Hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia với tổng nguồn lực 808.558 tỷ đồng

Phấn đấu tăng thu nhập bình quân gấp 2,5-3 lần

Chiều 24/8, với 477/478 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Chủ trương đầu tư Chương trình này được phê duyệt trên cơ sở hợp nhất Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035, Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026 - 2035.

Nghị quyết nêu nhiều mục tiêu cụ thể đến năm 2030 của Chương trình, trong đó có mục tiêu phấn đấu tăng thu nhập bình quân của người dân nông thôn gấp 2,5 - 3 lần so với năm 2020, tăng thu nhập bình quân của người dân tộc thiểu số bằng 1/2 bình quân chung của cả nước.

Phấn đấu tỷ lệ nghèo đa chiều của cả nước duy trì mức giảm 1% - 1,5%/năm, giảm tỉ lệ hộ nghèo đa chiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi xuống dưới 10%. Phấn đấu vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cơ bản không còn xã, thôn đặc biệt khó khăn.

Phấn đấu cả nước có khoảng 65% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó có khoảng 10% số xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại; phấn đấu có 5 tỉnh, thành phố được công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới.

Về bảo tồn và phát triển văn hóa, Nghị quyết nêu mục tiêu phấn đấu các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP của cả nước. Hằng năm, có ít nhất 5 sự kiện quốc tế lớn về văn hóa, nghệ thuật tại nước ngoài có sự tham gia chính thức của Việt Nam.

Về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, mục tiêu đặt ra là xây dựng mạng lưới trường mầm non, trường phổ thông công lập, phấn đấu cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh; từng bước bảo đảm cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tối thiểu thực hiện chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 - 5 tuổi, hoàn thành giáo dục bắt buộc hết trung học cơ sở; phấn đấu kiên cố hóa 100% phòng học, bảo đảm đủ nhà công vụ cho giáo viên tại các địa bàn khó khăn.

30% cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông có thiết bị để triển khai thực hiện dạy và học một số môn bằng tiếng Anh, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Với chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển, mục tiêu phấn đấu tỷ lệ người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời đạt 100%.

Tỷ lệ trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) các tỉnh, thành phố đủ năng lực xét nghiệm tác nhân, kháng nguyên, kháng thể các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, chất lượng nước sạch, vệ sinh trường học theo quy định của Bộ Y tế đạt 100%; tỉ suất sinh thô tăng thêm 0,5 so với năm 2025; tỉ số giới tính khi sinh giảm xuống dưới 109 bé trai sinh ra sống so với 100 bé gái sinh ra sống.

Mục tiêu của chương trình còn có tỷ lệ cặp nam, nữ được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt 90%; 70% phụ nữ mang thai được khám sàng lọc trước sinh ít nhất 4 loại bệnh bẩm sinh phổ biến nhất; 90% trẻ sơ sinh được khám sàng lọc sơ sinh ít nhất 5 loại bệnh bẩm sinh phổ biến nhất.

Theo Nghị quyết, tổng nguồn lực thực hiện Chương trình giai đoạn 2026 - 2030 là 808.558 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách trung ương là 345.000 tỷ đồng, bao gồm: 244.200 tỷ đồng vốn đầu tư công; 100.800 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Ngân sách địa phương là 395.392 tỷ đồng. Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định cơ cấu vốn đầu tư công, kinh phí thường xuyên nguồn ngân sách địa phương. Ngân sách nhà nước cấp thực hiện tín dụng chính sách là 23.000 tỷ đồng. Đối ứng của cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng là 20.429 tỷ đồng. Nguồn huy động hợp pháp khác là 24.737 tỷ đồng.

Ưu tiên đầu tư có trọng tâm, rõ kết quả đầu ra

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn.

Theo Bộ trưởng, về nguyên tắc bảo toàn, kế thừa các nội dung của 4 Chương trình trước khi hợp nhất, Chính phủ xác định đây là nguyên tắc xuyên suốt. Việc hợp nhất không làm thay đổi, không thu hẹp các nội dung đã được Quốc hội quyết nghị.

