh thần, chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta. Đơn cử như vào các dịp Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán hay dịp Giỗ tổ Hùng Vương, ngày Quốc khánh…, các cơ sở giam giữ đều tăng thêm khẩu phần ăn đối với can, phạm nhân. Trong sinh hoạt hàng ngày cũng phải bảo đảm vệ sinh, an toàn thực phẩm và nguồn nước sinh hoạt. Đặc biệt, đối với các can, phạm nhân người nước ngoài, cơ sở giam giữ thường xuyên đề xuất Công an thành phố Hà Nội tổ chức cho tiếp xúc với cơ quan ngoại giao của quốc gia họ. Hoặc đối với những trường hợp can, phạm nhân bị thân nhân “bỏ rơi” thì cán bộ, chiến sĩ của đơn vị còn phải gần gũi, sát sao và động viên, hỗ trợ họ rất nhiều, nhất là mỗi dịp Tết đến, xuân về. Bởi khi ấy, cảm giác, mong muốn được sum họp, đoàn tụ cùng gia đình trong mỗi phạm nhân luôn dâng trào, da diết.

Thượng tá Phạm Chiến Thắng (Phó Giám thị Trại tạm giam số 1 - CATP Hà Nội)

Đức Anh - Trịnh Tuyến