Chính quyền địa phương 2 cấp: Tinh gọn để phục vụ (Bài 2)

Trong mô hình mới, chính quyền cơ sở đóng vai trò trung tâm trong tổ chức thực thi chính sách, quản trị địa bàn và phục vụ Nhân dân. Đây không chỉ là cấp trực tiếp gần dân nhất mà còn là nơi quyết định hiệu quả thực chất của bộ máy hành chính thông qua việc giải quyết công việc hằng ngày, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Chính quyền phục vụ

Điểm nổi bật nhất của mô hình mới là sự quyết liệt trong cải cách hành chính và phân cấp, phân quyền cho cơ sở. Trong mô hình mới, cấp cơ sở tiếp nhận khoảng 1.000 nhiệm vụ trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Để tăng tính chủ động cho cơ sở, UBND tỉnh đã ban hành các quyết định phân cấp và ủy quyền cho cấp xã trên các lĩnh vực trọng yếu.

Cán bộ Công an xã Cai Kinh tuyên truyền, hướng dẫn người dân cài đặt và sử dụng các ứng dụng phục vụ chuyển đổi số

Việc hình thành các trung tâm phục vụ hành chính công cấp xã, phường được xem là "cánh tay nối dài" giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận tiện ngay tại cơ sở. Mô hình này không chỉ giúp giảm bớt các tầng nấc trung gian mà còn từng bước hiện đại hóa nền hành chính địa phương.

Ông Hà Hoàng Việt, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Hữu Lũng thông tin: Hiện xã có gần 400 thủ tục hành chính. Nếu như trước kia cấp xã chủ yếu chỉ thực hiện các thủ tục tư pháp – hộ tịch, thì nay khối lượng thủ tục lớn hơn, mức độ cũng phức tạp hơn nhiều. Để đáp ứng yêu cầu, trung tâm đã chủ động chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, trang thiết bị; bố trí đội ngũ cán bộ, chuyên viên phù hợp với từng lĩnh vực, thường xuyên tập huấn, cập nhật quy định mới nhằm nâng cao chất lượng giải quyết công việc.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất trong quá trình đổi mới quản trị ở cơ sở là tư duy phục vụ người dân. Nếu trước đây hoạt động hành chính chủ yếu nặng về quản lý thì nay nhiều địa phương đang chuyển dần sang mô hình “hành chính phục vụ”. Thực tiễn cho thấy, tư duy xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm đã được các cấp ủy, chính quyền trong toàn tỉnh triển khai nhất quán qua nhiều năm. Tuy nhiên, khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tư duy này được thể hiện rõ rệt và đẩy mạnh hơn bao giờ hết.

Tìm hiểu thực tiễn tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Chi Lăng, rất nhiều mô hình, cách làm hay được triển khai và mang lại hiệu quả phục vụ cao. Ông Lâm Văn Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã chia sẻ: Trung tâm đã triển khai các hoạt động thiết thực phục vụ người dân như ngày thứ Bảy giải quyết thủ tục hành chính, thành lập tổ công tác hỗ trợ người khuyết tật, người cao tuổi... giải quyết thủ tục hành chính.

Từ đầu năm 2026 đến nay, toàn tỉnh tiếp nhận 84.701 hồ sơ, trong đó tỷ lệ giải quyết trước và đúng hạn đạt 96,04%; tỷ lệ người dân đánh giá mức độ hài lòng khi đến giải quyết công việc đạt 100%. Cùng đó, môi trường làm việc số tiếp tục được mở rộng với 100% văn bản điện tử được luân chuyển và ký số trên môi trường mạng. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến toàn trình đạt gần 69%; tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt trên 80%, tăng hơn 37% so với năm 2024.

Với người dân, việc thực hiện hầu hết thủ tục hành chính ngay tại cơ sở đang trở nên thuận tiện hơn khi vừa tiết kiệm thời gian, vừa giảm chi phí đi lại. Bà Hoàng Thị Thuyết, thôn Chợ Bãi 2, xã Yên Phúc phấn khởi: Trước đây, nhiều thủ tục phải đến tận trung tâm huyện (cũ) mới giải quyết được, nay chỉ cần đến trụ sở xã là có thể thực hiện, như thủ tục về đất đai, về đăng ký, cấp biển số xe. Thậm chí, nhiều hồ sơ hiện đã có thể nộp trực tuyến ngay tại nhà và theo dõi tiến độ xử lý qua môi trường mạng.

Có thể thấy, trong mô hình mới, việc phân cấp, phân quyền cho cơ sở đã bám sát tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Qua đó, cấp cơ sở được trao quyền chủ động nhiều hơn trong quản lý, điều hành và giải quyết công việc gắn với thực tiễn địa bàn, đồng thời phát huy tính linh hoạt, kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh, nâng cao hiệu quả phục vụ Nhân dân.