Toàn bộ mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng, thời gian thực hiện, tổng nguồn lực, cơ chế chính sách đặc thù và nhiệm vụ trọng tâm của 4 Chương trình trước khi hợp nhất đều được rà soát, kế thừa đầy đủ trong Chương trình mới. Việc sắp xếp lại chủ yếu tập trung vào đầu mối quản lý, cơ chế phân bổ nguồn lực và phương thức tổ chức thực hiện nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, không cắt giảm chính sách hoặc quyền lợi của đối tượng thụ hưởng.

Về tính thực chất bảo đảm nguồn lực khi thực hiện hợp nhất các Chương trình. Chính phủ tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội rằng, việc hợp nhất phải đảm bảo thực chất, không ghép tên hoặc cộng cơ học.

Trên cơ sở đó, rà soát, phân loại từng dự án, nội dung thành phần, xác định rõ nội dung giao thoa trùng lặp, nội dung thực hiện trong Chương trình mới, qua đó sắp xếp lại theo hướng thống nhất, giảm trùng lặp, rõ trách nhiệm.

"Tiếp thu ý kiến của đại biểu, Chính phủ không áp dụng máy móc một tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên cho mọi nhóm nhiệm vụ. Việc cơ cấu lại nguồn lực phải đảm bảo ưu tiên đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, rõ kết quả đầu ra, tiết kiệm chi thường xuyên không làm thay đổi mục tiêu, đối tượng, mức độ ưu tiên do Quốc hội quyết định" - Bộ trưởng Bộ Tài chính nêu rõ. 

Về đổi mới cơ chế quản lý và phân cấp, theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, đây là nội dung thay đổi căn bản sau khi hợp nhất. Theo phương án mới, khoảng 70 văn bản hướng dẫn tại 4 Chương trình hiện nay dự kiến được tích hợp vào 1 Nghị quyết của Chính phủ, đồng thời giảm các khâu trung gian không cần thiết trong xác định nhu cầu, cân đối, phân bổ, quyết toán, tạo điều kiện giao vốn ngân sách trung ương cùng thời điểm với giao dự toán ngân sách hàng năm. 

"Tinh thần xuyên suốt là “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, nhưng phân cấp phải đi cùng với năng lực và trách nhiệm giải trình" - Bộ trưởng nói. 

Trên tinh thần đó, Chính phủ chỉ đạo các địa phương lưu ý khi quyết định phân cấp cho cấp xã phải làm rõ thẩm quyền, có đủ tiêu chuẩn định mức, dữ liệu, nhân sự, năng lực chuyên môn và cơ chế hậu kiểm; có giải pháp hỗ trợ trực tiếp cho xã chưa đủ điều kiện để nhận phân cấp, đồng thời chuyển mạnh từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi nguồn lực, đối tượng và kết quả thực hiện phục vụ công tác quản lý và giám sát.

Về đảm bảo ưu tiên cao nhất đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, Chính phủ tiếp thu, đảm bảo nguyên tắc ưu tiên ở mức cao nhất cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã được thể hiện trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội; đồng thời dự thảo Nghị quyết của Chính phủ cũng quy định riêng các chính sách đặc thù đối với vùng này.

Chính phủ sẽ tiếp tục hoàn thiện tiêu chí, hệ số phân bổ để phản ánh mức độ khó khăn và đặc thù của từng địa bàn.

Về các chính sách cụ thể và điều khoản chuyển tiếp, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay, tiếp thu ý kiến đại biểu, Chính phủ đã chỉ đạo tiếp tục hoàn thiện các chính sách về y tế, giáo dục, văn hóa, sinh kế, phát triển sản xuất, hạ tầng thiết yếu, trong đó chuyển mạnh sang đánh giá bằng kết quả thụ hưởng thực tế của người dân thay vì chủ yếu dựa vào số lượng công trình, hoạt động hoặc tỷ lệ giải ngân.