Hơn một nửa các nước trên thế giới đang cấm điện thoại trong trường học

Ảnh minh hoạ: Eamonn Fitzmaurice/The 74

Từ 24% lên 58% trong ba năm

Theo dữ liệu giám sát mới nhất của Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu (GEM Report) thuộc Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO), tính đến tháng 9 này, 114 hệ thống giáo dục đã có chính sách cấm điện thoại di động trong trường học ở cấp quốc gia.

Tốc độ thay đổi này rất đáng chú ý. Khi vấn đề lần đầu được theo dõi trong GEM Report 2023, vào tháng 6/2023, chưa đến 1/4 số quốc gia trên thế giới, tương đương 24%, có lệnh cấm điện thoại trong trường học. Đến đầu năm 2025, tỷ lệ này tăng lên 40%. Đến tháng 3/2026, con số đã lên tới gần 60%, và xu hướng tiếp tục được mở rộng trong những tháng gần đây.

Sự thay đổi nhanh chóng phản ánh mối quan tâm ngày càng lớn của các nhà quản lý giáo dục đối với việc điện thoại thông minh có thể làm gián đoạn quá trình học tập. Bên cạnh sự mất tập trung trong lớp học, các vấn đề như bắt nạt trên mạng và tác động của môi trường kỹ thuật số đối với sức khỏe, sự phát triển xã hội và cảm xúc của trẻ em cũng trở thành một phần của cuộc tranh luận.

Biểu đồ: Tỷ lệ các quốc gia áp dụng quy định cấm điện thoại thông minh trong trường học tính theo khu vực, tính đến tháng 3/2026. Nguồn: Báo cáo Giám sát Giáo dục Toàn cầu (GEM Report)

Lệnh cấm được áp dụng linh hoạt

Tuy nhiên, bản đồ chính sách toàn cầu cho thấy không phải quốc gia nào cũng lựa chọn cùng một cách tiếp cận.

Ở nhiều hệ thống giáo dục, lệnh cấm được áp dụng trong ngày học hoặc trong lớp học, thay vì cấm tuyệt đối trong mọi hoàn cảnh. Một số trường hợp ngoại lệ được dành cho mục đích giáo dục hoặc cho những nhóm học sinh có nhu cầu đặc biệt, chẳng hạn học sinh khuyết tật hoặc có bệnh lý. Một số hệ thống yêu cầu học sinh tắt điện thoại và cất giữ thiết bị trong suốt thời gian học.

Trong khi đó, có những nước lựa chọn cách tiếp cận mềm hơn: ban hành quy định ở cấp quốc gia nhưng giao cho các trường xây dựng chính sách cụ thể về việc hạn chế điện thoại. Chính sách được hỗ trợ bởi các cơ chế thanh tra trường học, nhưng quyết định triển khai cụ thể vẫn thuộc về từng trường.

Mục tiêu chung được đặt ra là hạn chế sự hiện diện của điện thoại trong trường học để giúp học sinh tăng khả năng tập trung và tạo thêm không gian cho tương tác trực tiếp, qua đó hỗ trợ phát triển kỹ năng xã hội của các em.

Đằng sau chiếc điện thoại là vấn đề rộng hơn

Theo UNESCO, việc các trường học siết chặt điện thoại không chỉ xuất phát từ nỗi lo học sinh nhắn tin hoặc sử dụng mạng xã hội trong giờ học. Cuộc tranh luận ngày càng gắn với một vấn đề rộng hơn: trẻ em đang dành nhiều thời gian trong môi trường kỹ thuật số và phải đối mặt với những rủi ro mà nhà trường, gia đình và xã hội chưa phải lúc nào cũng có đủ công cụ để xử lý.

Các báo cáo của GEM Report dẫn lại những nghiên cứu cho thấy mạng xã hội có thể khiến trẻ em, đặc biệt là trẻ em gái, đối mặt với các nguy cơ như quấy rối trực tuyến, áp lực về hình ảnh cơ thể và tiếp xúc với nội dung có hại.

Một báo cáo trước đây của GEM Report cho biết trẻ em gái có nguy cơ gặp các vấn đề về rối loạn ăn uống bị mạng xã hội làm trầm trọng hơn cao gấp đôi trẻ em trai. Nghiên cứu nội bộ của Facebook từng cho thấy 32% nữ thanh thiếu niên được khảo sát cảm thấy tồi tệ hơn về cơ thể của mình sau khi sử dụng mạng xã hội Instagram.

Báo cáo cũng chỉ ra những lo ngại liên quan đến cách các thuật toán mạng xã hội phân phối nội dung tới thanh thiếu niên, trong đó có nội dung về hình ảnh cơ thể và rối loạn ăn uống.

Những vấn đề này khiến việc quản lý điện thoại trong trường học không còn đơn thuần là câu chuyện về kỷ luật lớp học. Nó liên quan đến cách trẻ em tiếp xúc với công nghệ, mạng xã hội và thông tin trong một giai đoạn phát triển quan trọng.

Cấm điện thoại liệu có đủ?

Theo các chuyên gia, dù số quốc gia ban hành lệnh cấm điện thoại ngày một tăng, câu hỏi được đặt ra vẫn là liệu việc này có thể giải quyết những thách thức mà công nghệ đặt ra đối với giáo dục hay không.

Theo các nghiên cứu được GEM Report công bố trong những năm gần đây, hạn chế điện thoại có thể giúp giảm sự xao nhãng trong lớp học. Tuy nhiên, việc loại bỏ thiết bị khỏi lớp học không đồng nghĩa với việc học sinh sẽ tự nhiên có khả năng sử dụng công nghệ một cách an toàn và có trách nhiệm.

Trường học vẫn là một trong những môi trường quan trọng để học sinh hình thành năng lực số và tư duy phản biện: biết đánh giá độ tin cậy của thông tin trên mạng, nhận diện nội dung có hại, quản lý thời gian sử dụng màn hình và hiểu cách các nền tảng kỹ thuật số tác động đến hành vi của người dùng.

Chính vì vậy, theo các chuyên gia, dù việc cấm thiết bị có thể giúp nhà trường bảo vệ không gian và thời gian dành cho việc học, về lâu dài, bài toán của giáo dục không chỉ là đưa điện thoại ra khỏi lớp học. Đó còn là việc giúp học sinh hiểu thế giới kỹ thuật số mà các em đang sống trong đó: biết sử dụng công nghệ khi cần thiết, biết dừng lại khi cần thiết và quan trọng nhất là có đủ năng lực để tự bảo vệ mình trước những rủi ro của môi trường trực tuyến.