Hợp tác xã trước yêu cầu chuyển đổi kép

Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và kinh doanh tổng hợp Hòa Tiến 1 tập huấn hệ sinh thái nông nghiệp số cho thành viên. Ảnh: NVCC

Dữ liệu hóa quy trình

Đối mặt với thách thức quản trị mô hình quy mô lớn gồm hơn 1.300 hộ thành viên, 2.000 lao động trên tổng diện tích 335ha (265ha lúa và 70ha cây trồng khác), Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và kinh doanh tổng hợp Hòa Tiến 1 (xã Hòa Tiến) xác định chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn mới.

Ông Ngô Văn Sinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc hợp tác xã, cho hay quá trình chuyển đổi được thực hiện theo lộ trình từ chuẩn hóa dữ liệu đến vận hành công cụ quản lý. “Với số lượng xã viên lớn, nếu thiếu hệ thống theo dõi phù hợp sẽ rất khó kiểm soát toàn bộ hoạt động. Khi áp dụng phần mềm, mọi dữ liệu từ danh sách thành viên đến các khoản thu chi đều được cập nhật liên tục, giúp công tác điều hành minh bạch và dễ dàng kiểm soát hơn”, ông Sinh nói.

Trên nền tảng đó, hợp tác xã triển khai phần mềm quản lý thành viên, tài chính - kế toán, đồng thời áp dụng hóa đơn điện tử và chữ ký số nhằm tối ưu hóa thời gian xử lý hồ sơ, hạn chế sai sót.

Trong sản xuất, nhật ký điện tử thay thế ghi chép thủ công, giúp giám sát chặt chẽ toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo trồng đến thu hoạch. Song song, các giải pháp công nghệ như hệ thống tưới tự động, cảm biến độ ẩm, thời tiết và dinh dưỡng đất được đưa vào ứng dụng, hỗ trợ nông dân điều chỉnh quy trình canh tác linh hoạt theo thực tế. Việc triển khai truy xuất nguồn gốc qua mã QR và mã vạch giúp nâng cao uy tín sản phẩm khi tiếp cận thị trường.

Ông Sinh cho biết, hiệu quả rõ rệt nhất của chuyển đổi số là khả năng kết nối trực tiếp với khâu tiêu thụ. Qua các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, sản phẩm hợp tác xã tiếp cận thẳng tới người tiêu dùng, giảm sự lệ thuộc vào trung gian và mở rộng cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp thu mua. Thực tế cho thấy, chuyển đổi số bắt đầu từ chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch giao dịch và tiến tới mở rộng thị trường.

Thích ứng thị trường

Nếu chuyển đổi số thay đổi phương thức quản trị thì chuyển đổi xanh lại là chìa khóa để duy trì thị trường, đặc biệt với các sản phẩm xuất khẩu sang những khu vực “khó tính” như châu Âu. Hợp tác xã Mây tre An Khê (phường An Khê) là đơn vị tiên phong trong khu vực kinh tế tập thể thực hiện tiến trình này.

Hợp tác xã Mây tre An Khê tạo môi trường làm việc thân thiện cho người lao động. Ảnh: NVCC

Ra đời từ năm 1978, hợp tác xã chuyên sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ và nội thất song mây, từng có thời gian dài vận hành với nhà xưởng cũ. Khi thâm nhập thị trường quốc tế, những rào cản khắt khe về môi trường, điều kiện lao động và tiêu chuẩn sản phẩm đã buộc đơn vị phải thực hiện bước ngoặt thay đổi.

Ông Nguyễn Hoàng, Giám đốc Hợp tác xã Mây tre An Khê chia sẻ, lộ trình chuyển đổi bắt đầu từ năm 1997 thông qua việc đầu tư máy móc, cải tiến quy trình và di dời xưởng sản xuất ra khu công nghiệp để tách biệt khỏi khu dân cư. “Thay đổi diễn ra từng bước, từ nhận thức đến đầu tư và tổ chức sản xuất. Trong bối cảnh thị trường khắt khe, nếu sản phẩm không đạt chuẩn, đơn hàng sẽ sụt giảm ngay lập tức, buộc chúng tôi phải điều chỉnh để tồn tại”, ông Hoàng cho hay.