Chuyển đổi số chạm đến từng hộ dân

Những năm qua, tỉnh xác định chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ mà còn là động lực thúc đẩy cải cách hành chính, đổi mới phương thức điều hành và xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm. Ngay từ đầu nhiệm kỳ 2020-2025, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 49 ngày 28/9/2021 về chuyển đổi số tỉnh Lạng Sơn đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Theo đó, chuyển đổi số được triển khai đồng bộ trên nhiều lĩnh vực, từ chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng, xây dựng chính quyền số đến phát triển kinh tế số, xã hội số. Sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57, ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 57. Với sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy, chính quyền trong suốt nhiều năm qua, tỉnh luôn được xếp TOP đầu về chỉ số đánh giá chuyển đổi số.

Tổ công tác Trung tâm phục vụ hành chính công xã Chi Lăng đến gia đình hỗ trợ người dân thực hiện thủ tục hành chính

Khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, một trong những nét nổi bật đó là việc đẩy mạnh chuyển đổi số và xác định đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị tại cơ sở. Trong bối cảnh khối lượng công việc ngày càng lớn, yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính nhanh chóng, chính xác, việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp đổi mới phương thức điều hành mà còn tạo nền tảng cho xây dựng chính quyền hiện đại, chuyên nghiệp, phục vụ người dân tốt hơn.

Ngay khi vận hành bộ máy mới, UBND tỉnh đã tổ chức lễ ra quân hỗ trợ các xã, phường hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Theo đó, 95 giáo viên công nghệ thông tin của các trường THPT, nhân viên công nghệ thông tin của các doanh nghiệp viễn thông trên địa bàn tỉnh tham gia hỗ trợ các xã, phường thuộc tỉnh. Khi đến bất cứ trung tâm phục hành chính công của xã, phường nào cũng đều có cán bộ hướng dẫn người dân từng bước nộp hồ sơ trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia.

Đặc biệt, ở mô hình mới, chuyển đổi số không chỉ diễn ra trong nội bộ cơ quan hành chính mà đang từng bước lan tỏa tới đời sống người dân. Theo thống kê, hiện toàn tỉnh có trên 840.000 điện thoại di động thông minh, chiếm tỷ lệ 91,15% người trưởng thành sử dụng. Đây là phương tiện cốt lõi và phổ biến nhất thúc đẩy quá trình chuyển đổi số toàn dân.

Chính quyền cấp cơ sở đã và đang triển khai các mô hình, cách làm để lan tỏa kỹ năng số đến từng thôn, từng hộ dân. Mới đây, thực hiện phong trào “bình dân học vụ số”, các tổ công nghệ số cộng đồng đã hướng dẫn, giúp đỡ hơn 9.000 người dân chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận các dịch vụ công cũng như khai thác các tiện ích khác như thanh toán tiền điện, tiền nước, trao đổi, cập nhật thông tin, quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số...

Đoàn viên thanh niên hướng dẫn người dân xã Ba Sơn sử dụng dịch vụ công trực tuyến

Từ chỗ còn lúng túng khi sử dụng điện thoại thông minh, nay bà Hoàng Thị Sen, thôn Lục Bó, xã Công Sơn đã có thể tự thực hiện nhiều thao tác trên môi trường số như nộp thủ tục hành chính trực tuyến, thanh toán tiền điện, tiền nước hay trao đổi thông tin qua các nền tảng số. “Lúc đầu tôi sợ bấm sai, không biết dùng thế nào, nhưng được hướng dẫn từng bước nên giờ cũng quen dần. Có việc gì cần tra cứu hay làm giấy tờ, tôi đều thử thực hiện trên điện thoại trước”, bà Sen vui vẻ chia sẻ.

Không chỉ đóng vai trò hướng dẫn, giúp đỡ người dân tiếp cận các ứng dụng số, thụ hưởng các tiện ích từ chuyển đổi số, chính quyền cấp xã cũng định hướng người dân tích cực tham gia xây dựng chính quyền số ngay từ cơ sở. Một trong những biểu hiện rõ nét là việc người dân chủ động tham gia phản ánh, kiến nghị các vấn đề liên quan đến hoạt động của chính quyền thông qua các nền tảng số. Từ chỗ chỉ tiếp nhận thông tin theo cách truyền thống, nay người dân đã dần hình thành thói quen trao đổi, tương tác với chính quyền trên môi trường số.

Có thể khẳng định, việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang tạo ra những chuyển biến tích cực. Đây không chỉ là bước chuyển về tổ chức bộ máy mà còn là sự thay đổi trong tư duy quản trị, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở hoạt động hiệu lực, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.