Hợp tác 'ba nhà' trong phát triển tài sản mã hóa

Tài sản mã hóa đang nổi lên như một loại hình tài sản mới trong nền kinh tế số toàn cầu. Ảnh minh họa

Từ hành lang pháp lý đến nhu cầu “thử nghiệm sâu”

Tại Hội thảo “Hợp tác Ba nhà trong phát triển tài sản mã hóa và thúc đẩy thị trường công nghệ” mới đây, PGS.TS Vũ Văn Tích - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ KHCN) nhấn mạnh, tài sản mã hóa đang nổi lên như một loại hình tài sản mới trong nền kinh tế số toàn cầu, với quy mô thị trường đã vượt hàng nghìn tỷ USD.

Tại Việt Nam, hành lang pháp lý cho lĩnh vực này đang từng bước được định hình thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số, các nghị định hướng dẫn và Nghị quyết về thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Tuy nhiên, khoảng cách từ chính sách đến thực tiễn vẫn còn đáng kể.

Một trong những công cụ được nhấn mạnh là cơ chế sandbox - “phòng thí nghiệm chính sách”, cho phép thử nghiệm các mô hình mới trong phạm vi kiểm soát. Theo đó, doanh nghiệp có thể triển khai sản phẩm, dịch vụ tài sản số trong điều kiện giới hạn, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý, qua đó vừa giảm thiểu rủi ro, vừa cung cấp dữ liệu thực tiễn để hoàn thiện pháp lý.

Theo các chuyên gia, sandbox không phải là đích đến, mà là bước đệm để xây dựng hệ thống pháp lý đầy đủ hơn, khi chính sách được kiểm chứng trực tiếp qua vận hành thực tế thay vì chỉ dừng ở nghiên cứu.

Thực tế triển khai cho thấy, một số địa phương đã chủ động đi trước. Bà Phạm Thị Ngọc Quyên - Phó Giám đốc Sở KHCN Đà Nẵng cho biết, thành phố đã xây dựng cơ chế thử nghiệm dựa trên các nghị quyết của Quốc hội và HĐND thành phố, cho phép doanh nghiệp đề xuất và triển khai các mô hình công nghệ mới trong phạm vi kiểm soát.

Đến nay, Đà Nẵng đã tiếp nhận 21 hồ sơ đề xuất và cấp phép cho 2 dự án thử nghiệm, bao gồm các mô hình ứng dụng blockchain trong chuyển đổi tài sản mã hóa và trung gian chuyển đổi tài sản số với tiền pháp định. Thực tiễn này cho thấy địa phương đã bước đầu chuyển từ xây dựng cơ chế sang triển khai thử nghiệm, qua đó tích lũy kinh nghiệm trong giám sát và quản lý rủi ro.

Tuy vậy, theo các ý kiến tại hội thảo, sandbox mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là sử dụng kết quả thử nghiệm để hình thành chuẩn mực, tiến tới vận hành thị trường công nghệ một cách hiệu quả.

Bài toán đưa công nghệ ra thị trường

Dù chính sách đang mở ra, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn nằm ở cơ chế phối hợp giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Thực tế cho thấy, nhiều kết quả nghiên cứu có tiềm năng thương mại hóa vẫn chưa thể bước ra khỏi phòng thí nghiệm.

Một ví dụ được nêu tại hội thảo là thiết bị đo nước điện tử do giảng viên một trường đại học phát triển. Sản phẩm đã hoàn thiện, đăng ký bản quyền và có doanh nghiệp đề nghị tiếp nhận, nhưng quá trình chuyển giao bị đình trệ do không tìm được cơ chế phù hợp để định giá và chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ, khi đề tài sử dụng ngân sách nhà nước và bị coi là tài sản công.

Ở góc độ quản lý, bà Nguyễn Thị Thu Sương - Trưởng phòng Phát triển khoa học công nghệ, Sở KHCN TPHCM cho biết, quy định mới đã phân định rõ giữa “đặt hàng” và “tài trợ”, trong đó nhiệm vụ tài trợ cho phép đơn vị chủ trì sở hữu kết quả, chủ động thương mại hóa và nhà khoa học được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận.

Đây là bước tiến quan trọng trong tháo gỡ nút thắt thể chế, tạo động lực đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường. Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bên, từ xây dựng chính sách, chuyển giao công nghệ đến triển khai thương mại.

Trong bối cảnh đó, tài sản mã hóa và xu hướng token hóa tài sản thực được kỳ vọng trở thành công cụ trung gian, giúp chuẩn hóa định giá, tăng tính minh bạch và thanh khoản cho các giao dịch công nghệ. Việc thí điểm các mô hình giao dịch trong nước cũng được kỳ vọng góp phần tăng tính minh bạch, cải thiện khả năng quản lý và bảo vệ nhà đầu tư, khi các giao dịch được đặt trong khuôn khổ giám sát và có thể theo dõi dòng tiền hiệu quả hơn.

Không chỉ dừng ở một loại tài sản mới, tài sản số đang dần trở thành hạ tầng cho thị trường công nghệ, nơi các kết quả nghiên cứu có thể được “đóng gói”, chia nhỏ quyền sở hữu và giao dịch linh hoạt hơn.

Để hiện thực hóa tiềm năng này, yêu cầu đặt ra là hoàn thiện khung pháp lý thống nhất, xây dựng hạ tầng blockchain dùng chung và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như an ninh mạng, phân tích dữ liệu.

Quan trọng hơn, mô hình hợp tác “ba nhà” cần được vận hành hiệu quả, không chỉ dừng ở hợp tác nghiên cứu mà phải tham gia toàn bộ chuỗi giá trị - từ hình thành ý tưởng, phát triển công nghệ đến thương mại hóa và vận hành thị trường.

Ngọc Linh