Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031 Tăng cường hướng dẫn, bảo đảm điều kiện hoạt động của HĐND cấp xã

Phân cấp càng mạnh, yêu cầu ngày càng cao

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, HĐND cấp xã đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện cả về tư duy hoạt động, năng lực thực thi và trách nhiệm đại diện cho cử tri. Thực hiện phân cấp, phân quyền mạnh hơn, cấp xã phải trực tiếp quyết định, tổ chức thực hiện và giám sát nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống người dân. Đồng thời, đây cũng là cấp trực tiếp triển khai, cụ thể hóa nhiều nghị quyết chuyên đề, cơ chế chính sách của HĐND tỉnh về đầu tư công, chuyển đổi số, an sinh xã hội, quản lý đất đai, cải cách hành chính hay phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Điều này đồng nghĩa với việc đại biểu HĐND cấp xã phải thực sự tham gia vào quá trình hoạch định và giám sát chính sách ở cơ sở, bảo đảm chủ trương của tỉnh đi vào cuộc sống.

Hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho đại biểu HĐND các cấp và Thường trực, các Ban của HĐND cấp xã Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2026 - 2031. Ảnh: Lê Hoa

Yêu cầu đặt ra với đại biểu HĐND cấp xã phải dành nhiều thời gian hơn cho nghiên cứu tài liệu, nắm bắt thực tiễn, liên hệ với cử tri, tham gia thảo luận, phản biện, chất vấn và theo dõi việc thực hiện nghị quyết sau giám sát. Đồng thời, cũng cần có khả năng nhận diện những khó khăn, bất cập từ thực tiễn cơ sở để kiến nghị HĐND, UBND cấp tỉnh điều chỉnh cơ chế, chính sách phù hợp hơn, bà Phạm Thị Lựu, đại biểu HĐND xã Ia Nan, Gia Lai bày tỏ.

“Khi phân cấp mạnh xuống cơ sở, yêu cầu năng lực đại biểu cao hơn rất nhiều. Nếu đại biểu không theo sát địa bàn, gắn bó với cử tri, không dành thời gian cho hoạt động HĐND thì rất khó phát hiện vấn đề từ thực tiễn để kiến nghị, giám sát hoặc chất vấn. HĐND cấp tỉnh cần tăng cường hướng dẫn kỹ năng, định hướng nội dung giám sát để đại biểu cấp xã hoạt động hiệu quả hơn trong mô hình mới”, đại biểu Hoàng Văn Hà, xã Cổ Đạm, Hà Tĩnh kỳ vọng.

Nhiều ý kiến cũng cho rằng, trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò “dẫn dắt” của HĐND tỉnh đối với hoạt động của HĐND cấp xã cần được thể hiện rõ nét hơn, không chỉ ở ban hành nghị quyết mà còn ở cơ chế phối hợp, hướng dẫn và giám sát thường xuyên. Ngoài tổ chức tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động, cần duy trì chế độ giao ban định kỳ hằng quý giữa Thường trực HĐND tỉnh với Thường trực HĐND cấp xã để kịp thời nắm bắt khó khăn, thống nhất cách hiểu và cách thực hiện các quy định mới phát sinh trong thực tiễn. Bên cạnh đó, HĐND cấp tỉnh cũng cần tăng cường giám sát hoạt động của HĐND cấp xã theo hướng vừa đồng hành, hỗ trợ, vừa kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện hình thức, buông lỏng hoạt động hoặc né tránh trách nhiệm của đại biểu.

Gắn với cơ chế bảo đảm từ cấp tỉnh

Theo phản ánh từ cơ sở, một trong những khó khăn lớn hiện nay là cơ cấu tổ chức và điều kiện bảo đảm hoạt động của HĐND cấp xã vẫn chưa theo kịp yêu cầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Nhiệm kỳ 2026 - 2031, mặc dù đã bố trí đại biểu hoạt động chuyên trách ở các Ban của HĐND cấp xã, tuy nhiên so với yêu cầu, khối lượng công việc thì vẫn chưa tương xứng, trong khi phần lớn đại biểu kiêm nhiệm nên quỹ thời gian dành cho hoạt động dân cử, nhất là hoạt động giám sát, còn hạn chế.

Cũng theo thông tin phản ánh từ cơ sở, không chỉ khó khăn về con người, bộ máy giúp việc cho HĐND cấp xã cũng còn nhiều bất cập. Dù đã bố trí 2 chuyên viên giúp việc cho các Ban HĐND nhưng sau khi sắp xếp lại biên chế về Văn phòng HĐND và UBND, nhiều nơi lực lượng này chủ yếu phục vụ công việc của UBND. Thậm chí, có địa phương gần như không còn chuyên viên hỗ trợ riêng cho HĐND mà “khoán trắng” cho lãnh đạo các ban chuyên trách tự thực hiện toàn bộ công tác tham mưu, tổng hợp và giám sát. Trong khi đó, các quy định về tiêu chuẩn, vị trí việc làm đối với đại biểu HĐND chuyên trách cấp xã vẫn chưa thực sự rõ ràng; cơ chế đánh giá, thi đua, khen thưởng hay xử lý trách nhiệm cũng còn thiếu cụ thể.

Đó là những vấn đề cần được HĐND cấp tỉnh quan tâm trong quá trình ban hành cơ chế, chính sách và giám sát tổ chức thực hiện nhằm kiến nghị cấp có thẩm quyền hoàn thiện thể chế bảo đảm HĐND cấp xã có đủ điều kiện hoạt động tương xứng với yêu cầu phân cấp, phân quyền hiện nay.

Từ thực tế hoạt động, nhiều ý kiến đề xuất cần sớm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá đại biểu HĐND theo hướng cụ thể, định lượng và gắn với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ. Việc đánh giá có thể thực hiện theo tháng, quý hoặc năm dựa trên các tiêu chí như: tham gia kỳ họp, chất lượng thảo luận, số lượng ý kiến chất vấn, số buổi tiếp xúc cử tri, hoạt động giám sát, thời gian đi cơ sở hay mức độ theo dõi giải quyết kiến nghị của cử tri. Quan trọng hơn, kết quả đánh giá cần được xem là một trong những căn cứ phục vụ xếp loại cán bộ, quy hoạch, bố trí và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ; đồng thời tạo cơ sở để HĐND cấp tỉnh theo dõi, đánh giá chất lượng hoạt động của HĐND cấp xã trong toàn tỉnh một cách thực chất hơn.