Hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa: Không để tạo khoảng trống pháp lý

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp

Dự kiến giảm 65% số điều so với Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa

Trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, dự thảo Bộ luật gồm 19 Chương, 156 Điều. So với tổng số quy định hiện nay của Bộ luật Hàng hải Việt Nam năm 2015 là 341 Điều và Luật Giao thông đường thủy nội địa năm 2004 là 111 Điều, dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương ứng giảm 65% tổng số điều.

Về các nội dung cơ bản, dự thảo Bộ luật sửa đổi toàn diện phạm vi điều chỉnh theo hướng mở rộng và hợp nhất, bao trùm cả hàng hải và đường thủy nội địa; sửa đổi các nguyên tắc quản lý và phát triển hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập quốc tế; phân quyền triệt để cho chính quyền địa phương trong lĩnh vực đường thủy nội địa.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang trình bày Tờ trình dự án Luật

Đáng chú ý, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện quy định về phân loại tàu thuyền, thay thế khái niệm phương tiện thủy nội địa bằng khái niệm tàu sông; hoàn thiện quy định về đăng ký tàu thuyền theo hướng gộp giữa tàu biển và tàu sông, phân định rõ đăng ký quốc tịch và đăng ký hành chính; sửa đổi quy định về đăng kiểm theo hướng tiếp cận thống nhất, tăng cường xã hội hóa thông qua tổ chức đăng kiểm được công nhận.

Chính phủ đề nghị trình Quốc hội cho ý kiến đối với dự án Bộ luật tại Kỳ họp thứ Hai và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Ba.

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Bộ luật với cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như được nêu trong Tờ trình của Chính phủ.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ

So với quy định hiện hành, dự thảo Bộ luật đã lược bỏ nhiều nội dung quan trọng của Bộ luật Hàng hải Việt Nam hiện hành có liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân. Trong khi đó, các quy định này đang được áp dụng ổn định và cũng không có phát sinh vướng mắc, bất cập được nêu tại Báo cáo tổng kết thi hành dự án Bộ luật. Do đó, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, kế thừa và bổ sung các nội dung nêu trên tại dự thảo Bộ luật.

Về kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa và cảng cạn, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉnh lý quy định về bến cảng biển lưỡng dụng để bảo đảm phù hợp với quy định của Luật Quản lý, bảo vệ công trình quốc phòng và khu quân sự. Đồng thời, rà soát, đánh giá tác động của việc quy định “không bao gồm tàu biển” trong khái niệm cảng thủy nội địa; bổ sung các quy định cụ thể để thu hút nhà đầu tư chiến lược, tiêu chí lựa chọn, nghĩa vụ của nhà đầu tư chiến lược.

Thường trực Ủy ban đề nghị quy định rõ tại dự thảo Bộ luật sau khi hết thời hạn hoạt động thì dự án đầu tư có được xem xét gia hạn không; rà soát, bổ sung quy định chuyển tiếp đối với dự án đầu tư trong trường hợp đã được chấp thuận đầu tư, cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đã đưa vào khai thác trước ngày Bộ luật có hiệu lực thi hành khi hết thời hạn hoạt động của dự án.

Bảo đảm cơ sở thực tiễn và lập luận thuyết phục hơn

Phát biểu tại phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa, nhất là khi dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương đương 65% tổng số điều của hai luật hiện hành.

Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến phát biểu tại phiên họp

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội, việc cắt giảm với tỷ lệ lớn sẽ làm thay đổi căn bản các luật đang có hiệu lực, trong khi nhiều nội dung, điều khoản không phát sinh vướng mắc vẫn đang được thực thi nay bị cắt giảm. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát, lấy ý kiến các đối tượng chịu tác động, bảo đảm cơ sở thực tiễn và lập luận thuyết phục hơn.

Về vấn đề an toàn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội nhấn mạnh, pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa tương đối đầy đủ, nhưng tai nạn và nguy cơ mất an toàn vẫn là nỗi lo thường trực. Do đó, cần làm rõ khoảng trống nằm ở pháp luật hay trong tổ chức thực hiện.

Dẫn một số ví dụ trong thực tế, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đồng tình với định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, cắt giảm một số thủ tục hành chính. Tuy nhiên, với tàu thủy chở khách; tàu thủy hoạt động trên hồ, đập thủy điện, hồ lưỡng dụng và bến đò ngang sông, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị không áp dụng hậu kiểm mà phải tiếp tục tiền kiểm, quản lý chặt chẽ hơn nhằm bảo đảm an toàn.

Đối với cảng, bến, khu neo đậu và vùng nước có nhiều cơ quan cùng tham gia quản lý, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị làm rõ đã bảo đảm nguyên tắc “một việc, một cơ quan chịu trách nhiệm cuối cùng” hay chưa.

Về việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh đề nghị phải hợp nhất thực chất chuỗi vận tải sông - biển, không dừng ở hợp nhất về hình thức. Những chế định ổn định, liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm dân sự, thương mại, tín dụng và việc thực hiện các công ước quốc tế cần được quy định ngay trong dự án Bộ luật. Không nên rút gọn quá mức rồi giao Chính phủ quy định chi tiết, làm giảm tính minh bạch và khả năng dự báo.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh phát biểu tại phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cũng cho rằng, cấu trúc của dự án Bộ luật cần theo ba lớp: quy định dùng chung cho không gian sông - biển; quy định đặc thù của hàng hải quốc tế; và quy định đặc thù của đường thủy nội địa. Đối với vùng giao thoa, phải làm rõ tiêu chí phân loại phương tiện, phạm vi hoạt động, đăng ký, đăng kiểm, an toàn, thẩm quyền cảng vụ và quy định chuyển tiếp.

Để bảo đảm thận trọng, nghiên cứu kỹ lưỡng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị trình dự án Bộ luật ra Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ Hai và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ Ba; đồng thời hoàn thiện theo hướng những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh, trách nhiệm dân sự, phạm vi áp dụng của dự án Bộ luật hoặc giới hạn quyền của tổ chức, cá nhân phải quy định rõ trong luật.

Về các cơ chế, chính sách để thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển công nghiệp tàu thủy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị rà soát theo hướng quy định rõ mục tiêu, đối tượng và nguyên tắc hỗ trợ; các tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ phải được quy định cụ thể, phù hợp với pháp luật về đất đai, thuế, phí, ngân sách nhà nước, tín dụng; đồng thời giao Chính phủ quy định theo thẩm quyền, phù hợp với từng thời kỳ và khả năng cân đối nguồn lực.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng phát biểu tại phiên họp

“Cần tránh tình trạng một dự án được hưởng đồng thời nhiều chính sách cho cùng một nội dung chi. Hỗ trợ phải có tiêu chí đầu ra, có thời hạn và có cơ chế đánh giá hiệu quả”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhấn mạnh.

Kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, dự thảo Bộ luật cần kế thừa các quy định ổn định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam, Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành, đặc biệt là các quy định có liên quan trực tiếp về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân đã thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc. Qua đó, bảo đảm việc hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai luật này để hình thành một bộ luật mới, không tạo ra khoảng trống pháp lý và không "hạ cấp" các quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội thành các quy định thuộc thẩm quyền của Chính phủ.