Những chuyển biến này được định lượng qua các con số cụ thể. Tỷ lệ dầu trong xử lý mây giảm xuống còn khoảng 0,1% so với nước, đạt chuẩn xuất khẩu.

Khâu phơi và vận chuyển vốn dựa vào sức người nay được thay thế bằng xe chuyên dụng, giúp tốc độ xử lý tăng gấp 30 lần. Hệ thống nhà xưởng cũng được nâng cấp thông thoáng, sạch sẽ, góp phần cải thiện điều kiện làm việc và giảm thiểu rủi ro cho công nhân. Những cải tiến này giúp hợp tác xã duy trì đơn hàng ổn định từ các đối tác quốc tế, nâng cao chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa chi phí vận hành.

Mở rộng mô hình kép

Chuyển đổi kép đang lan rộng sang thế hệ hợp tác xã trẻ và các mô hình kiểu mới với cách tiếp cận linh hoạt. Nhiều đơn vị đã tích hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh làm nền tảng phát triển ngay từ đầu.

Trong quá trình chuyển đổi xanh, Hợp tác xã Nông nghiệp, Du lịch và Dịch vụ Đại Bình ứng dụng công nghệ vi sinh để xua đuổi côn trùng trên cây bưởi trụ. Ảnh: PHAN VINH

Điển hình, Hợp tác xã Nông nghiệp, du lịch và dịch vụ Đại Bình (xã Nông Sơn) với mô hình sản xuất hữu cơ bưởi trụ và rau màu, ưu tiên phương pháp sinh học để bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên. Việc đẩy mạnh bán hàng trực tuyến và quảng bá qua mạng xã hội đã giúp sản phẩm vươn xa, đồng thời thu hút du khách đến trải nghiệm.

Giám đốc hợp tác xã Nguyễn Thanh Tuyền chia sẻ: “Khi kết hợp nông nghiệp với du lịch, sản phẩm cần hàm chứa những câu chuyện riêng biệt và đảm bảo yếu tố xanh - sạch. Khách hàng không chỉ mua nông sản mà còn muốn trải nghiệm đời sống bản địa, vì vậy chúng tôi phải thay đổi phương thức vận hành để đáp ứng nhu cầu đó”.

Trong lĩnh vực chăn nuôi, Hợp tác xã Phú Bình (xã Tam Xuân) do ông Võ Hồng Long điều hành đã cải tiến quy trình nuôi chim trĩ và gà H’Mông theo tiêu chuẩn an toàn sinh học, kết hợp ứng dụng công nghệ giám sát và truy xuất nguồn gốc. Việc minh bạch hóa thông tin sản xuất đã tạo đòn bẩy giúp sản phẩm thâm nhập sâu vào các kênh phân phối hiện đại.

Hợp tác xã Phú Bình tích hợp nhật ký chăn nuôi trong từng sản phẩm để khách hàng truy xuất nguồn gốc. Ảnh: PHAN VINH

Các mô hình trên minh chứng chuyển đổi kép đang trở thành xu hướng tất yếu của khu vực kinh tế tập thể. Định hướng nhiệm kỳ 2025 - 2030, Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng đặt mục tiêu mỗi năm có 30-40 hợp tác xã tham gia chuỗi giá trị; ít nhất 40% hợp tác xã ứng dụng chuyển đổi số vào hoạt động cốt lõi và xây dựng 15-20 đơn vị có sản phẩm OCOP hoặc sản phẩm đặc trưng phục vụ du lịch.

Theo ông Nguyễn Xuân Vũ, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã thành phố Đà Nẵng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là những giải pháp đột phá có ý nghĩa sống còn đối với khu vực kinh tế tập thể trong giai đoạn tới. Việc thay đổi từ tư duy quản trị đến tổ chức sản xuất và kết nối thị trường sẽ giúp các hợp tác xã nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng linh hoạt với những yêu cầu phát triển mới.

“Về dài hạn, chuyển đổi kép chính là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức vận hành của hợp tác xã. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, giao dịch minh bạch và sản xuất hướng tới sự bền vững, các hợp tác xã sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển ổn định và tham gia sâu hơn chuỗi giá trị kinh tế địa phương”, ông Vũ cho hay.