Hôm nay (12-4), Quốc hội thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi): Để Hà Nội phát huy vai trò dẫn dắt phát triển của cả nước

Nhân dân kỳ vọng Luật Thủ đô (sửa đổi) là bước đột phá cho sự phát triển của Hà Nội. Ảnh: Thanh Hải

Bước đi chủ động, mang tính chiến lược

Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17-3-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã nâng tầm mục tiêu phát triển Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Trong đó, định hướng Thủ đô Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước mà còn phải trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới vào năm 2065.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, Nghị quyết đề ra các nhiệm vụ trọng tâm mang tính đột phá, trong đó ưu tiên hàng đầu là việc “hoàn thiện thể chế đồng bộ, bảo đảm vượt trội, ưu việt, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề của Hà Nội, của Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng trung du và miền núi phía Bắc và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế”. Định hướng xây dựng, phát triển Thủ đô tại Nghị quyết số 02-NQ/TW đã đặt ra yêu cầu phải có những cách tiếp cận mới trong xây dựng các quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi), khác với Luật Thủ đô hiện hành.

Cùng với đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, phân quyền tối đa theo hướng “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, cắt giảm thủ tục hành chính bất hợp lý, phù hợp với tình hình thực tiễn tại thành phố Hà Nội.

Việc xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) theo các cách tiếp cận mới là yêu cầu khách quan, cần thiết, phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, sát với thực tiễn phát triển của Thủ đô và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Việc sửa đổi Luật Thủ đô tại thời điểm này thể hiện bước đi chủ động, mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng thiết kế chính sách, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý ở tầm cao hơn, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và dư địa thể chế để thực hiện hiệu quả tầm nhìn phát triển dài hạn, phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt và lan tỏa trong bối cảnh mới.

Thiết kế chính sách

Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, việc thay đổi vai trò của Thủ đô từ “thực thi chính sách” sang “thiết kế chính sách” là bước đột phá nhằm bảo đảm vị thế của Hà Nội là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia và hạt nhân dẫn dắt Vùng Thủ đô; giúp Hà Nội chủ động tạo lập hành lang pháp lý bứt phá thay vì chờ đợi các quy định của Trung ương.

Thể chế này cho phép Thủ đô ban hành văn bản quy định khác với văn bản của Trung ương hoặc xác lập các biện pháp đặc thù khi chưa có quy định của Chính phủ, bộ, ngành để giải quyết triệt để các “điểm nghẽn” về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và các dự án chậm triển khai. Đồng thời, thể chế này cho phép kiến tạo không gian cho đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các mô hình kinh tế, quản trị mới. Qua đó, bảo đảm nguyên tắc phân quyền tối đa, tự chủ về tổ chức bộ máy gắn liền với công tác giám sát và trách nhiệm giải trình.

Đặc biệt, quyền lựa chọn áp dụng các chính sách thuận lợi nhất kể cả khi văn bản quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành sau có quy định khác, giúp Thủ đô duy trì tính vượt trội bền vững trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã cụ thể hóa cách tiếp cận giao Hà Nội được “thiết kế chính sách” thông qua các điều, khoản giao HĐND và UBND thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật để quy định chi tiết hoặc hướng dẫn thi hành các nội dung đặc thù của Luật. Việc giao chính quyền thành phố ban hành văn bản quy phạm pháp luật là để thực hiện 192 thẩm quyền được phân quyền toàn diện, triệt để cho Thủ đô.

Bằng cách tiếp cận này, Thủ đô Hà Nội chuyển đổi mạnh mẽ từ vai trò thụ động “thực thi chính sách” sang chủ động “thiết kế chính sách”, giúp thành phố xây dựng được công cụ pháp lý đủ mạnh để tự kiến tạo các cơ chế phát triển đặc thù, vượt trội và ưu việt, phù hợp với vị thế đặc biệt của Thủ đô trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Theo nhiều chuyên gia, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã được xây dựng với cách tiếp cận mới, thể hiện qua những quy định khung, có tính nguyên tắc.

Về tổ chức bộ máy, biên chế, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không quy định cứng về số lượng cơ quan hay chỉ tiêu biên chế, mà xác lập thẩm quyền khung để HĐND thành phố chủ động quyết định, bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) không quy định trình tự, thủ tục cụ thể, mà trao quyền cho chính quyền thành phố ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành, qua đó khẳng định vai trò “khung pháp lý”, tạo dư địa để thành phố chủ động thiết kế chính sách.

Về áp dụng pháp luật, dự thảo cho phép HĐND thành phố lựa chọn áp dụng các chính sách ưu đãi, thuận lợi hơn từ các văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau khi Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực. Quy định này mang tính nguyên tắc, giúp bảo đảm tính linh hoạt, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung Luật thường xuyên.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng theo hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố, không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục. Do đó, các quy định tại dự thảo Luật không trực tiếp quy định thủ tục hành chính nhằm tạo sự chủ động cho thành phố Hà Nội trong việc cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển của Thủ đô.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) giao thẩm quyền cho UBND thành phố được thay đổi trình tự, thủ tục, thẩm quyền đang được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước cấp trên để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức hành chính thuộc thành phố, bảo đảm yêu cầu về cải cách hành chính, theo hướng giảm thủ tục hành chính, không quy định thêm thành phần hồ sơ, không tăng thêm yêu cầu, điều kiện, thời gian giải quyết thủ tục đang áp dụng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số (Điều 8 dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi)). Đồng thời, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cũng giao chính quyền thành phố quy định trình tự, thủ tục trong các lĩnh vực cụ thể để bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với tình hình thực tiễn của địa phương.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) khi được thông qua sẽ là bước đột phá trong hành trình phát triển của thành phố Hà Nội, đồng thời giúp Thủ đô tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt phát triển của cả nước.